Ζήσαμε για καιρό με αντίπαλες ηθικολογίες. Αδύνατο να τις αποφύγεις. Στον πολιτικό ανταγωνισμό δεν αρκούν ποτέ τα προγράμματα. Χρειάζεται πάντα και η επίκληση των άυλων αξιών, εκλαϊκευμένων, ώστε να μπορούν να στοιχιστούν πίσω τους οι πολλοί.
Οι αριστεροί είχαν το «ηθικό πλεονέκτημα» – το μετεμφυλιακό τραύμα που εξακολουθούσε να αιμοδοτεί μια φιλολογία αυτοθυματοποίησης και στη μεταπολιτευτική δημοκρατία. Οι δεξιοί είχαν την ηθική της προκοπής. Την Ελλάδα που «ξυπνάει νωρίς» και θέλει νόμο και τάξη – όχι μπάχαλα.
Οι αριστεροί πλήρωσαν την ηθικολογία τους όταν ήρθαν στην εξουσία. Κάθε απόκλιση από το λαϊφστάιλ που οι ίδιοι είχαν διαπλάσει –κάθε παιδί σε ιδιωτικό σχολείο, κάθε πούρο, κάθε βόλτα με κότερο– κόστιζε διπλά. Αμελητέες ιδιωτικές επιλογές δραματοποιούνταν επειδή η Αριστερά είχε φροντίσει η ίδια να τις χρωματίσει ηθικά ως εκδηλώσεις καπιταλιστικής απληστίας και ελιτίστικης τρυφής. Ακόμη και το μενού του πρωθυπουργικού αεροσκάφους επί Τσίπρα έδινε τροφή σε παραπολιτική αγανάκτηση για την «υποκρισία» των αριστερών.
Την ίδια εποχή, η Δεξιά καλλιεργούσε την ηθικολογία των «αρίστων». Οι αντίπαλοί της ήταν τρόφιμοι των συνδικαλιστικών αμφιθεάτρων, κρατικοδίαιτοι, τεμπέληδες και ημιμαθείς. Δεν είχαν προλάβει καν να μάθουν αγγλικά. Η νέα Νέα Δημοκρατία ερχόταν για να παλινορθώσει την αξιοκρατία και την αξιολόγηση, για να φέρει στα πράγματα τα καλά βιογραφικά και τα ξενιτεμένα ταλέντα.
Αριστεία, αξιολόγηση, πανεπιστήμια: πώς αυτοκαταστρέφεται μια πολιτική ηθικολογία.
Αντί της παλιννόστησης εγκεφάλων, φαίνεται τώρα ότι περιοριστήκαμε στην εγχώρια ανακύκλωσή τους. Πορευτήκαμε με τα μυαλά που είχαμε. Η Ν.Δ. πληρώνει τη δική της ηθικολογία, όταν ένας υφυπουργός της –που οι παλιοί τον θυμούνται, πριν από το υπουργείο Παιδείας, στο υπουργείο Αμυνας της πρώτης νεοκαραμανλικής διακυβέρνησης και αργότερα στο υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης, επί υπουργίας Κυριάκου Μητσοτάκη– διατυμπανίζει ότι «δεν είναι κρατικοδίαιτος» και «δεν είναι τεμπέλης» όπως οι αριστεροί.
Ναι, τα πτυχία δεν κάνουν τον καλό υπουργό. Αλλά όταν επί χρόνια το κόμμα σου έχει φετιχοποιήσει τα πτυχία ως απόλυτα πιστοποιητικά αριστείας και προσωπικής αξιοσύνης, όταν έχει υψώσει ως ιδεολογικό πρόταγμα την αξιολόγηση παντού στο Δημόσιο, όταν έχει μετατρέψει τα πανεπιστήμια σε πεδία αξιακής αντιπαράθεσης, η εικόνα ενός υπουργού να κραδαίνει στην τηλεόραση αυτάρεσκα το «χαρτί» ενός σπουδαστηρίου –ως ακαταμάχητου διαβατηρίου διορισμού– είναι πολιτικά αυτοκτονική.
Μπορεί το θέμα να μην είναι σημαντικό αυτό καθαυτό. Μπορεί να μη συνιστά «σκάνδαλο». Ομως, το ύφος της εξουσίας που περιφρονεί το ηθικό έρεισμα, που η ίδια κατασκεύασε για τον εαυτό της, δίνει στο κουτσομπολιό ισχύ σκανδάλου.
«Γιατί (να διοριστείτε) εσείς, κύριε Λαζαρίδη;». «Τι γιατί, κυρία μου; Γιατί ήμουν ωραίος». Γιατί ήταν ωραίος: το χαρακίρι της «ηθικής της αριστείας» σε τρεις λέξεις.
