Εχετε πάει στην Πειραιώς, στο θερινό, στο Ηρώδειο με στόχο να νιώσετε έκσταση, ανάταση, παρηγοριά, και ένα σωρό άλλα συναισθήματα. Κρατήστε την εμπειρία σας καθαρή αποφεύγοντας τους μίζερους και τις μίζερες που μπορεί να τη μαγαρίσουν με κάποιο φθηνό σχόλιο. Εάν υπάρχουν ήδη κριτικές για το έργο, θα πρότεινα να τις αποφύγετε φουλ ή να διαβάσετε μόνον εκείνες που φωτίζουν και πλουτίζουν την αισθητική εμπειρία, όχι αυτές που τη φτωχαίνουν ή τη συρρικνώνουν στο επίπεδο αντίληψης και πρόσληψης της συντάκτριας της κριτικής.
Μπροστά σ’ ένα έργο τέχνης υπάρχει το ενδεχόμενο μιας μεταμόρφωσης, όπως εξηγεί ο καθηγητής φιλοσοφίας Alva Noe στο βιβλίο του The Entanglement, How Art and Philosophy Make Us What We Are (Princeton). Η αισθητική εμπειρία μάς καλεί να αναδιοργανώσουμε όσα ήδη ξέρουμε, ν’ αποδεχθούμε το ριζικά καινούργιο, αυτό που δεν έχει ακόμη φανερωθεί. Στη διάρκεια αυτής της διαδικασίας το ζήτημα δεν είναι να τακτοποιήσουμε το έργο σ’ ένα «μ’ αρέσει/δεν μ’ αρέσει», αλλά να σκάψουμε σε βάθος.
Ο Noe ισχυρίζεται πως μπροστά σ’ έναν πίνακα ενεργοποιούνται «οι φωνές στο κεφάλι μας». Οσα ξέρουμε για τα χρώματα από μικρές, το σχόλιο της φίλης που ήρθε μαζί εκείνη τη μέρα στην γκαλερί, η φωνή της καθηγήτριας εικαστικών που κάποτε μάς είχε διδάξει, κλπ. Για μια πλούσια αισθητική εμπειρία διαλέγουμε τους συνομιλητές και τις συνομιλήτριες μας με προσοχή, από τους κόσμους νεκρών και ζωντανών, και με απώτερο στόχο τη συντήρηση του πάθους και της έκστασης.
Είναι κάπως δύσκολο, φυσικά, ν’ αποφύγει κανείς τα σχόλια του ενός και του άλλου μετά από μια παράσταση ή μία συναυλία. Υπάρχουν πάντα τ’ ακουστικά και η γρήγορη έξοδος. Σε ό,τι αφορά την επιλογή έργων, ξεπεράστε την αγωνία πως θα χάσετε κάτι. Γίνονται αμέτρητα πράγματα και δυστυχώς οι φορείς που τα προωθούν χρησιμοποιούν μία γλώσσα κάπως αγχωτική, ενώ έχει καταντήσει αηδία η «αξία» των γεγονότων να μετριέται με το εάν ήταν sold out. Η εμπειρία σας σε μεγάλο βαθμό επηρεάζεται από εσάς τις ίδιες. Από ένα σημείο και μετά, «ο καθένας παίρνει το θέατρο που του αξίζει» (Hans Thies Lehmann).
«Το να βλέπεις δεν σημαίνει πως είσαι απλώς από την άλλη πλευρά μίας προβολής, σημαίνει πως βρίσκεσαι μέσα σ’ ένα παιχνίδι, το οπτικό πεδίο είναι πεδίο παιχνιδιού», λέει o Νoe. Δεν καθόμαστε στη θέση μας παθητικά. Πασχίζουμε να βρούμε είσοδο προς το έργο κι εκεί μέσα να μεταλλαχθούμε. Το έργο τέχνης είναι «κάτι που δεν αναγνωρίζουμε με τι μία. Δεν ξέρουμε τι είναι. Ακριβώς όπως στη φιλοσοφία. Σκαρώνουμε καταστάσεις, βρισκόμαστε μέσα τους κι εκεί δεν ξέρουμε τι να σκεφτούμε ή να πούμε […] οι αρχικές μας αντιδράσεις είναι αφετηριακά σημεία, όχι συμπεράσματα».
Το καλό έργο δεν τελειώνει στο χειροκρότημα. Έρχεται μαζί μας σπίτι. Κάνει τη μοναξιά παρελθόν. Τ’ ασήμαντα updates της εργασιακής και προσωπικής ζωής των άλλων θόρυβο. Στρέφει το βλέμμα στο ερώτημα που δεν έχει καν τεθεί.
Εάν η τεχνολογία κατοικεί στο επίπεδο της συνήθειας, λέει ο Noe, η τέχνη σχετίζεται με την αναδιοργάνωση, το ξεσκέπασμα. Πριν πιάσουμε το κινητό μας, αμέσως μετά το έργο, για να χαλάσουμε την αύρα και να διακόψουμε τον διάλογο που έχει αρχίσει μέσα μας, ας σκεφτούμε το εξής: υπάρχει πιθανότητα μέσα στη συσκευή να βρούμε κάτι ριζικά καινούργιο;
