Μετά τη δημοσίευση του «Κατηγορώ…!», το 1898, οι γαλλικές εφημερίδες γέμισαν χλευαστικά σκίτσα που εμφάνιζαν τον Εμίλ Ζολά σαν γουρούνι ή κυκλωμένον από μαϊμούδες σε τσίρκο. Ο ακροδεξιός Τύπος τον καθύβριζε, αξίωνε δε την εκδίωξη όλων των Εβραίων αξιωματικών από τον γαλλικό στρατό. Το μίσος δεν έσβησε με την αθώωση του συκοφαντημένου. Στις 4.6.1908, στην τελετή απόθεσης των λειψάνων του Ζολά στο Πάνθεον, ένας εθνικιστής δημοσιογράφος πυροβολεί και πληγώνει τον παριστάμενο Ντρέυφους, ενώ τον Φλεβάρη του 1909 εθνικιστές λεηλατούν το σπίτι του, ουρλιάζοντας «Θάνατος στους Εβραίους!».
Πόσες φορές δεν έχει ακουστεί αυτό το τερατώδες ουρλιαχτό. Ακούστηκε και στην Ελλάδα, στις δικές μας μικρές «Υποθέσεις Ντρέυφους». Πόσοι θυμούνται πια το πογκρόμ του 1931, στο οποίο πρωταγωνίστησαν η εφημερίδα «Μακεδονία» και η φασιστική οργάνωση «Εθνική Ενωσις Ελλάς», τα διαβόητα Τρία Εψιλον. Με πρόσχημα την «ανθελληνική» δράση της εβραϊκής αθλητικής οργάνωσης «Μακαμπή», 2.000 έξαλλοι ένοπλοι κατέκαψαν τον εβραϊκό συνοικισμό Κάμπελ, στην Καλαμαριά. Σχολεία και συναγωγές αποτεφρώθηκαν και εκατοντάδες εβραϊκές οικογένειες εκτοπίστηκαν. Τα ιστορεί ο Μιχάλης Τρεμόπουλος στο βιβλίο «Τα τρία Ε (ΕΕΕ) και ο εμπρησμός του Κάμπελ. Το πογκρόμ του 1931 στη Θεσσαλονίκη» («Αντιγόνη», 2018).
Καθόλου περίεργο, πολλοί Τριεψιλίτες, αθωωμένοι από τη Δικαιοσύνη, συνεργάστηκαν με τους ναζιστές, τους διευκόλυναν μάλιστα στην καταγραφή των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και στον θανάσιμο εκτοπισμό τους. Τι απέγιναν οι υπερπατριώτες στο μετεμφυλιακό κράτος περιττεύει να το εικάσουμε. Θα πρόκοψαν. Ισως και σαν «ευπατρίδαι».
Την άνοιξη του 1891, στο ξεκίνημα της δεκαετίας που τα ντρεϋφουσικά συγκλόνισαν τη Γαλλία, δολοφονείται στην Κέρκυρα η οκτάχρονη Εβραιοπούλα Ρουμπίνα Σάρδα. Ο σκοτωμός της, με τη δόλια χειραγώγηση στοιχείων (από την αστυνομία) και αισθημάτων (από τον Τύπο και τους πολιτικούς), στάθηκε η αφορμή για να φανερωθεί ειδεχθής ο αντισημιτισμός. Γράφει η Ευτυχία Λιάτα («Η Κέρκυρα και η Ζάκυνθος στον κυκλώνα του αντισημιτισμού: Η συκοφαντία για το αίμα του 1891», Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, 2006):
«Περασμένα μεσάνυχτα ο πατέρας της αγνοούμενης μαζί με δύο άλλους εβραίους […] ανακάλυψαν στην είσοδο ενός σπιτιού το πτώμα της μικρής μέσα σ’ ένα σακί. Κρατώντας το αιματοβαμμένο σακί και το σώμα της νεκρής οι τρεις ισραηλίτες κατευθύνονταν προς το σπίτι του Σάρδα, όταν έγιναν αντιληπτοί από τον αστυνομικό κλητήρα Μιχαήλ Κουβαρά, ο οποίος έσπευσε να καταγγείλει στις αστυνομικές αρχές και να διαδώσει ότι αυτοί ήσαν οι φονείς […] όμως ο ανακριτής δεν πείστηκε. […] Τη μαρτυρία του αστυνομικού κλητήρα ήρθε επιπλέον να ενισχύσει το ιατροδικαστικό πόρισμα, που γνωμοδοτούσε ότι στο σώμα της νεκρής “δεν υπήρχε σταγών αίματος”, γεγονός που ερμηνεύτηκε ότι οι φονείς το αφαίρεσαν για να το χρησιμοποιήσουν στην παρασκευή των αζύμων, που προορίζονταν για τον εορτασμό του επικείμενου εβραϊκού Πάσχα. […] Οι βιαιοπραγίες κατά των ισραηλιτών εντός κι εκτός της εβραϊκής συνοικίας γρήγορα πήραν μεγάλη έκταση».
Από την Κέρκυρα στη Ζάκυνθο δεν είναι μακρύς ο δρόμος. Ιστορεί ο Φρειδερίκος Καρρέρ στο βιβλίο «Ιουδαϊσμός και Χριστιανισμός και τα εν Ζακύνθω συμβάντα κατά την Μεγάλην Παρασκευήν» (1892):
«Δυστυχώς θλιβερά τινα γεγονότα, συμβάντα εν Κερκύρα και Ζακύνθω, διετάραξαν την μεταξύ Εβραίων και Χριστιανών αρμονίαν. Κατά τον παρελθόντα Απρίλιον συνέβη εν Κερκύρα φόνος νεάνιδός τις ονομαζομένης, κατά τους μεν Ρουμπίνης Σάρδη, κατά τους δε Μαρίας Δεσύλλα. Ο φόνος ούτος απεδόθη τοις Εβραίοις, ένεκα δε τούτου εξηγέρθη όλος ο λαός της Κερκύρας κατά των Εβραίων, και επηκολούθησαν σκηναί κατ’ αυτών φοβεραί και απαίσιαι. Ως ήτο επόμενον έσχομεν και εν Ζακύνθω τον αντίκτυπον τούτων. Το πλήθος συνεκρούσθη μετά του στρατού· εις τας θλιβεράς ταύτας σκηνάς επέθηκε την κορωνίδα ο φόνος τεσσάρων πολιτών, ο τραυματισμός οκτώ πολιτών τε και στρατιωτών και η σύλησις τεσσάρων εβραϊκών οικιών. […] Εξετυλίχθησαν τας ημέρας εκείνας σκηναί μίσους και βαρβαρότητος, διότι ο λαός επίστευσεν ότι ο φόνος εκείνος διεπράχθη υπό των Εβραίων, ένεκα μυσαρών, ανοσίων, αποτροπαίων, θρησκευτικών αυτών εθίμων».
Να φανταστεί κανείς ότι όλα τούτα τα εξόχως λυπηρά γράφονται σ’ ένα βιβλίο που όσοι καταπιάνονται με το εν Ελλάδι εβραϊκό ζήτημα του προσάπτουν δικαίως αντισημιτισμό.
Στην τελετή απόθεσης των λειψάνων του Ζολά στο Πάνθεον, ένας εθνικιστής δημοσιογράφος πυροβολεί και πληγώνει τον παριστάμενο Ντρέυφους, ενώ τον Φλεβάρη του 1909 εθνικιστές λεηλατούν το σπίτι του, ουρλιάζοντας «Θάνατος στους Εβραίους!».
Στο βιβλίο του Καρρέρ θεμελιώνεται ρητά το δράμα του Γρηγορίου Ξενόπουλου «Ραχήλ», που πρωτοπαίχτηκε στις 15.7.1909, από τον θίασο της Κυβέλης. Ο Ζακυνθινός Ξενόπουλος δεν παγιδεύτηκε από τον Καρρέρ. Αντλώντας και από την προσωπική του εμπειρία, παρέδωσε ένα έργο ευαίσθητης διερεύνησης των φυλετικών παθών, με άξονα τον έρωτα της Εβραιοπούλας Ραχήλ, κόρης του μεγαλοτραπεζίτη Τεδέσκου, με τον ορθόδοξο χριστιανό Κάρολο Δεσύλλα. Ο «απλός θρύλος», που αναφέρει ως επικουρική πηγή του ο Ξενόπουλος, είναι η «συκοφαντία αίματος», όπως απλοϊκά τη διατυπώνει η Αρετή, υπηρέτρια του Δεσύλλα, συζητώντας με τον Αβραμή, υπηρέτη του Τεδέσκου:
«ΑΒΡΑΜΗΣ: Δεν ξέρω γιατί τούτες τσ’ ημέρες, από παλιοβραίο σε παλιοβραίο μάς πηγαίνουν οι Χριστιανοί…
ΑΡΕΤΗ: Κι αλήθεια, δεν ηξεύρεις η αιτία; Εγώ να σου την πω: Είναι για το παιδί που εσφάξατε στην Κέρκυρα! […]
ΑΒΡΑΜΗΣ: Ψέματα! Οι Οβραίοι δε σφάζουνε παιδιά! Οχτροί μας τα βγάνουνε, για να μας κατατρέχει ο κόσμος:
ΑΡΕΤΗ: Eτσι ε; Eτσι ε; Και με τι αίμα, μάτια μου, εκάματε τούτο το χρόνο τ’ άζυμά σας; Με το αίμα του παιδιού, που σας εστείλανε από κει πέρα!
ΑΒΡΑΜΗΣ: Ναι, να σε χαρώ, μέσα σε κάτι βάζα τόοοσα:…
ΑΡΕΤΗ: Oχι, ψέματα!… Δεν κλέφτετε, παναπεί, ένα χριστιανόπουλο κάθε που κοντολογά η Λαμπρή σας, και δεν το τρέφετε με κουκουνάρι και σταφίδα…
ΑΒΡΑΜΗΣ: Για να κάνει αίμα…
ΑΡΕΤΗ: Και δεν το κυλάτε έπειτα μέσα σ’ ένα βαρέλι με καρφιά, και δε βουτάτε πανιά στο αίμα του…
ΑΒΡΑΜΗΣ: Ναι, να σε χαρώ, αμερικάνικα…
ΑΡΕΤΗ: Και δεν τα καίτε, και δε ρίχνετε από τη στάχτη τους μέσα στ’ άζυμά σας! Ε;
ΑΒΡΑΜΗΣ: Χα χα χα! Παραμύθια!
ΑΡΕΤΗ: Ναι, παραμύθια! Γιατί, γιαμά, τα λένε τόσοι αθρώποι με πόληψη και με γνώση, παπάδες, γιατροί, καπεταναίοι, και γιατί τα γράφουνε στις φυλλάδες και στις φημερίδες;».
Απίστευτα πράγματα; Οντως. Ας θυμηθούμε όμως όσα λέει ο Δημήτρης Χατζής στον εξαιρετικό «Σαμπεθάι Καμπιλή»: «Οι μανάδες λέγανε κι αυτές στα παιδιά τους να μην αργούνε το βράδυ να γυρίσουνε σπίτι, γιατί έξω απ’ τα τζίνια, τα φαντάσματα που βγαίνουν άμα πέσει το σκοτάδι – είναι κι οι Οβραίοι που πιάνουνε τα μικρά τα παιδιά και τα βάνουνε στα βελόνια κι από το αίμα τους φκιάχνουνε τα ματσόθ – τ’ άζυμα δηλαδή. Πάλι ανοησίες φυσικά, γιατί παιδί κανένα δε χάθηκε ποτέ απ’ αφορμή τους Οβραίους».
Αυτά, τότε. Στην Ελλάδα. Τώρα, στη Γάζα, σχεδόν τα πάντα είναι αλλιώς.
