Εξώκειλαν σε δρόμους μακριά από τον ηθικό και αξιακό κώδικα της ζωής, και έπεσαν στο πηγάδι του ανίατου θυμού τους. Ο 89χρονος που πυροβόλησε και τραυμάτισε πέντε σε ΕΦΚΑ και Εφετείο γιατί δεν έλαβε σύνταξη και δεν δικαιώθηκε στα δικαστήρια. Παλιότερα ο 72χρονος στην Κυπαρισσία που σκότωσε τον ιδιοκτήτη καταστήματος κινητής τηλεφωνίας έπειτα από διαπληκτισμό για φουσκωμένο λογαριασμό. Ο 45χρονος στην Κοζάνη που εισέβαλε στη ΔΟΥ με τσεκούρι, τραυμάτισε τρεις και σκότωσε έναν. Ολους «τους έπνιγε το δίκιο». «Μου φέρθηκαν σαν αδέσποτο σκυλί. Τώρα λύσσαξα», έγραφε σε επιστολή του ο 89χρονος «λυσσασμένος Π.Κ.», με την κοντόκαννη καραμπίνα στο χέρι και το γεμάτο 38άρι στην τσέπη.
Δεν ήταν θυμός από ανυπομονησία, όπως του οδηγού μηχανής που έσπασε στο ξύλο προ ημερών νεαρή γυναίκα στο Παγκράτι διότι αργούσε να παρκάρει. Ή άμεση τυφλή οργή από έντονη όχληση, όπως παλιότερα του νοσηλευόμενου που δολοφόνησε ασθενή σε διπλανό κρεβάτι γιατί ενοχλούνταν από τον θόρυβο του αναπνευστήρα. Αλλά μένος κατά θεσμών και των εκπροσώπων τους, το οποίο θέριεψε από εσωτερικούς «δαίμονες» και εδραιωμένα τέλματα, από την ιδέα της εκδίκησης, τη μανία της επιβολής τιμωρίας, από τη σύγχυση, την παράνοια, τα δηλητήρια που τρυπώνουν σε ευάλωτα μυαλά και προετοιμάζουν τραγωδίες.
Τις στιγμές κατά τις οποίες ο δράστης νιώθει να αποκτά τον έλεγχο των πραγμάτων, καταστροφική ισχύ και απόλυτη εξουσία. Διόλου σπάνιες στιγμές. Συνιστούν τη διαδεδομένη κουλτούρα της υπερίσχυσης του οργίλου εγώ, την αποδεκτή από υπολογίσιμο κομμάτι της κοινωνίας («καταχειροκροτήθηκε» ο «λυσσασμένος» υπερήλικας στο Διαδίκτυο), για το οποίο οι βίαιες υπερβάσεις των ορίων αποτελούν φυσική συνέπεια κοινωνικών πιέσεων. Ζευγάρι, κατά τον διαπληκτισμό του με υπαλλήλους στη ΔΥΠΑ (πρώην ΟΑΕΔ) Βέροιας, επικρότησε ζωηρά τις ενέργειες του 89χρονου…
Εχουμε εθιστεί στα ξεσπάσματα ανεξέλεγκτης οργής. Μας απασχολούν μόνο όταν χυθεί αίμα.
Είναι αλήθεια ότι όλο και συνωστίζονται στις ζωές των ανθρώπων τα κεντρίσματα της οργής – πόλεμοι, κρίσεις, ακρίβεια, κλίμα, ανισότητες, αβεβαιότητες, ανασφάλειες, άβυσσοι του φόβου, σκοτεινιασμένοι ουρανοί, ένα μέλλον που πονά. Αλλά δεν είναι η μόνη αιτία που τα ξεσπάσματα τρελής ανυπομονησίας και χολής έγιναν συστατικό της «κανονικής» ζωής. Μάθαμε στον αναβρασμό της ψυχής μέσα στις λεωφόρους του ψηφιακού χωριού μας, όπου αυτός εκφράζεται πληθωρικά και ανενδοίαστα. Κατακλύζονται τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όχι απλά από στεναγμούς για δεινά, αλλά κι από αστροπελέκια ύβρεων και κατακραυγή, από εκρήξεις κάκητας και μίσους, που αναπαράγονται σαν ατέρμονη ηχώ. Κάποιος εκφράζει τον θυμό του για κάτι και αυτό ωθεί έναν άλλο να τον εκφράσει κι αυτός, πιστεύοντας ότι έτσι συνδέεται με το ομόδοξο σύμπαν, ότι συμπαρατάσσεται με τη σωστή πλευρά. Και εγκλωβίζεται σε μια κατάσταση συνεχούς οργής, δυσπιστίας, καχυποψίας και εχθροπάθειας, παγίδευσης μέσα σε μια θερμή φούσκα όπου η έκφραση διαφωνίας δεν γεννά διάλογο, αλλά «πόλεμο», καταδίκες και αλληλο-«εξοστρακισμούς».
Είναι θυμωμένες οι σημερινές κοινωνίες. Σύμφωνα με αμερικανική έρευνα, ο μέσος ενήλικας βιώνει θυμό 14 φορές την εβδομάδα. Το 30% δυσκολεύεται να τον ελέγξει. Και συχνά γίνεται εύκολο υποχείριο ακραίων πολιτικών αρχηγών. Πάνω στην οργή των απηυδισμένων, που δεν μετατρέπεται σε σπόρο θετικής αλλαγής, πατούν οι λαϊκιστές για να ανέλθουν στην εξουσία, και όταν το επιτύχουν, δεν αποκαθιστούν τη δικαιοσύνη, δεν τους ανακουφίζουν από βάρη, παρά μόνο τους κρατούν σε μια κατάσταση διαρκούς θυμού. Διότι οι ηγέτες αυτοί ευημερούν μόνο όταν είναι ακέραια η «τράπεζα οργής», πλήρης η δεξαμενή του συναισθηματικού πολιτικού κεφαλαίου. Δεν ενθαρρύνουν εκεχειρίες και συγκλίσεις. Μόνο αντιπαλότητες και διχασμούς. Και την υπέρ των συμφερόντων τους απώλεια του ελέγχου. Σ’ αυτήν εκπαιδευόμαστε, όχι στο μάζεμα των ανέμων του θυμικού που στομώνει τον νου, στην αποφυγή του σημείου απ’ όπου είναι πια αδύνατη η επιστροφή.
Ο θυμός –που κατά τους ειδικούς της ψυχής είναι το καμπανάκι ότι παραβιάζονται όρια, διαπράττονται αδικίες ή λάθη– κάνει τα πράγματα να συμβαίνουν πιο γρήγορα. Και απροφύλακτα. Και ωθεί εύκολα στην παραφροσύνη. Οπως λέει ο Αριστοτέλης στα Ηθικά Νικομάχεια, ο θυμός «ακούει» ως ένα σημείο τη λογική, όμως την «ακούει» λανθασμένα. Εξαιτίας της έξαψης και της βιασύνης που είναι τα φυσικά χαρακτηριστικά του, δεν συλλαμβάνει την εντολή της, και ορμάει να πάρει εκδίκηση… Οντως. Το κλειδί είναι η λογική και η στόχαση. Ομως το χάσαμε. Και το θηρίο εισβάλλει αφηνιασμένο…
