Τα «εργαλεία» για να ληφθούν ενημερωμένες αποφάσεις και να αντιμετωπισθούν οι προκλήσεις του μέλλοντος, όπως η γήρανση του πληθυσμού ή η κλιματική αλλαγή, περικόπτοντας δαπάνες που αντιστοιχούν σε ξεπερασμένες προτεραιότητες, διαθέτει πλέον ο προϋπολογισμός, λέει στην «Κ» ο προϊστάμενος της Μονάδας Δημόσιας Διοίκησης και Προϋπολογισμού του ΟΟΣΑ, Τζον Μπλόνταλ.
Αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας εκ βάθρων μεταρρύθμισης του πλαισίου του προϋπολογισμού, που έγινε στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους (ΓΛΚ), τα τελευταία πέντε χρόνια, με τεχνική βοήθεια από τον ΟΟΣΑ και τον κ. Μπλόνταλ. Σχετική μελέτη του ΟΟΣΑ παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα ο κ. Μπλόνταλ σε ημερίδα του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους.
Ο στόχος είναι να βρεις μια δαπάνη που δεν έχει πλέον τόση αξία όπως είχε στο παρελθόν και να χρηματοδοτήσεις τη νέα προτεραιότητά σου.
Πλέον στην κυβέρνηση μπορούν να αξιολογήσουν τις δημόσιες δαπάνες με βάση τον «προϋπολογισμό επιδόσεων», την «επισκόπηση δαπανών» και τον «προϋπολογισμό προγραμμάτων», που άρχισαν να εφαρμόζονται. Ουσιαστικά μπορούν να γνωρίζουν τι δαπανάται ανά τομέα, π.χ. για την υγεία και όχι μόνο ανά υπουργείο και τι αποδίδει το κάθε ευρώ που δαπανάται. Επίσης μπορούν να συγκρίνουν τα αποτελέσματα με αυτά άλλων χωρών. Οπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο υφυπουργός Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς στην ημερίδα, για την επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης παρακολουθείται πλέον ο ρυθμός εκκαθάρισης των δικαστικών υποθέσεων, στον τομέα της παιδείας η αναλογία ανά διδάσκοντα των ενεργών προπτυχιακών φοιτητών, στον τομέα της ενέργειας η προώθηση των ΑΠΕ στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, στον τομέα αρμοδιότητας του υπουργείου Εργασίας η βελτίωση της διαχειριστικής δυνατότητας των Κέντρων Πιστοποίησης Αναπηρίας, στον τομέα αρμοδιότητας του υπουργείου Ανάπτυξης η πορεία ελέγχων εποπτείας της αγοράς, καθώς και η πορεία των δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη ως ποσοστού του ΑΕΠ.
Οπως λέει ο κ. Μπλόνταλ, τώρα εναπόκειται στην κυβέρνηση να πάρει τις ανάλογες αποφάσεις. «Είναι μια σπουδαία ευκαιρία για αποτελεσματικότητα», τονίζει. Ο ίδιος χαρακτηρίζει «ιστορία επιτυχίας» αυτές τις μεταρρυθμίσεις του προϋπολογισμού, λέγοντας ότι αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση και για άλλες χώρες.
– Ποιος ήταν ο στόχος της δημοσιονομικής μεταρρύθμισης, για την οποία παρέσχε τεχνική υποστήριξη στην Ελλάδα ο ΟΟΣΑ;
– Ο στόχος ήταν σε μεγάλο βαθμό να βοηθηθεί η λήψη αποφάσεων στα δημόσια οικονομικά.
– Βλέπετε κάποια βελτίωση στην αποτελεσματικότητα των δημοσίων δαπανών;
– Είναι μια διαδικασία σε εξέλιξη. Αυτό που έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής είναι να δημιουργηθεί το πλαίσιο, για παράδειγμα στην «επισκόπηση δαπανών» και στον «προϋπολογισμό επιδόσεων». Το πλαίσιο γι’ αυτά είναι πλέον εγκατεστημένο και θα επιτρέψει στην κυβέρνηση να επιτύχει τους στόχους της. Αξίζει να υπογραμμίσω, για παράδειγμα, ότι ενώ η συζήτηση επικεντρώνεται όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες, στις ετήσιες επιμέρους αυξήσεις των προϋπολογισμών, ο μεγάλος όγκος των δαπανών, που αντανακλά αποφάσεις του παρελθόντος, δεν συγκεντρώνει τόσο μεγάλη προσοχή. Επομένως, η «επισκόπηση δαπανών», η οποία στην Ελλάδα πλέον είναι παγκοσμίου επιπέδου, θα επιτρέψει στην κυβέρνηση να ξεκινήσει συστηματικά να εξετάζει αυτές τις βασικές γραμμές δαπανών. Είναι μια σπουδαία ευκαιρία για αποτελεσματικότητα.
– Επομένως έχουμε εφαρμόσει τις αλλαγές, αλλά δεν έχουμε ακόμη δει τα αποτελέσματά τους.
– Είναι δύσκολο να επικαλεσθούμε συγκεκριμένα μεγέθη. Ισως στο μέλλον μία από τις συστάσεις θα ήταν να υπάρχουν αριθμητικοί στόχοι για την «επισκόπηση δαπανών», επικεντρώνοντας την προσοχή στην επίτευξη ενός ποσού. Ωστόσο υπάρχουν διάφοροι κύκλοι «επισκόπησης δαπανών». Αυτή τη στιγμή είμαστε σε έναν κύκλο δημοσιονομικών περιορισμών, αλλά ο στόχος δεν είναι να επιτευχθούν μόνο εξοικονομήσεις, αλλά να ανακατανεμηθούν οι πόροι. Η «επισκόπηση δαπανών» επιτρέπει να επανεξετασθούν οι προτεραιότητες καθώς προκύπτουν νέες ανάγκες, ενώ οι παλαιότερες ίσως αντανακλούν το παρελθόν και δεν έχουν αξία σήμερα.
– Μπορείτε να πείτε αν η «επισκόπηση δαπανών» που εφαρμόσθηκε έως σήμερα οδήγησε σε καλύτερη χρήση των πόρων;
– Ναι, μπορώ να το πω με βεβαιότητα αυτό.
– Οχι μόνο σε περικοπές, αλλά και σε καλύτερη κατανομή;
– Ασφαλώς. Σε περιόδους δημοσιονομικών περιορισμών μπορείς είτε να έχεις στόχους εξοικονόμησης, είτε να βρεις ένα χρηματικό ποσό για να χρηματοδοτήσεις μια νέα προτεραιότητα και η «επισκόπηση δαπανών» σου επιτρέπει να εξετάσεις τη βασική γραμμή των υφιστάμενων δαπανών και να την ανακατανείμεις. Ο στόχος είναι να βρεις μια δαπάνη που δεν έχει πλέον τόση αξία όπως είχε στο παρελθόν και να χρηματοδοτήσεις τη νέα προτεραιότητά σου. Πρόκειται για ένα εργαλείο που διευκολύνει τη λήψη αποφάσεων, βάσει στοιχείων.
– Μπορούν αυτές οι αποφάσεις να εφαρμοστούν με τον υφιστάμενο δημόσιο τομέα στην Ελλάδα, με τις αδυναμίες που όλοι γνωρίζουμε;
– Είμαστε εδώ ως ΟΟΣΑ αρκετά χρόνια και αυτό που έχουμε δει είναι τρομερή αφοσίωση από όσους ασχολούνται με αυτή τη μεταρρύθμιση.
– Μπορεί να πει, όμως, κανείς ότι αυτό ισχύει για όλο το Δημόσιο;
– Μία από τις μεταρρυθμίσεις που έγιναν ήταν η δημιουργία ειδικών μονάδων προϋπολογισμού σε όλα τα υπουργεία. Ηταν μια τεράστια οργανωτική και θεσμική αλλαγή, την οποία συστήνουμε σε όλα τα κράτη. Η δομή υπάρχει για να μας πάει μπροστά, ασφαλώς.
– Ο «προϋπολογισμός επιδόσεων» άλλαξε καθόλου τις αποφάσεις χρηματοδότησης;
– Ο «προϋπολογισμός επιδόσεων» έχει σκοπό να λαμβάνονται αποφάσεις με βάση στοιχεία. Αν έχεις ένα πρόγραμμα με κακές επιδόσεις, σου δίνει κίνητρο να θέσεις ερωτήσεις, είτε να μειώσεις τον προϋπολογισμό του, είτε και το αντίθετο. Αν έχεις ένα πρόγραμμα με πολύ καλές επιδόσεις, ίσως επιδοτείται υπερβολικά.
– Ποια είναι η άποψή σας για τις δημοσιονομικές επιδόσεις της Ελλάδας και τι πιστεύετε για τους κινδύνους που προκύπτουν τώρα, ενόψει του πολέμου;
– Σε όλες τις χώρες έχουμε προκλήσεις για μελλοντικές δαπάνες, όπως η γήρανση του πληθυσμού, η υγειονομική περίθαλψη, το περιβάλλον, οι ακραίες καιρικές συνθήκες, διαφόρων ειδών κρίσεις που μπορεί να ανακύψουν ανά πάσα στιγμή. Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τους ανθρώπους που ασχολούνται με τους προϋπολογισμούς είναι να βελτιώσουν το επίπεδο κατανόησης του κοινού γι’ αυτές τις προκλήσεις. Γιατί στην Ελλάδα, όπως και αλλού, θα χρειαστεί να λάβουμε αποφάσεις, καθώς οι πιέσεις για δαπάνες θα είναι μεγάλες. Θα χρειαστεί να κάνουμε μεταρρυθμίσεις και μόνο αν το κοινό καταλαβαίνει την ανάγκη για μεταρρύθμιση, θα την υποστηρίξει. Η Ελλάδα, μετά τις μεταρρυθμίσεις που έγιναν στο θεσμικό πλαίσιο του προϋπολογισμού, είναι πολύ καλά προετοιμασμένη.
Οι μεταρρυθμίσεις του προϋπολογισμού στην Ελλάδα είναι μια ιστορία επιτυχίας. Εμείς στον ΟΟΣΑ επιδεικνύουμε ως παράδειγμα τις μεταρρυθμίσεις που έχει εφαρμόσει η Ελλάδα. «Αυτό έκανε η Ελλάδα και έτσι κατάφερε να το κάνει». Οταν δουλεύουμε με άλλες χώρες φέρνουμε Ελληνες αξιωματούχους και ειδικούς μαζί μας. Είναι έμπνευση για άλλους.
