Ξεκίνησε την καριέρα της ως δασκάλα στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης και στη συνέχεια έκανε διδακτορικό στην Ψυχολογία. Διακεκριμένη κλινική ψυχολόγος, σύμβουλος οικογενειών και συγγραφέας, η δρ Μάντλιν Λεβίν έχει επικεντρώσει το έργο της στην ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων. Στο ευπώλητο βιβλίο της «Το τίμημα της ευημερίας», που κυκλοφορεί και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μάρτης, εξηγεί γιατί έξυπνα, φαινομενικά σίγουρα για τον εαυτό τους παιδιά, τα οποία προέρχονται από ευκατάστατες οικογένειες της μεσαίας ή ανώτερης τάξης, εκδηλώνουν υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και χρήσης ουσιών σε σύγκριση με παιδιά άλλων κοινωνικοοικονομικών ομάδων.
Αυτό θα είναι και το κεντρικό θέμα των ομιλιών που θα δώσει στην Αθήνα, όπου έρχεται με πρωτοβουλία του μη κερδοσκοπικού σωματείου «Δεσμός». Στην πρώτη εκδήλωση, στις 13 Μαΐου, στο St. Catherine’s British School στην Κηφισιά, με τη συμμετοχή της παιδοψυχολόγου Αλεξίας Βερνίκου, θα μιλήσει για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα παιδιά και έφηβοι, αλλά και τους τρόπους με τους οποίους γονείς και εκπαιδευτικοί μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα και την υγιή ανάπτυξή τους. Στη δεύτερη, την επόμενη μέρα, στο Athens Capital Hotel στο Σύνταγμα, στο πλαίσιο ενός διαδραστικού εργαστηρίου, θα δώσει στους συμμετέχοντες –γονείς και εκπαιδευτικούς– πρακτικά εργαλεία για στοχευμένη καθοδήγηση.
Εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, οι έφηβοι βρίσκονται υπό τον… μεγεθυντικό φακό της. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες αλλαγές που έχει δει να συντελούνται;
Τι πρέπει να προσέξετε – Οι ενδείξεις που πρέπει να προσέξουν (οι γονείς) είναι η απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα αγαπούσε το παιδί τους, διαταραχές στον ύπνο ή στην όρεξη και αυξημένο άγχος.
«Οι έφηβοι μεγαλώνουν σε έναν κόσμο ολοένα πιο ασταθή και πολύπλοκο. Οι ρυθμοί σε όλα –κοινωνία, πολιτική, τεχνολογία– επιταχύνονται και κάνουν την περίοδο της εφηβείας ακόμη πιο δύσκολη και απαιτητική», λέει στην «Κ» από την άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής – από το σπίτι της στο Σαν Φρανσίσκο. «Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν βαθιά τις σχέσεις και την ταυτότητά τους. Και, δυστυχώς, πολλοί γονείς δεν στέκονται δίπλα τους με τον σωστό τρόπο: όταν το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να αφαιρέσουν όλες τις δυσκολίες από κάθε πτυχή της καθημερινότητάς τους, να εξαφανίσουν όλα τα εμπόδια, τα παιδιά δεν μαθαίνουν να αντέχουν ακόμα και στα πιο μικρά προβλήματα – πόσο μάλλον στα μεγάλα και πολύπλοκα που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν ως ενήλικοι…».
– Ποια είναι η μεγαλύτερη παρανόηση των ενηλίκων για το τι κινητοποιεί τους εφήβους;
– Οτι οι βαθμοί και η μελλοντική επιτυχία είναι ισχυρά κίνητρα για τα παιδιά. «Αν πάρεις άριστα τώρα, θα μπεις σε ένα καλό πανεπιστήμιο, θα έχεις καλή επαγγελματική αποκατάσταση», τους λένε. Αλλά στην πραγματικότητα οι έφηβοι, στη συντριπτική πλειονότητά τους, ζουν στο παρόν, δεν είναι προσανατολισμένοι στο μέλλον. Επίσης, πολύ συχνά, ένα παιδί που ίσως δίνει την εντύπωση ότι αδιαφορεί ή τεμπελιάζει, στην πραγματικότητα είναι υπερφορτωμένο, πιεσμένο και καταπονημένο.
– Ποια είναι τα πρώτα σημάδια ότι ένας έφηβος πιέζεται συναισθηματικά;
– Οι γονείς συνήθως αντιλαμβάνονται τις αλλαγές στη διάθεση. Η ένδειξη που πρέπει κυρίως να προσέξουν, όμως, είναι η απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα αγαπούσε το παιδί τους, διαταραχές στον ύπνο ή στην όρεξη, διάφορα σωματικά συμπτώματα χωρίς σαφή αιτία, και αυξημένο άγχος. Ολα αυτά μπορεί να κρύβουν κάτι βαθύτερο.
– Γιατί αυξάνονται διαρκώς τα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης στους εφήβους;
– Η πίεση για επιδόσεις είναι ένας βασικός παράγοντας· οι έφηβοι νιώθουν συνεχώς ότι κρίνονται, ότι έχουν ελάχιστα περιθώρια λάθους. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν ακόμα περισσότερο τις συγκρίσεις και την αίσθηση ότι «δεν είμαι αρκετά καλός/ή». Παράλληλα, πολλοί γονείς, προσπαθώντας να προστατεύσουν τα παιδιά τους, παρεμβαίνουν υπερβολικά και προσπαθούν να τους «στρώσουν τον δρόμο». Ετσι τους αφαιρούν ευκαιρίες να αναπτύξουν αυτονομία και ανθεκτικότητα, να μάθουν να διαχειρίζονται τις καθημερινές προκλήσεις. Τέλος, η έλλειψη ύπνου επιδεινώνει την κατάσταση.
– Πώς επηρεάζουν τα social media την ταυτότητα και την αυτοεκτίμησή τους;
– Παλαιότερα και τα δύο διαμορφώνονταν ιδιωτικά. Τώρα όλα συμβαίνουν δημόσια και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που να είναι εθιστικά. Τα συναισθήματα εξαρτώνται από εξωτερικούς παράγοντες, όπως τα likes ή τα θετικά σχόλια σε μια ανάρτηση.
Η πίεση της σύγκρισης – Οι έφηβοι νιώθουν συνεχώς ότι κρίνονται (λόγω της πίεσης για επιδόσεις). Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν ακόμα περισσότερο τις συγκρίσεις και την αίσθηση ότι «δεν είμαι αρκετά καλός/ή».
Η αυτοεκτίμηση είναι εύθραυστη, αφού εξαρτάται από την αποδοχή άλλων. Προωθούνται επικίνδυνες τάσεις, με τα λεγόμενα challenges. Ολα αυτά συνεπάγονται για τους εφήβους λιγότερη εμπειρία στον πραγματικό κόσμο και λιγότερη ουσιαστική αυτοπαρατήρηση και αναστοχαστική διαδικασία.
– Πρέπει να παρεμβαίνουν οι γονείς στον ψηφιακό κόσμο των παιδιών τους;
– Απολύτως! Μολονότι πολλοί διστάζουν να θέσουν όρια, οφείλουν να το κάνουν, γιατί τα δεδομένα για τις αρνητικές επιπτώσεις είναι ξεκάθαρα. Οπως δεν επιτρέπουμε επικίνδυνες συμπεριφορές στα παιδιά μας, έτσι χρειάζεται να θέτουμε σαφή όρια και στη χρήση των social media.
– Μια απλή αλλαγή που μπορεί να βελτιώσει την επικοινωνία μαζί τους;
– Παρακαλώ να το γράψετε με κεφαλαία γράμματα: ΝΑ ΑΚΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ.
Πληροφορίες για τις δύο ομιλίες της δρος Μάντλιν Λεβίν στην Αθήνα, στις 13 και 14 Μαΐου, στο desmos.org.
