Αν πρέπει να διαλέξει κανείς μόνο ένα πρόβλημα για να περιγράψει την ελληνική καθυστέρηση, θα δυσκολευτεί. Θα έχει δίκιο αν αναφερθεί στο φορολογικό, αφού μισθωτοί και συνταξιούχοι εξακολουθούν να σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος. Θα έχει επίσης δίκιο αν προτάξει την καχεξία των θεσμών (από την υπερσυγκέντρωση εξουσιών στο γραφείο του πρωθυπουργού μέχρι τις εξαρτήσεις της ηγεσίας της Δικαιοσύνης). Δεν θα ήταν λάθος να αναδειχθεί ως μείζων πρόκληση το δημογραφικό, δεδομένου ότι η χώρα γερνάει με θανατηφόρες παρενέργειες για την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό, ακόμη και την εθνική άμυνα. Ούτε θα ήταν υπερβολή να υποστηριχθεί ότι η πλέον επείγουσα μεταρρύθμιση είναι αυτή του κράτους, η λειτουργία του οποίου χαρακτηρίζεται από γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, πελατειασμό, αδιαφάνεια, αναξιοκρατία, αυθαιρεσία, ανορθολογισμό.
Σωστή θα ήταν η αναφορά στο στρεβλό παραγωγικό μοντέλο, που στηρίζεται σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις χαμηλής απόδοσης, σε υπηρεσίες και σε έναν πρωτογενή τομέα ασύμβατο με τις ανάγκες της εποχής, μακριά από την καινοτομία και την τεχνολογική πρωτοπορία.
Ισως πιο ακριβής θα ήταν η εστίαση στο εκπαιδευτικό σύστημα. Γιατί πέρα από τον θρίαμβο της παραπαιδείας (ακόμη και μαθητές δημοτικού κάνουν πλέον εξωσχολικά μαθήματα), πέρα από την έμφαση στην αποστήθιση αντί για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, πέρα από τον πληθωρισμό πανεπιστημιακών σχολών που δεν συνδέονται με τη σύγχρονη αγορά εργασίας, είναι αναχρονιστική η διδακτέα ύλη και αναποτελεσματικός ο τρόπος διδασκαλίας, με αποτέλεσμα να παίρνουν πτυχίο νέοι άνθρωποι με άγνοια για τα στοιχειώδη (τη γλώσσα, την ιστορία, τη διεθνή πραγματικότητα). Αλλος μπορεί να σταθεί στις ασύμμετρες απειλές της καθημερινότητας: Με μετρό δεν πας ούτε από τους Αμπελοκήπους στο Παγκράτι, άνθρωπος με αναπηρία κινδυνεύει αν κυκλοφορήσει στο κέντρο της Αθήνας, η μετακίνηση από το σπίτι στον χώρο εργασίας μπορεί να διαρκέσει όσο η μετακίνηση σε άλλο νομό, ενώ πληθαίνουν οι βιαιοπραγίες για μια θέση πάρκινγκ.
Είναι αναχρονιστική η διδακτέα ύλη και αναποτελεσματικός ο τρόπος διδασκαλίας, με αποτέλεσμα να παίρνουν πτυχίο νέοι άνθρωποι με άγνοια για τα στοιχειώδη.
Είναι και ζήτημα ταξικό: Ο φτωχός θα προτάξει την ασυλία των ελίτ και τις ανισότητες, ο πλούσιος τη χαμηλή παραγωγικότητα και τη δυσλειτουργική δημόσια διοίκηση.
Είναι και θέμα ηθικό: Με καλοσύνη κοιτάζεις τους «κάτω», με ιδιοτέλεια νοιάζεσαι μόνο για τα συμφέροντά σου.
Σίγουρα είναι η αρχή και το τέλος της πολιτικής: Η επιλογή προτεραιοτήτων, στόχων, μέσων, στρατηγικής δίνει υλική υπόσταση στην ιδεολογία.
Ενας ταξιτζής, καθηλωμένος στην Κηφισίας, έλεγε στον εξουθενωμένο από το μποτιλιάρισμα επιβάτη που μετέφερε ότι αν ένας υπουργός βρισκόταν στη θέση του, έστω για λίγες ώρες, θα γινόταν καλύτερος πολιτικός – ίσως και άνθρωπος. Ο συγκεκριμένος ταξιτζής δεν ξέρει ακόμη τι θα ψηφίσει και όταν του τηλεφώνησαν για κάποια δημοσκόπηση, τους έκλεισε το τηλέφωνο.
