Τι κάνουμε; Δεν είναι ρητορική η ερώτηση. Απευθύνομαι στο ανθρώπινο είδος. Τι κάνουμε, ακριβώς; Είμαστε καλά; Είμαστε με τα καλά μας; Πώς το διαχειριζόμαστε αυτό που μας συμβαίνει;
Τα τελευταία χρόνια η ανθρωπότητα έχει αναπτύξει μια τεχνολογία πάρα πολύ ισχυρή, η οποία με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο δικαιούται να φέρει τον χαρακτηρισμό «νοημοσύνη». Μια ξεχωριστή, τεχνητή, μη-ανθρώπινη νοημοσύνη που, σε κάποιο βαθμό, μπορεί να κάνει και τα δικά της. Να παίρνει δικές της αποφάσεις και πρωτοβουλίες, αν την αφήσουμε ή, όπως αποδεικνύεται από διάφορα πρόσφατα συμβάντα, αν μας ξεφύγει. Τις προάλλες η OpenAI ανακοίνωσε πως ένα από τα πειραματικά της μοντέλα, κατά τη διάρκεια μιας διαδικασίας δοκιμών και ελέγχου σε «κλειστό» σύστημα, αποφάσισε να «δραπετεύσει», χάκαρε πρώτα τα συστήματα της OpenAI για να βρει πρόσβαση στο ίντερνετ, και μετά χάκαρε και τα συστήματα μιας άλλης εταιρείας, της Hugging Face, για να βρει εκεί τα εργαλεία που θα της επέτρεπαν να περάσει το πειραματικό τεστ ελέγχου. Τα πιο ισχυρά από αυτά τα εργαλεία τα διαχειρίζονται μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες στις ΗΠΑ, οι οποίες λειτουργούν εντελώς ελεύθερες, μόνες τους. Κάνουν ό,τι θέλουν χωρίς κανέναν έλεγχο από κάποιον φορέα, εθνικό ή υπερεθνικό. Άλλες ισχυρές και επικίνδυνες τεχνολογίες που έχει αναπτύξει το είδος μας -όπως η χρήση της πυρηνικής ενέργειας- λειτουργούν εντελώς διαφορετικά. Υπάρχουν οργανισμοί και φορείς που τις ελέγχουν ασφυκτικά. Αλλά τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης τις έχουμε αφήσει να κάνουν ό,τι καταλαβαίνουν. Τα επικίνδυνα συμβάντα τα μαθαίνουμε εκ των υστέρων και δεν κουνιέται φύλλο. Ειδικοί κρούουν κώδωνες κινδύνου ξανά και ξανά, γράφουν άρθρα, διατυπώνουν προτάσεις, συνυπογράφουν κείμενα, και δεν γίνεται τίποτε. Τα κράτη αφήνουν αυτές τις εταιρείες ανεξέλεγκτες, πιστεύοντας (ελπίζοντας) ότι αυτές, μόνες τους, θα διαχειριστούν αυτά τα εργαλεία με ασφαλή τρόπο.
Την ίδια ώρα, βεβαίως, ο κανονικός κόσμος τα χρησιμοποιεί αυτά τα εργαλεία. Όπως γράφαμε και σε άλλο άρθρο πρόσφατα, μάλιστα, τα χρησιμοποιούν κυρίως για αστρολογία, χαζολόγημα, «ψυχοθεραπεία» και συντροφιά. Και εδώ έρχεται και κολλά το ερώτημα του σημερινού άρθρου. Τι κάνουμε, ακριβώς; Έχουμε καταλάβει;
Στο αμερικάνικο app store της Apple έχει κυκλοφορήσει μια εφαρμογή που κάνει την εξής δουλειά: βάζει το χρήστη να ηχογραφήσει ένα δείγμα της ομιλίας του, και μετά αναπαράγει τον τόνο και τη χροιά της φωνής του, για να φτιάξει ηχητικά παραμύθια. Η ιδέα είναι γονείς να κατεβάσουν την εφαρμογή και να φτιάξουν τα δικά τους ηχητικά παραμύθια, επιλέγοντας κείμενα που είναι διαθέσιμα στην πλατφόρμα (για παράδειγμα, κλασικές ιστορίες, ελεύθερες δικαιωμάτων) και μετά να τα βάλουν για να τα ακούσουν τα παιδιά τους σαν να τα διάβαζαν οι ίδιοι, με τη δική τους φωνή. Αυτή ήταν μια ιδέα που είχε ένας developer και είπε, να μια ανάγκη που μπορεί να καλύψει η AI, ας το φτιάξω.
Κι εγώ ρωτάω: τι κάνουμε; Βγαίνει μια νέα τεχνολογία τόσο ισχυρή που υποτίθεται ότι θα θεραπεύσει τον καρκίνο και θα λύσει την κλιματική κρίση και εμείς την κάνουμε τι; Την παίρνουμε για να υποκαταστήσουμε ποιο πράγμα; Για να αυξήσουμε την παραγωγικότητα και για να κερδίσουμε χρόνο καταργώντας ποιες χρονοβόρες διαδικασίες, ακριβώς;
Από τότε που είδα ότι υπάρχει η εφαρμογή αυτή προσπαθώ να φανταστώ τους γονείς που θα δουν ένα τέτοιο εργαλείο και θα το βρουν χρήσιμο. Έναν πατέρα που θα πει, να, ορίστε, κάτι που μπορώ να κατεβάσω για να γλιτώσω τη χρονοβόρα διαδικασία να διαβάζω παραμύθια στο παιδί μου πριν κοιμηθεί. Αναρωτιέμαι τις δραστηριότητες που θα κάνει σε αυτό το εικοσάλεπτο που γλίτωσε χάρη στην ΑΙ. Ποιες πιο χρήσιμες, παραγωγικές και ενδιαφέρουσες ασχολίες μπορεί να βρει, από το να περάσει λίγο χρόνο δίπλα στο παιδί του, διαβάζοντας και, αναπόφευκτα, απαντώντας στις ερωτήσεις του, κουβεντιάζοντας για τη μέρα του, κοιτάζοντας το μούτρο του. Πόσα καλύτερα πράγματα έχει να κάνει, αφήνοντας το κινητό δίπλα στο μαξιλάρι του παιδιού, να παίζει; Δεν είναι μόνο ότι δεν βρίσκω απάντηση. Η ίδια η ερώτηση με κάνει έξαλλο.
Τι κάνουμε; Χρησιμοποιούμε την ΑΙ για να μην διαβάζουμε στα παιδιά μας, για να μην ρωτάμε πράγματα άλλους ανθρώπους, για να μη διαβάζουμε μεγάλα κείμενα, για να μην ταλαιπωρούμαστε ψάχνοντας πληροφορίες, για να μην μαθαίνουμε τίποτε καινούργιο ή δύσκολο. Για να κάνουμε, αντ’ αυτών, τι; Για να περάσουμε το χρόνο μας πώς; Τι είμαστε, στα αλήθεια; Σε τι ακριβώς συνίσταται η ανθρώπινη κατάσταση, αν όχι σε αυτήν ακριβώς την τριβή;
Εσείς, ασφαλώς, χρησιμοποιείτε αυτά τα εργαλεία. Διαβάζετε το κείμενο μιας εφημερίδας, είστε από τους πιο ενημερωμένους πολίτες της χώρας, ανήκετε σε μια διανοητική ελίτ. Έχετε σκεφτεί πώς και γιατί τα χρησιμοποιείτε; Αν όντως βελτιώνετε την παραγωγικότητα και τη ζωή σας; Μήπως χάνετε κάτι πολύτιμο στην πορεία; Εκείνοι οι ερευνητές, που αναφέραμε και στο πρόσφατο άρθρο, που μελετάνε πώς χρησιμοποιεί στην πραγματικότητα ο κόσμος τα chatbots, φρίκαραν. Αφιέρωσαν το μισό τους report εξηγώντας την ανησυχία τους. Οι άνθρωποι, βρήκαν, τα χρησιμοποιούν για να υποκαταστήσουν την ίδια τους τη σκέψη. Χρησιμοποιούν αυτά, για να μην σκέφτονται. Για να κάνουν τι; Χωρίς τη σκέψη, τι είμαστε; Χωρίς την ελάχιστη προσπάθεια επικοινωνίας μεταξύ μας, με τα παιδιά μας, με το γραπτό λόγο, με την πληροφορία, με τον κόσμο γύρω μας, τι μένει; Αντικαθιστούμε όλα αυτά, την πολύτιμη τριβή μας με τον κόσμο, που είναι ο πυρήνας του τι είμαστε ως όντα, με τι άλλο; Το έχουμε σκεφτεί; Μήπως να ρωτήσουμε να μας το πει το Claude;
