Είναι δύσκολο και ολισθηρό το έδαφος της ψυχικής υγείας και κινδυνεύει κανείς, περιγράφοντας, να βρεθεί σε αδιέξοδα και αδυναμία να μεταφέρει το πρόβλημα σε έναν τρίτο. Πόσο μάλλον όταν δεν διαθέτει την επιστημονική γνώση. Τι γίνεται, όμως, όταν ο πάσχων/η πάσχουσα δεν επηρεάζει τη ζωή της οικογένειάς του/της (εφόσον υπάρχει) αλλά μιας μικρής «κοινότητας» όπως χαρακτηρίζεται η πολυκατοικία;
Το περιστατικό είναι ένα ανάμεσα σε δεκάδες που εκδηλώνονται στην πόλη. Σε μια πολυκατοικία, λοιπόν, κεντρικής, πυκνοκατοικημένης, γειτονιάς της Αθήνας, μικρομεσαίων ενοίκων, δύο μεσήλικα αδέλφια πένονται και υποφέρουν μετά τον θάνατο των γονιών τους. Δεν μένουν μαζί. Αλλά το ένα από τα δυο, με προφανή βαριά διαταραχή, περιφέρεται, εδώ και μήνες, μονολογώντας και ζητώντας βοήθεια, ενώ ξημεροβραδιάζεται στην είσοδο της πολυκατοικίας του άλλου, χτυπώντας επίμονα το κουδούνι ή την πόρτα του διαμερίσματος, με φωνές, κλάματα, παρακαλετά. Επίμονα, αμετακίνητα, αμετάπειστα προφανώς στις παραινέσεις και ικεσίες των περιοίκων. Εχει κληθεί περιπολικό όταν διαταράσσονται οι ώρες κοινής ησυχίας, το θέμα και «θέαμα» απασχολεί και προκαλεί προβληματισμό. Ο/η ένοικος αδελφός δεν είναι σε θέση να προσφύγει στην εισαγγελία ζητώντας παρέμβαση από τις αρμόδιες υπηρεσίες ώστε να προστατευθεί και να ανακουφιστεί ο πάσχων/η πάσχουσα. Δεν θέλει και δεν μπορεί. Τι δυνατότητες υπάρχουν για το ευρύτερο περιβάλλον; Απευθύνθηκαν στην τηλεφωνική γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης 10306 του υπουργείου Υγείας. Η κοινωνική λειτουργός στον τομέα «παροχής ψυχοκοινωνικής μέριμνας» αφιέρωσε χρόνο στο περιστατικό, ήταν άκρως υποστηρικτή και καθοδήγησε, τηλεφωνικώς, για τα επόμενα βήματα: να μιλήσουν με την αρμόδια εισαγγελία της περιοχής, να παρατεθούν τα γεγονότα, να επισημανθεί ο κίνδυνος, για να ακολουθήσει επίσκεψη από κοινωνική υπηρεσία στο σπίτι, να εκτιμηθεί το περιστατικό ψυχιατρικά και να προχωρήσει, εφόσον χρειαστεί, η διαδικασία. Βέβαια, πρόκειται για ακούσια προσέλευση, αφού ο ίδιος/η ίδια δεν είναι συνεργάσιμοι. «Οι πολυκατοικίες είναι μια κοινότητα και η κοινότητα σε παρόμοια γεγονότα δείχνει το πρόσωπό της· στις δυσκολίες. Είναι σημαντικό ότι σκεφτήκατε με ποιο τρόπο μπορείτε να δράσετε», τόνισε η κοινωνική λειτουργός. Επόμενο βήμα: κλήση του 112, του αριθμού εκτάκτου ανάγκης. Εξιστόρηση του περιστατικού. Και, πάλι, πρόθυμη και υπομονετική η υπάλληλος. Η κλήση καταγράφηκε, ενημέρωσε η ίδια την Αμεση Δράση. Η αστυνομικός υπηρεσίας ήταν ακριβής στις οδηγίες και ευγενής. Ομως το περιπολικό δεν είναι λύση στις περιπτώσεις που χρειάζεται ψυχιατρική βοήθεια. Δεν έχει δικαίωμα να μεταφέρει διά της βίας έναν άνθρωπο που χτυπάει κουδούνια και φωνάζει. Τρίτο/τέταρτο βήμα: κοινωνική υπηρεσία του δήμου. Κι εκεί όμως, για όποια παρέμβαση, πρέπει να προηγείται εισαγγελική εντολή. Εκτός αν ο πάσχων/η πάσχουσα ζητήσει βοήθεια στα δημοτικά ιατρεία αυτοβούλως. Απίθανο εν προκειμένω. Αρμόδιος για τα θέματα συνόψισε το ζήτημα σε μία φράση: «Μεταξύ εγκλεισμού και βούλησης του ανθρώπου που νοσεί, υπάρχει κενό στη χώρα μας».
Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη της ζωής ενός ξένου ανθρώπου; Να τον οδηγήσει στον εγκλεισμό; Να ησυχάσει η πολυκατοικία, να απομακρύνει τον άλλον ως πηγή δυσβάσταχτης όχλησης;
Σε αυτό το «κενό», λοιπόν, αιωρούνται οι ένοικοι. Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη της ζωής ενός, ξένου επί της ουσίας, ανθρώπου; Να τον οδηγήσει στον εγκλεισμό, και; Να ησυχάσει η πολυκατοικία, να απομακρύνει τον άλλον ως πηγή δυσβάσταχτης όχλησης και θορύβου. Αρκεί;
«Είναι τόσο πολλά και βαριά τα περιστατικά εκεί έξω, που όταν κάποιο θεωρείται ήπιο δεν υπάρχει μεγάλη διαθεσιμότητα για να αντιμετωπιστεί. Οι δημόσιες δομές δεν επαρκούν. Προηγούνται δε, πάντα, οι κακοποιητικές συμπεριφορές εις βάρος παιδιών και εφήβων», λέει ο ίδιος αρμόδιος, σε φιλική συζήτηση. Εν αναμονή της «Ολοκλήρωσης της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης», που προβλέπει τη δημιουργία Εθνικού Δικτύου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, τη μεταφορά της φροντίδας από τα ψυχιατρεία στην κοινότητα κ.ο.κ. Ως τότε, όμως, τι;
Το γεγονός που καταγράφουμε έχει πολλές εκδοχές. Ακόμη και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αναρτηθεί (από έγκυρους πολίτες) ιστορίες αποκαρδιωτικές. Διαζευγμένα ζευγάρια στα οποία ο ένας από τους δυο νοσεί ψυχικά, μετατρέποντας σε κόλαση τη ζωή του άλλου και των παιδιών τους. Οι διαταραχές, σε όλες τις ηλικίες, σε όλα τα φύλα, πληθαίνουν και ποικίλλουν. Η ανάγκη στήριξης από την πολιτεία, περισσότερο από πιεστική. Η σιωπή δεν είναι ούτε πολιτισμός ούτε θεραπεία· είναι αργός θάνατος.
