Αν το ΠΑΣΟΚ ήταν φιγούρα της ποπ κουλτούρας, θα ήταν μάλλον η Θεοπούλα. Τα χρόνια δεν θα της είχαν στερήσει την τσαχπινιά. Το κόμμα –που είναι παλιό, αλλά όχι παλαιότερο από τη Ν.Δ., την επίσης συνομήλικη της Μεταπολίτευσης– έχει υποστεί δυσανάλογο «ηλικιακό» ρατσισμό. Εχει γίνει στόχος μιας τρολιάς μεταμφιεσμένης σε νοσταλγία για τον χρεοκοπημένο συλλογικό μας εαυτό. Σαρκαστικά, αλλά καταδικαστικά, συγκέντρωσε εκείνο όλη την ενοχή για τις ένοχες απολαύσεις μας.
Αυτή όμως είναι η μισή αλήθεια. Η άλλη μισή είναι ότι, παρά την υπονόμευση, το ΠΑΣΟΚ παραμένει ένα πανίσχυρο brand – ένας αντιδραστήρας παραγωγής συμβόλων. Απόδειξη ότι δεν μπορούν να αντισταθούν στη σαγήνη του ακόμη και οι αντίπαλοί του. Απόδειξη ο Τσίπρας: Δεν μπόρεσε να φυτέψει το κόμμα του χωρίς να κλέψει σπόρους από τον κήπο του πασοκικού φαντασιακού. Ξέρει ότι δεν μπορεί να εμπνεύσει συναισθηματικές ταυτίσεις, χωρίς να αναλάβει το αυτογελοιοποιητικό ρίσκο της μίμησης του Ανδρέα και της επίκλησης μιας κατασκευασμένης γενεαλογίας που τον ενσφηνώνει στη σειρά διαδοχής της Αλλαγής του ’81.
Η δύναμη του ΠΑΣΟΚ δεν εξαντλείται στην πολιτική μυθολογία. Το κόμμα έχει ενσώματα πλεονεκτήματα. Εχει στελεχικό σκελετό σε όλη την επικράτεια. Ερείσματα στην τοπική αυτοδιοίκηση. Παρουσία στις επαγγελματικές ενώσεις.
Το πιο σπάνιο προνόμιό του όμως είναι το όνομά του – και το πλέγμα των αναφορών που διεγείρει το άκουσμά του. Πώς αυτή η δύναμη μεταφράζεται σε ψήφο; Πώς η συναισθηματική κληρονομιά μπορεί να διοχετευθεί στην κάλπη; Αρκεί η νοσταλγία της περιφέρειας; Αρκούν οι ψυχοπολιτικοί αυτοματισμοί της Κρήτης;
Οταν οι καταπατητές αποδεικνύονται πιο καλοί διαχειριστές από τους κληρονόμους.
Μια πρόχειρη απάντηση είναι ότι το ΠΑΣΟΚ θα «κατοικούσε» ξανά στο brand του, αν ξαναγινόταν κυβερνητικό κόμμα. Αν το κεντρικό του μήνυμα ήταν ότι σκοπός του είναι να μπει στην κυβέρνηση, με τους δικούς του όρους. Αν δεν είχε υποσκάψει τον εαυτό του, μετατρεπόμενο από κόμμα διακυβέρνησης σε κόμμα διαμαρτυρίας.
Τα στρατηγικά ελλείμματα του ΠΑΣΟΚ αντανακλώνται τώρα στα κόλπα του ανταγωνιστή του. Ο Τσίπρας ανασύρει τα δικά του φλάμπουρα (ΕΛΑΣ, Αριστερά) και σφετερίζεται τα σύμβολα του ΠΑΣΟΚ για να συσπειρώσει τον πυρήνα της παλιάς του πελατείας – τις «Θεοπούλες» που τον κοιτούν σαν καλοπροαίρετο ημιπιτσιρικά, άξιο μητρικής επιείκειας. Αλλά στη γλώσσα του δεν επιζεί το παλιό αντισυστημικό δηλητήριο. Η προσπάθεια αφύπνισης της παράδοσης συνδυάζεται με ένα επικοινωνιακό αμπαλάζ προσανατολισμένο στην καλλιέργεια της προσδοκίας. Αριστερά στην ταυτότητα. TikTok στη φωνή.
Οι θαυματουργικές εικόνες του ΠΑΣΟΚ έχουν ποτίσει λιβάνι. Αλλά παρά τις επίμονες επικλήσεις –ίσως και εξαιτίας τους– έχουν μείνει πολιτικά αδρανείς. Οι καταπατητές αποδεικνύονται πιο επιδέξιοι στην εκμετάλλευσή τους από τους νόμιμους κληρονόμους. Από τους βλοσυρούς επιστάτες του μαυσωλείου.
