Η Ν.Δ. παραμένει το πιο ανθεκτικό κόμμα της Μεταπολίτευσης. Με τη μακροβιότερη κυβερνητική θητεία και τον διαχρονικά πιο συμπαγή πυρήνα. Είναι τυπικό κόμμα της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής Κεντροδεξιάς, με ισχυρές αναφορές σε πρόσωπα και μια πολιτική ταυτότητα που συγκροτήθηκε περισσότερο πάνω σε πραγματιστικούς παρά αμιγώς ιδεολογικούς όρους.
Συνυπάρχουν εντός της διακριτά πολιτικά ρεύματα, με αναφορές τόσο στην πιο συντηρητική εθνοκεντρική παράδοση όσο και στον φιλοδυτικό ευρωπαϊκό φιλελευθερισμό. Και οι δύο αυτές τάσεις συνέβαλαν στη διαμόρφωση της σύγχρονης Ν.Δ., σε μια ισορροπία όχι ιδιαίτερα επεξεργασμένη ιδεολογικά, αλλά πολιτικά και εκλογικά αυτονόητη. Εξ ου και οι αναφορές σε «ρίζες της παράταξης» ακούγονται κάπως αόριστες, ακριβώς επειδή υπάρχουν πολλές αφετηρίες – με τον ιδρυτή Κωνσταντίνο Καραμανλή, πάντως, να βρίσκεται πιο κοντά σε εκείνη του φιλοευρωπαϊκού ρεαλισμού. Ισως τελικά η φράση του Ευάγγελου Αβέρωφ, «παράταξη των νοικοκυραίων», να την περιγράφει πειστικότερα…
Η Ν.Δ. δικαιούται να ισχυρίζεται ότι στα μεγάλα ζητήματα που αφορούν τον προσανατολισμό της χώρας και της οικονομίας οι επιλογές της επιβεβαιώθηκαν. Γεγονός, που σε σημαντικό βαθμό εξηγεί και την ανθεκτικότητά της.
Ταυτόχρονα, όμως, θεωρείται το πλέον «συστημικό» κόμμα, σε μια εποχή κατάρρευσης της πολιτικής εμπιστοσύνης. Οπως τα περισσότερα παραδοσιακά κόμματα της Ευρώπης, έχει μικρή επιρροή στις νεότερες ηλικίες, αλλά και απειροελάχιστες ταυτίσεις με όσους πολίτες αισθάνονται «εκτός των τειχών».
Το συνέδριο της Ν.Δ. είναι μια ευκαιρία για εκείνη να σταθεί μπροστά στον καθρέφτη και να δει καθαρά την εικόνα της.
Από τη μία, συμπληρώνει δέκα χρόνια σταθερού δημοσκοπικού προβαδίσματος. Εχει κερδίσει όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις της περιόδου αυτής και εξακολουθεί να υπερέχει σε πολλούς κρίσιμους τομείς πολιτικής. Διευρύνοντας μάλιστα την επιρροή της και πέραν της παραδοσιακής Κεντροδεξιάς, ως απόρροια των πολιτικών ανακατατάξεων της τελευταίας 15ετίας.
Από την άλλη, εμφανίζει πλέον ξεκάθαρα συμπτώματα πολιτικής φθοράς. Προηγείται, αλλά δεν κυριαρχεί. Η κόπωση μετά επτά χρόνια διακυβέρνησης είναι ορατή. Η ακρίβεια πλήττει το αφήγημα της οικονομικής ανάπτυξης. Ζητήματα θεσμικής και ηθικής τάξης έχουν επιβαρύνει την εικόνα της κυβέρνησης, αλλά και το πολιτικό περιβάλλον συνολικά.
Το γεγονός ότι μετά το 2023 η Ν.Δ. δεν είχε ισχυρό πολιτικό αντίπαλο λειτούργησε, όχι μόνο ως προνόμιο αλλά και ως «δηλητηριασμένο» δώρο. Οταν δεν έχεις ξεκάθαρο αντίπαλο χάνεται το μέτρο σύγκρισης και δημιουργείται μια ψευδαίσθηση κυριαρχίας, που ενίοτε οδηγεί σε λάθη.
Οι διάφορες «φυλές» της Ν.Δ. πρέπει να λάβουν υπόψη τους τι έπαθαν όλα σχεδόν τα παρα- δοσιακά κόμματα της Ευρώπης – οι Χριστιανοδημοκράτες στην Ιταλία, η γκωλική Δεξιά, οι Βρετανοί Συντηρητικοί.
Το βασικό ερώτημα για τη Ν.Δ. σήμερα δεν είναι αν θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές (όπως πιθανολογούν οι δημοσκοπήσεις) και με τι ποσοστό. Δεν είναι καν τα σενάρια της επόμενης μέρας, τα οποία απασχολούν τον πολιτικό μικρόκοσμο, αλλά αφήνουν αδιάφορη τη μεγάλη πλειονότητα των ψηφοφόρων. Είναι ο χαρακτήρας μιας πιθανής νέας νίκης της. Θα είναι προσδοκίας όπως του 2019, επιβεβαίωσης όπως του 2023 ή μιας δύσθυμης συγκατάβασης ελλείψει ελκυστικής αντιπρότασης;
Στην εκλογική βιβλιογραφία είναι πολλές οι αναμετρήσεις που έχουν κριθεί σε αυτή τη λογική. Ακόμη όμως κι αν τελικά αυτό καθορίσει το αποτέλεσμα, δεν μπορεί να είναι αυτό το κεντρικό αφήγημα μιας κυβέρνησης. Χρειάζεται μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση.
Για να έχει η Ν.Δ. μακρινό πολιτικό ορίζοντα οφείλει να επανασυσπειρώσει την κοινωνική και πολιτική συμμαχία που της έδωσε τις τελευταίες εκλογικές νίκες. Ενα πολυσυλλεκτικό ακροατήριο που συγκροτείται από ανθρώπους που θεωρούν ότι έχουν πράγματα και να χάσουν και να προσδοκούν. Που επιθυμούν σταθερότητα, ηρεμία, θεσμική τάξη και αποφυγή νέων περιπετειών. Για να το πετύχει χρειάζεται να κατανοήσει τι ακριβώς ενόχλησε αυτό το κοινό και κυρίως τι μπορεί να το κινητοποιήσει ξανά, πέρα από τις αδυναμίες των αντιπάλων της.
Πρέπει επίσης να αναδείξει πιο καθαρά πού ήταν η χώρα το 2019, πού είναι σήμερα και πού θέλει να την οδηγήσει τα επόμενα χρόνια. Με μετρημένο ύφος, χωρίς να παρασύρεται σε μια στρατηγική μόνιμης σύγκρουσης, που μπορεί να συσπειρώνει τον κομματικό πυρήνα, αλλά απομακρύνει το εκλογικά κρίσιμο (και συνήθως πιο μετριοπαθές) ακροατήριο.
Ενα κλισέ που ισχύει: οι εκλογές δεν κρίνονται μόνο από την αξιολόγηση του παρελθόντος, αλλά και από τις προσδοκίες για το μέλλον. Η πολιτική ακινησία είναι παγίδα και όχι «ασφαλής επιλογή» για τη Ν.Δ.
Τέλος, οι διάφορες «φυλές» της Ν.Δ. –και καλό είναι να το θυμούνται όλοι αυτό– δεν πρέπει να θεωρούν τίποτα δεδομένο. Ολα σχεδόν τα παραδοσιακά κόμματα της Ευρώπης έχουν μεγάλη κάμψη. Πολλά κεντροδεξιά, μεταξύ αυτών. Οι Χριστιανοδημοκράτες στην Ιταλία διαλύθηκαν. Η γκωλική Δεξιά συρρικνώθηκε και το πολιτικό τοπίο της Γαλλίας άλλαξε θεμελιακά. Οι Βρετανοί Συντηρητικοί, το ιστορικότερο κόμμα του δυτικού κόσμου, βρίσκονται σήμερα σε πρωτοφανή κρίση.
Αν η Ν.Δ. θέλει να παραμείνει κυρίαρχη και τα επόμενα χρόνια, οφείλει να μελετήσει προσεκτικά τα λάθη τους. Και να προσαρμόζεται διαρκώς σε μια κοινωνία που αλλάζει.
*O κ. Ευτύχης Βαρδουλάκης είναι σύμβουλος στρατηγικής και επικοινωνίας.
