Στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν πρέπει να έχει υπάρξει έθνος ή λαός που να πορεύτηκε προς τα πεδία των μαχών χωρίς την ακράδαντη πεποίθηση ότι οι ουράνιες δυνάμεις ευλογούν τα όπλα του. Οτι, εισακούοντας τις προσευχές του, ανταποκρινόμενες στις σπονδές και δελεαζόμενες από τα τάματά του, μάχονται στο πλάι του. Πάνοπλες, άτρωτες, ανίκητες.
Ατρωτοι άραγε οι θεοί, όποιο κι αν είναι το όνομά τους, όσοι άνθρωποι κι αν τους λάτρεψαν για πολύ ή για λίγο; Οχι, δεν είναι πάντα άτρωτοι. Υπάρχουν χίλιοι και ένας λόγοι να μελετάμε τα ομηρικά έπη. Δύο εξ αυτών σχετίζονται με το θεοπολεμικό δίκαιο που εισάγει ο Ποιητής. Ο σοφός Ομηρος, που κατηγορήθηκε από τον Ξενοφάνη τον Κολοφώνιο ότι οι θεοί του φέρονται κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν των ανθρώπων, μοίρασε δίκαια τους Ολύμπιους σε δύο στρατόπεδα. Αλλους τους έταξε στο πλευρό των Αχαιών και άλλους τους ιστόρησε ως συμμάχους των Τρώων, ώστε κανείς από τους εμπόλεμους να μην πιστέψει πως είναι έθνος εκλεκτό, περιούσιο.
Επιπλέον, οι θεοί του Ποιητή είναι τρωτοί. Τραυματίζονται βαριά στη μάχη, και μάλιστα από χέρι ανθρώπου. Στη ραψωδία Ε της «Ιλιάδας» ο Διομήδης, με τη συνδρομή της Αθηνάς, τραυματίζει ελαφρά στο χέρι την Αφροδίτη –έρρευσε τότε άφθονος ο ιχώρ, το αθάνατο αίμα της– και λαβώνει βαριά τον Αρη, κοτζάμ θεό του πολέμου. Την Αφροδίτη την πήρε το παράπονο και είπε στη μάνα της τη Διώνη ότι «πια δεν αλληλομάχονται Αχαιοί και Τρώες παρά οι Δαναοί πολεμούν τους αθανάτους», διαπράττουν ύβρι δηλαδή. Ο δε Αρης, όχι λιγότερο τρομαγμένος, ομολογεί ότι αν δεν τον έσωναν τα γρήγορα ποδάρια του, το δειλό φευγιό του δηλαδή, θα πρωταγωνιστούσε σε μιαν άλλη ύβρι: θεός αυτός, θα συνυπολογιζόταν στα φρικτά πτώματα της μάχης ή θα τον έβρισκαν να κείται μισοζώντανος, πληγωμένος από τα χάλκινα όπλα.
Στην ποίηση και στη μυθολογία οι θεοί συμπολεμούν με τους ανθρώπους, τους σκέπουν με την αιγίδα τους, κατευθύνουν στον στόχο το βέλος τους. Στην Ιστορία όμως; Δρουν και στη δική της ήπειρο ως πολεμιστές, αλληλέγγυοι του λαού της προτίμησής τους ή του έθνους που ορθώνει ιερά προς τιμήν τους και τελεί θυσίες; Για τους πιστούς κάθε θρησκείας, το ερώτημα έχει απαντηθεί πριν τεθεί. Φυσικά και έχουν τον Θεό ή τους θεούς μαζί τους. Και εφόσον το πιστεύουν, εφόσον σκοτώνουν και σκοτώνονται στο όνομά τους, η πίστη τους παράγει Ιστορία. Απτή Ιστορία. Πολυαίμακτη.
Καμία σοβαρή διαφορά δεν υπάρχει ανάμεσα στο «Ο Αλλάχ είναι μεγάλος» των μουσουλμάνων, το «God bless America» των Αμερικανών και τα «Αρματα του Γεδεών» που επικαλείται ο Νετανιάχου, στηρίζοντας στη Βίβλο το όνειρό του για το «Μεγάλο Ισραήλ», από τον Νείλο έως τον Ευφράτη. Τα έθνη που εννοούν τον εαυτό τους ως περιούσιο και ευλογημένο θεμελιώνουν τον σωβινισμό τους στον θρησκειολαϊκισμό. Συμβαίνει και στα μέρη μας.
Η αντίδραση του Πάπα
Ο Πάπας Λέων, πάντως, δεν συμμερίζεται τη σιγουριά του Τραμπ πως ο Θεός είναι μαζί του, πιλότος, ναύαρχος, βομβαρδιστής. «Ο Θεός μας», είπε, «είναι ο Ιησούς, ο βασιλιάς της ειρήνης, που απορρίπτει τον πόλεμο. Κανένας δεν μπορεί να χρησιμοποιεί τον Χριστό για να δικαιολογήσει τον πόλεμο. Ο Ιησούς δεν ακούει τις προσευχές όσων κάνουν πόλεμο. Τις απορρίπτει». Εις ώτα μη ακουόντων…
Στην ποίηση και στη μυθολογία, οι θεοί συμπολεμούν με τους ανθρώπους. Στην Ιστορία όμως; Για τους πιστούς κάθε θρησκείας το ερώτημα έχει απαντηθεί πριν τεθεί. Φυσικά και έχουν τον Θεό ή τους θεούς μαζί τους. Και εφόσον το πιστεύουν, εφόσον σκοτώνουν και σκοτώνονται στο όνομά τους, η πίστη τους παράγει Ιστορία. Απτή Ιστορία. Πολυαίμακτη.
Ο πόλεμος της Ουκρανίας με τους Ρώσους εισβολείς δίχασε τον Θεό των ορθοδόξων, που ακούει τις ίδιες προσευχές από αλληλοεξοντωνόμενους ομόδοξους. Στον νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή, με την επιδρομή Αμερικανών και Ισραηλινών κατά του Ιράν και την ολονέν βαθύτερη εισβολή του ισραηλινού στρατού στον Λίβανο, εμπλέκονται τρεις θεότητες. Ή μάλλον τρεις θρησκείες, τρία ιερατεία ταυτοχρόνως πολιτικά, στρατιωτικά και θρησκευτικά. Η εβραϊκή θρησκεία, η μουσουλμανική και η χριστιανική, με τα δόγματά τους.
Οσο διαρκούν η «Επική οργή» του απλώς ανεκδιήγητου Ντόναλντ Τραμπ και ο «Βρυχηθμός του λιονταριού» του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, τόσο ακροδεξιού που υπερψήφισε στην Κνέσετ ακόμα και τον ρατσιστικών προδιαγραφών απαγχονισμό Παλαιστινίων «τρομοκρατών», συνέπεσε να έχουν τις μεγάλες γιορτές τους και οι τρεις αβρααμικής καταγωγής αντίπαλοι: το Ραμαζάνι τους οι μουσουλμάνοι, το Πάσχα/Πεσάχ οι Εβραίοι, το Πάσχα τους επίσης οι χριστιανοί, εις διπλούν μάλιστα, αφού τα δόγματα δεν λένε να συνεννοηθούν ούτε στα οφθαλμοφανώς απαξιωτικά για τη θρησκεία τους. Επίσης στη διάρκεια του πολέμου, 21 Μαρτίου, οι λαοί του Ιράν γιόρτασαν την Πρωτοχρονιά τους, Νεβρόζ στα κουρδικά, Νορούζ στα φαρσί, μια τρισχιλιετή γιορτή ζωροαστρικής προέλευσης.
Φυσικά και δεν πέρασε από το μυαλό κανενός εμπολέμου να σεβαστεί τη γιορτή του εχθρού του και να «ξεκουράσει» τα όπλα του για λίγες ώρες. Οι βομβαρδισμοί συνεχίστηκαν «κανονικά», γιατί ο πόλεμος επιβάλλει τη δική του κανονικότητα. Ανέκαθεν. Και συστατικό αυτής της κανονικότητας είναι η περιφρόνηση του αντιπάλου, του πολιτισμού του, της θρησκείας, των πανηγυρικών ημερών, των εθίμων του, της ίδιας της υπόστασής του. Μαθαίνεις όχι απλώς να τον περιφρονείς, μα και να εκμεταλλεύεσαι την πίστη του και τα «κενά» που δημιουργούν τα έθιμά του, οι γιορτές, οι προλήψεις του.
Οι χριστιανοί άποικοι της αμερικανικής ηπείρου και αργότερα το αμερικανικό ιππικό, διαβάζαμε παλιά στα καουμπόικα, έμαθαν να αξιοποιούν υπέρ τους την πίστη πολλών ινδιάνικων φυλών πως αν σκοτωθούν νύχτα, η ψυχή τους δεν θα βρει το μονοπάτι προς τον Μεγάλο Μανιτού, γι’ αυτό και απέφευγαν να πολεμούν βράδυ. Ε, λοιπόν, οι «εκπολιτιστές» βάλθηκαν να χτυπούν τους γηγενείς μετά τη δύση του ηλίου, για να διευκολύνουν το εκχριστιανιστικό έργο τους.
Εδώ, σ’ εμάς, στην πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου ο Ομέρ Βρυώνης μηχανεύτηκε να επιτεθεί στους πολιορκημένους το βράδυ των Χριστουγέννων του 1822: «Κι ύστερ’ απ’ τα μεσάνυχτα, σαν το φεγγάρι φύγει, / την ώρα που των Χριστιανών η εκκλησιά ανοίγει / και πάνε τα Χριστούγεννα αυτοί να λειτουργήσουν / και στα προχώματα ψηλά κανένας δεν θα μείνει», τότε «τ’ αμέτρητα τ’ ασκέρια μας άξαφνα να χουμήσουν», γράφει ο Κώστας Κρυστάλλης στο «επύλλιόν» του «Ο καλόγηρος της Κλεισούρας», αφιερωμένο στον Ηπειρώτη που αποκάλυψε τα σχέδιο των Οθωμανών. Και ο Διονύσιος Σολωμός, στον «Υμνο», ιστορεί την Ελευθερία να πηγαίνει «εις το Μεσολόγγι / την ημέρα του Χριστού».
Σε άλλους καιρούς και τόπους, το 167/166 π.Χ., οι Ιουδαίοι, με επικεφαλής τον Ματταθία, τον πατέρα των Μακκαβαίων, αποφάσισαν να πολεμούν και το Σάββατο. Μέχρι τότε, για να μη βεβηλώσουν την ιερή μέρα τους, δεν πρόβαλλαν καμιά αντίσταση σαββατιάτικα και έπεφταν σωρηδόν από τα σπαθιά των Σελευκιδών του Αντίοχου Δ΄ του Επιφανούς, που επιχείρησε να τους «εξελληνίσει» βίαια.
Πολεμούν λοιπόν οι θεοί. Ακόμα και όσοι είναι πλάσματα της ανθρώπινης φαντασίας και ανάγκης, έχουν τεράστιο μερίδιο στο αίμα που αέναα χύνεται.
Μολαταύτα, Καλό Πάσχα.
