Πάνω από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι στον κόσμο δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν το ChatGPT τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, ενώ σχεδόν 4 δισεκατομμύρια δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν κάποιο ΑΙ εργαλείο τουλάχιστο μία φορά το μήνα. Το 88% των Ελλήνων, μάλιστα, δηλώνουν πως χρησιμοποιούν εφαρμογές ΑΙ τουλάχιστον «κάποιες φορές την εβδομάδα», και ένας στους τέσσερις ότι τις χρησιμοποιούν «καθημερινά». Βεβαίως, ξέρουμε καλά πως σε τέτοιου τύπου έρευνες πολλοί άνθρωποι κατά κανόνα λένε και ψεματάκια. Αλλά η καθολική εξάπλωση αυτών των εργαλείων στις απανταχού οθόνες μας είναι δεδομένη. Τα χρησιμοποιούμε. Αλλά τι τα κάνουμε; Πώς τα χρησιμοποιούν οι άνθρωποι στ’ αλήθεια; Κάνουν καλύτερη τη ζωή τους; Δημιουργούν πράγματα; Επαληθεύονται οι υποσχέσεις για ραγδαία αύξηση της παραγωγικότητας;
Στο Harvard Business Review διεξάγουν μια ετήσια έρευνα ονόματι «AI in the Wild», με την οποία μετρούν ακριβώς αυτό: παίρνουν ένα δείγμα χιλιάδων χρήσεων και αποτυπώνουν τους πιο συχνούς τρόπους με τους οποίους οι πραγματικοί χρήστες χρησιμοποιούν τα εργαλεία αυτά. Επαναλαμβάνουν την έρευνα τα τελευταία τρία χρόνια, και έχουν διαπιστώσει μερικά χρήσιμα συμπεράσματα σε αυτό το διάστημα. Πρώτα απ’ όλα, καθώς η χρήση των LLMs διευρύνεται και εξαπλώνεται, ταυτόχρονα ωριμάζει, κατασταλάζει. Κάποιες χρήσεις που ήταν μέχρι πέρυσι στο τοπ-10, φέτος έχουν πέσει πολύ χαμηλότερα στη λίστα. Πλέον πολύ μικρότερο ποσοστό των ανθρώπων χρησιμοποιεί LLMs για να «γεννούν νέες ιδέες» ή για «δημιουργικές» ανάγκες, και πολύ μικρότερο ποσοστό τα χρησιμοποιεί για να «γράφουν» ή να «βελτιώνουν» κώδικα. Αντίθετα, πολύ περισσότεροι από πέρυσι τα χρησιμοποιούν ως «συνεργάτη στο επαγγελματικό τους αντικείμενο» (#8 στη λίστα) για «γενικές συμβουλές» (#10) ή ειδικά για «συμβουλές για σχέσεις» (#7). Ποια άλλη χρήση βρίσκεται σε γρήγορη αύξηση; Η κατηγορία «πλάκα και χαζομάρες», που πέρυσι ήταν στο #7 της λίστας, φέτος είναι στο #3. Και ποια είναι η δημοφιλέστερη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τους Homo sapiens σήμερα; Η ίδια που ήταν και πέρυσι. Σταθερά, στο νούμερο 1 με διαφορά: «Ψυχοθεραπεία και συντροφιά». To 11% των χρήσεων που καταγράφηκαν στο δείγμα είναι αυτής της κατηγορίας.
Μερικές φορές, με αυτά που ακούμε, μας δημιουργείται η εντύπωση ότι σήμερα βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας επανάστασης γνώσης και παραγωγικότητας. Τα ίδια που μας υπόσχονταν και στην αυγή του Ιντερνετ, ασφαλώς. Η πράξη, όμως, όπως αποδεικνύεται ξανά και ξανά, είναι πολύ πιο μπελαλίδικη, μπουρδουκλωμένη και γκρίζα. Τα εργαλεία αυτά είναι μεν ισχυρά και μπορεί να είναι και αληθινά χρήσιμα σε πολλές περιπτώσεις. Αλλά η απόσταση ανάμεσα σε αυτά που περιγράφουν και υπόσχονται άνθρωποι που γνωρίζουν μόνο από software (και που σε κάποιες περιπτώσεις έχουν και άμεσο οικονομικό συμφέρον από το να «φουσκώνουν» τις υποσχέσεις τους για μελλοντικές δυνατότητες της ΑΙ) και στους πραγματικούς τρόπους με τους οποίους αληθινοί άνθρωποι χρησιμοποιούν αυτά τα εργαλεία σήμερα είναι τεράστια. Στο #9 της λίστας με τις συχνότερες χρήσεις ΑΙ από τους ανθρώπους είναι η «αστρολογία».
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι η όλη επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης θα εξαντληθεί στα ζώδια. Μπορεί σήμερα η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων να χρησιμοποιεί το δωρεάν ChatGPT για συμβουλές, κουβεντολόι και πλάκα, αλλά μια μικρή μειονότητα, με συγκεκριμένες ανάγκες, χρησιμοποιεί τα πιο ισχυρά LLMs πολύ πιο ουσιαστικά. Ομως είναι πολύ μικρή μειονότητα. Το Claude της Anthropic, το πιο διάσημο και πολυσυζητημένο από όλα, το χρησιμοποιούν (ακόμα και στις δωρεάν εκδοχές του) μονοψήφια ποσοστά.
Σύμφωνα με πολλούς νηφάλιους σχολιαστές, σήμερα είμαστε στην αρχή αρχή της εποχής της ΑΙ. Για να κάνουμε μιαν αντιστοιχία, λέει, είναι σαν να βρισκόμαστε περί το 1997 της εποχής του Ιντερνετ, με το Netscape και τη Java. Τα εργαλεία που υπάρχουν σήμερα μοιάζουν θαυμαστά και πανίσχυρα. Αλλά όχι απλώς ωχριούν απέναντι σε αυτά που θα έρθουν στο μέλλον, αλλά δεν έχουμε καν τη δυνατότητα να προβλέψουμε πώς θα μοιάζουν και πώς θα χρησιμοποιούνται εκείνα. Και γι’ αυτό, ίσως, δεν έχει πολύ μεγάλο νόημα να επενδύουμε πολλά (χρόνο, ενέργεια, χρήματα) για να μαντέψουμε ποια από τα σημερινά εργαλεία θα είναι χρήσιμα και στο μέλλον. Οι γνώσεις που μπορεί να είναι χρήσιμες για να τα αξιοποιεί κανείς τα σημερινά ενδέχεται να είναι άχρηστες το 2040.
Το κυριότερο συμπέρασμα της έρευνας του Harvard Business Review, πάντως, είναι άλλο. Δεν τους έκανε εντύπωση τόσο το ότι οι περισσότεροι αληθινοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τα εργαλεία αυτά κυρίως για ανούσιες, πεζές δουλειές, αλλά το ότι τα χρησιμοποιούν πολύ εύκολα και αψήφιστα για να κάνουν πράγματα που αλλιώς θα απαιτούσαν από αυτούς έστω και υποτυπώδη σκέψη. Οι χρήστες, λένε οι συγγραφείς, συχνά χρησιμοποιούν ΑΙ εργαλεία σε όλα τα βήματα της διαδικασίας ενός έργου που καλούνται να φέρουν εις πέρας, από την αρχή αρχή, πριν καν αποφασίσουν τι είναι αυτό που θέλουν να κάνουν. Ετσι δεν κερδίζουν χρόνο ή τη συρρίκνωση βαρετών ή επαναλαμβανόμενων σταδίων αλλά, αντίθετα, ξεφορτώνονται ολόκληρη τη διαδικασία της σκέψης. Αφαιρούν τον εαυτό τους (και την εγκεφαλική τους λειτουργία) από όλα τα στάδια. Οι ερευνητές αποκαλούν αυτή τη διαδικασία «thinkslop». «Οταν απευθυνόμαστε στις ΑΙ από την αρχή», γράφουν, «στερούμε από τον εγκέφαλο μας την ευκαιρία να λύσει ένα πρόβλημα ανεπηρέαστος. Ετσι μπορεί να χάνουμε πολύτιμες ιδέες που βρίσκονται στα βάθη της μνήμης και της φαντασίας μας». Κι αυτό είναι, κατά τη γνώμη τους, πολύ επικίνδυνο.
Αυτό ήταν κατά τη γνώμη μου το πιο ενδιαφέρον από όλα. Οι ερευνητές που κάθονται εδώ και τρία χρόνια και μελετούν το πώς οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, που βλέπουν στην πράξη το τι τα κάνουμε, πόσο και πώς, αφιερώνουν το μεγαλύτερο μέρος της έκθεσης των αποτελεσμάτων τους αναλύοντας το γιατί, κατά τη γνώμη τους, ο τρόπος με τον οποίο τα χρησιμοποιούμε μας κάνει κακό και πως θα ήταν καλύτερο να μην τα χρησιμοποιούμε έτσι.
