Από τις λίγες φορές που η συνήθως υπερβολική διαπίστωση «πανελλήνια συγκίνηση» αληθεύει. Οι αποκαλύψεις στην Αμφίπολη απογείωσαν τη φαντασία και σε συνδυασμό με τις πολλά υποσχόμενες έρευνες στον βυθό των Αντικυθήρων συνθέτουν σκηνικό λαϊκής πολιτιστικής παλιγγενεσίας. Ας το δούμε πρακτικά. Πόσα χρόνια είχε να διανθιστεί, βοηθούντος του παγκόσμιου δέους, η ακανθώδης συλλογική καθημερινότητα από τέτοια χαρμόσυνα γεγονότα που οι τυμβωρύχοι των καιρών και των εθνών αδυνατούν να συλήσουν; Το έχετε παρατηρήσει. Στις στάσεις Μέσων Μαζικής Μεταφοράς. Στα σούπερ μάρκετ. Στις λαϊκές αγορές. Στο ταξί. Ακόμα και στους εργασιακούς χώρους. Από ανθρώπους με παρουσιαστικό που δεν παραπέμπει σε ιστοριοδίφες ή διανοούμενους ή ξερόλες. Ακούς να εκστομίζονται λέξεις όπως: κηρύκειο, πέτασος, ιωνικό κυμάτιο, ψυχοπομπός. Λέξεις που εμπλούτισαν το επικοινωνιακό μας γλωσσάρι παρακάμπτοντας –επιτέλους!– την ξεχειλίζουσα ιοβόλα μιζέρια με την οποία μας έχουν εμποτίσει (όχι ψεκάσει).
Επίκεντρο της ημετέρας και διεθνούς αγωνίας είναι η ταυτότητα του υψηλού θαμμένου στον τύμβο του Καστά, καθώς τα ευρήματα πιστοποιούν το διαιώνιο. Κάποιοι νεκροί είναι πιο ίσοι από τους άλλους. Τις ίδιες ώρες, η ζωή στα δικά μας δημόσια κοιμητήρια κυλάει σε συνήθεις ρυθμούς. Κι ο άπειρος επισκέπτης αντιλαμβάνεται ότι και εκεί η πάλη των τάξεων συνεχίζεται σε βουβή εκδοχή. Χωροταξικά «διαμερίσματα» Α, Β, Γ θέσης. Τάφοι στίλβοντες, φιλοτεχνημένοι, με λαμπρές ιδιότητες, αξιώματα, μεγαλεία τεθνεώτων χαραγμένα στο μάρμαρο. Τάφοι ταπεινοί, με αφιερωματικά μηνύματα πόνου οικείων. Τάφοι οικογενειακοί των προνοητικών εχόντων. Τάφοι με παγωμένα καντήλια. Σ’ εγκατάλειψη, με λησμονημένους τους χωνεμένους. Τάφοι με λουλούδια πλαστικά παντός καιρού, χρήσιμα όταν επισκέψεις και τρισάγια αραιώνουν. Παντού δείγματα «αδικοπραξίας» του πεπρωμένου. Οι ημερομηνίες αρχής και τέλους πάνω στα μνήματα δεν ψεύδονται. Παιδιά, νέοι, υπεραιωνόβιοι, δίπλα δίπλα. Αλλού, αμέτρητα οστεοφυλάκια στη σειρά. Απόμακρα, η γειτονιά με τα «αδιάλυτα» και το «χωνευτήρι», όροι που δεν προκαλούν δέος στους βετεράνους του πένθους.
…Σπίτια νεκρών αδειάζουν καθημερινά, το φορτίο κατά κανόνα σηκώνουν οι πλησιέστεροι. Επιπλα, ρούχα, βιβλία, δωρίζονται. Ή πωλούνται. Αμέτρητες φωτογραφίες αξιολογούνται από την κρησάρα της μνήμης. Το κλειδί παραδίδεται στον μεσίτη που ξέρει να παζαρεύει καλύτερα, χωρίς ασύμφορες συγκινήσεις. Αλλού τρέχουν δάνεια και χρέη. Αλλού έχουν εισβάλει ασθένειες. Αλλού ανεργία και απελπισία. Παιδιά που δεν πρέπει να νιώσουν από νωρίς άτυχα. Οι νεκροί μας προνόησαν. Γονικές παροχές, μεταβιβάσεις. Κόποι ζωής τους επενδύθηκαν σε τοίχους που τώρα, στης κατρακύλας τον καιρό, εκποιούνται από τους απογόνους όσο όσο. Ενα αίσθημα ντροπής συνοδεύει τα βήματά μας όταν τους επισκεπτόμαστε.
Αλλά το μυστήριο της Αμφίπολης μάς τονώνει. Κοινή η χαρά από το άνοιγμα ενός τάφου. Αγνώστου μας.
