Είναι κουλ. Φύση καλλιτεχνική. Προσέρχεται σε επίσημη επίσκεψη, χαλαρός, σαν να έχει βγει για βόλτα στο Μοναστηράκι, αλλά δεν κομπλάρει. Σόρρυ, λέει. Δεν ήξερα ότι ο Ελληνας πρωθυπουργός θα φορούσε γραβάτα. Με παραπλάνησε το πρωτόκολλό μου. Μην το πάρουν τώρα τα ελληνικά media και το υπερερμηνεύσουν, και πουν ότι ο Αλβανός πρωθυπουργός επέδειξε ασέβεια στον Ελληνα ομόλογό του.
Ναι, η κούλνες του Εντι Ράμα είναι αφοπλιστική. Στην εποχή του τραμπισμού, το έχουμε μάθει πια καλά: Αυτός που, την ώρα που αψηφά τους κανόνες καλής συμπεριφοράς, το διαδηλώνει κιόλας, σαν κάτι πρωτοποριακό, έχει περισσότερες πιθανότητες να εκτιμηθεί ως αντισυμβατικός, παρά να προκαλέσει αποτροπιασμό.
Ο Ράμα δεν είναι Τραμπ. Δεν εκπέμπει τοξικότητα. Αντιθέτως, είναι μονίμως έτοιμος να επιστρατεύσει την κωμική του φλέβα, για να εκτονώσει τις εντάσεις, που ο ίδιος έχει προκαλέσει. Το ίδιο δοκίμασε, ας πούμε, προχθές και στους Δελφούς, όταν ήρθε αντιμέτωπος με τους χειρισμούς του στην υπόθεση Μπελέρη. Σιγά, είπε. Γιατί να γυρίσουμε τώρα εκεί; Αλλωστε η ιστορία τελείωσε «ονειρικά» για τον φυλακισθέντα και καθαιρεθέντα δήμαρχο (που είχε 16 μήνες στη φυλακή πολύ χρόνο για να ονειροπολεί). Εγινε ευρωβουλευτής. Αρα; Τέλος καλό, όλα καλά.
Εχει βοηθήσει τη διμερή συνεργασία περισσότερο απ’ ό,τι την έχει υπονομεύσει;
Το στιγμιότυπο είναι ενδεικτικό. Η χαλαρότητα του Ράμα του επιτρέπει να εμφανίζεται μεταβαλκανικός. Χάρη στο ύφος του δίνει την εντύπωση ότι είναι ένας τύπος που έχει προσπεράσει τη σωβινιστική μιζέρια της υπανάπτυκτης «πίσω αυλής» της Ευρώπης. Δεν έχει μείνει όμηρος των φαντασμάτων. Αντιθέτως, προσπαθεί να ανοίξει για τη μικρή του χώρα ένα διάδρομο προς το ευρωπαϊκό μέλλον.
Πρόκειται για μεταμφίεση. Πίσω από το ειρωνικό μειδίαμα και τη μιντιακή άνεση του Αλβανού πρωθυπουργού κρύβεται ένας τακτικιστής που, στα δεκατρία χρόνια που κυβερνά, έχει αποδείξει τον μακιαβελισμό του. Εχει δείξει ότι μπορεί να αθετεί διμερείς συμφωνίες, να κρύβει την καθεστωτική του σκληρότητα πίσω από τις περφόρμανς στη διεθνή σκηνή, να χρησιμοποιεί την κολακεία για να κερδίζει ευκαιριακές συμμαχίες με τους Δυτικούς συνομιλητές του.
Αυτή η επιτηδειότητα καθιστά τον Ράμα ακόμη δυσκολότερο συνομιλητή για την Αθήνα. Μια ευρωπαϊκή –έστω, ευρωστρεφής– Αλβανία είναι κεφάλαιο για την Ελλάδα. Οι δεσμοί, άλλωστε, είναι ήδη πολύ στενοί – ασύγκριτα βαθύτεροι απ’ ό,τι με οποιονδήποτε άλλον από τους βόρειους γείτονες. Θεωρητικά, μια εταιρική σχέση μεταξύ των κρατών θα ήταν πολύ εύκολη, όταν έχει ήδη σφυρηλατηθεί επί τριάντα πέντε χρόνια σε επίπεδο κοινωνικό και πολιτισμικό.
Δεν μπορεί να πει κανείς ακόμη αν ο Ράμα έχει βοηθήσει περισσότερο απ’ όσο έχει υπονομεύσει αυτή την προοπτική. Κινείται πλέον με την αυτοπεποίθηση του ανθρώπου που κάνει τη χώρα του ό,τι θέλει. Το κράτος είναι αυτός. Αλλά η Ιστορία δεν είναι ευθύγραμμη όταν εξαρτάται από την ιδιοσυγκρασία.
