Ηταν Οκτώβριος του 2002 και στην (παλιά) Νέα Φιλαδέλφεια έλιωναν τα τσιμέντα. Είχε έρθει να παίξει με την ΑΕΚ η Ρεάλ του Ρομπέρτο Κάρλος, του Μακελελέ, του Φίγκο, του Ραούλ. Αλλά από αυτή τη μηχανή ποδοσφαίρου με τα λευκά ξεχώριζε ένας: ο Ζινεντίν Ζιντάν. Τον είχες θαυμάσει δεκάδες φορές από την τηλεόραση. Ομως, από κοντά το παιχνίδι του είχε άλλη μαγεία. Στην οθόνη μπορούσες να εστιάσεις σε κάθε κίνησή του, να αποσυναρμολογήσεις καρέ καρέ την ευφυΐα με την οποία άνοιγε χώρους εκεί που δεν υπήρχαν για να στείλει την μπάλα. Από την κερκίδα όμως, ακολουθώντας τον με μάτια υγρά και καρωτίδες να σφύζουν από αγωνία, η αδρή χορογραφία του –που δεν σπαταλιόταν ποτέ σε λάτιν μασκαριλίκια– αποκαλυπτόταν σαν υπερανθρώπινο μυστήριο. Πώς το έκανε τώρα αυτό; Πώς κόλλησε στο πόδι του την μπάλα; Πώς άφησε πίσω του σαν βιδωμένα στο χορτάρι τα άλλα σώματα;
Από κοντά το παιχνίδι αυτό είχε μια αύρα, σαν εκείνη που αναγνωρίζεται σε ένα μοναδικό έργο τέχνης όταν «συνομιλείς» μαζί του αυθεντικά, όταν το συναντάς στο εδώ και στο τώρα. Η φυσική εγγύτητα δεν το καθιστά πιο προσιτό. Το αντίθετο. Το παραδίδει στις αισθήσεις ακόμη πιο άπιαστο απ’ ό,τι σου το δείχνουν τα ζουμ και τα ριπλέι της εικονικής αναπαραγωγής του.
Οχι, το ποδόσφαιρο δεν είναι συμβατική τέχνη. Στην τέχνη η αισθητική συγκίνηση είναι ο σκοπός. Στο ποδόσφαιρο, όμως, η ομορφιά προκύπτει κατά τύχη, μέσα από τον αγώνα των σωμάτων, πάντα από αυτοσχεδιαστική έμπνευση του δευτερολέπτου. Αυτό το ασκηνοθέτητο θέατρο επί χόρτου δεν είναι τέχνη και για τον επιπλέον λόγο ότι παραμένει διάτρητο στη ζωή: Μια κουβέντα που δεν ακούσαμε ποτέ από τα χείλη του Ματεράτσι, ξέθαψε ένα θυμό από τα μύχια του Ζιντάν κι εκμαίευσε εκείνη την κουτουλιά –τη βίαιη αυλαία μιας μαεστρικής σταδιοδρομίας– που όποιος την έχει δει αποκλείεται να την ξεχάσει. Ποια οργανωμένη παράσταση επιτρέπει τόση ωμή πραγματικότητα να εισβάλει στο τελετουργικό της; Ο βιρτουόζος να χάνει από τον «γκασμά»; Η ιδιοφυΐα να παρασύρεται από την αλητεία και να αναδέχεται ευθυτενής την ήττα της;
Αυτές τις συγκινήσεις είναι αδύνατον να τις εξηγήσει ο αλκοολικός της μπάλας στον αμύητο. Χρειάζεται ένα είδος καλλιέργειας για να δεις την ομορφιά σε αυτό που στον αδαή μοιάζει με προϊστορικό κυνήγι – η μια ενδεκαμελής αγέλη παλεύει με άλλους έντεκα για το ίδιο θήραμα. Οπως το άμαθο αυτί δεν καταλαβαίνει τι ακούει σε μια φούγκα ή ο ανεκπαίδευτος ουρανίσκος δεν μπορεί να αρθρώσει τι του συμβαίνει όταν τον αγγίζει ο ζυμωμένος καρπός της αμπέλου, έτσι και ο άμπαλος: Θα βλέπει από την Πέμπτη τους πιστούς κολλημένους στις οθόνες του Μουντιάλ και θα γελάει με την παραφορά τους – με τα επιφωνήματα και τις ζωικές κραυγές τους. Η ψυχρή λογική του θα τους περιφρονεί που αγνοούν ότι η γιορτή που τους συνεπαίρνει είναι μια μεγάλη μπίζνα, στημένη για να πουλάει τηλεοπτικά δικαιώματα και εισιτήρια δεκάδων χιλιάδων ευρώ για έναν μόνο αγώνα.
Αλήθεια είναι. Η απόλαυση του παιχνιδιού –όπως και κάθε πολιτισμικής περίσσειας στη ζωή– προϋποθέτει την οικειοθελή αναστολή της δυσπιστίας. Το μυαλό ξέρει. Αλλά, όταν αρχίζει το ματς, ανεβαίνει στα κάγκελα – και μένει εκεί για ενενήντα λεπτά. Το μυαλό κρεμασμένο. Αλλά η ψυχή στη θέση της, ανοιχτή στη συγκίνηση.
Αστρολογία
Τι κάνουν οι δημοσκοπήσεις; Καταγράφουν το κλίμα ή το διαμορφώνουν; Το ΠΑΣΟΚ λέει μάλλον το δεύτερο. Αν με την πρώτη μέτρηση το όριο του στατιστικού λάθους αποτυπωθεί ευνοϊκά προς το ένα κόμμα της αντιπολίτευσης, εμφανίζοντας το άλλο σε υποχώρηση, πυροδοτείται μια δυναμική: Αυτός που εμφανίζεται δεύτερος προβάλλει ως πιο πρόσφορος ταμιευτήρας της αντικυβερνητικής δυσαρέσκειας. Οποιος ψηφίζει με κίνητρο «να φύγει ο Μητσοτάκης» παρωθείται στον Τσίπρα, και όχι στο υποσκελισμένο ΠΑΣΟΚ. Η ψυχοτρόπος επίδραση του γκάλοπ είναι μεγάλη για να την αφήσει κανείς ανεκμετάλλευτη. Αυτή όμως είναι η μισή εικόνα. Η άλλη μισή είναι τι προηγήθηκε της εμφάνισης του νέου δημοσκοπικού μεγέθους. Θα είχε ιδρύσει το κόμμα του ο Τσίπρας αν το ανδρουλακικό ΠΑΣΟΚ είχε καταφέρει να καλύψει τη ζήτηση στον αντιπολιτευτικό χώρο; Θα έβλεπε πελατεία αν ο Ανδρουλάκης είχε αξιοποιήσει τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης που του δόθηκε ως δώρο – αν δεν είχε, στα καλύτερά του, βρει το δημοσκοπικό «ταβάνι» λίγο πιο κάτω από το ποσοστό της συντριβής του Τσίπρα; Το λάθος, αγαπητέ μου Βρούτε, δεν είναι στα άστρα μας. Ούτε στους αστρολόγους που καταστρώνουν το πολιτικό μας ωροσκόπιο.
