Για να επιτύχει το ΠΑΣΟΚ τις πολιτικές του επιδιώξεις πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο στόχους. Από τη μία, να αναδειχθεί εκείνο σε βασικό αντιπολιτευτικό πόλο συσπειρώνοντας τις (διάσπαρτες σήμερα) δυνάμεις που θέλουν κυβερνητική αλλαγή. Από την άλλη, να μην αποξενώσει ένα τμήμα τωρινών ή δυνητικών ψηφοφόρων του που θέλουν πολιτική σταθερότητα, αποστρέφονται τις ακρότητες και σε αρκετά ζητήματα εμφανίζουν σημεία σύγκλισης με την κυβερνητική πολιτική.
Αυτή η άσκηση ισορροπίας δεν είναι καθόλου εύκολη. Εδώ και αρκετό καιρό το πολιτικό κλίμα έχει επιβαρυνθεί, έχει αποκτήσει τοξικά χαρακτηριστικά, η δε κυρίαρχη ρητορική (ιδίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης) θυμίζει –όχι πάντα, αλλά αρκετά συχνά– τις ημέρες της πολιτικής και οικονομικής κρίσης.
Σε συνδυασμό με την ορατή πλέον φθορά της κυβέρνησης, το να επιδιώξει το ΠΑΣΟΚ να αξιοποιήσει αυτό το κλίμα είναι μείζων πολιτικός στόχος. Αν δεν το επιχειρήσει η αξιωματική αντιπολίτευση, τότε ποιος;
Το κρίσιμο βέβαια δεν είναι το τι θες, αλλά το πώς θα το επιτύχεις. Και ως προς αυτό το ΠΑΣΟΚ δεν κεφαλαιοποίησε όσα θα μπορούσε. Αντί να ακολουθήσει μια στρατηγική προσαρμοσμένη στα δικά του μέτρα, παρασύρθηκε σε ένα κλίμα πολιτικής οξύτητας που ευνόησε πολύ περισσότερο άλλα αντιπολιτευτικά κόμματα από ό,τι το ίδιο. Οποτε το «πολιτικό θερμόμετρο» ανέβαινε, οι δημοσκοπικές τάσεις του ΠΑΣΟΚ έπεφταν, προς όφελος πιο «έξαλλων» κομμάτων που έπαιζαν στο δικό τους γήπεδο.
Ετσι, ούτε το «ριζοσπαστικοποιημένο» κοινό προσείλκυσε –καθώς τα «αντισυστημικά» κόμματα το έκαναν καλύτερα– ούτε οι εισροές του από τη Ν.Δ. είναι όσες θα μπορούσε βάσει των δεικτών αξιολόγησης της κυβέρνησης. Σε σειρά πρόσφατων δημοσκοπήσεων, μάλιστα, οι διαρροές του ΠΑΣΟΚ προς τη Ν.Δ. είναι ποσοστιαία μεγαλύτερες από ό,τι οι εισροές του από εκείνην! Σε γενικές γραμμές το ΠΑΣΟΚ χάνει το 5%-6% των ψηφοφόρων του προς τη Ν.Δ., ενώ παίρνει το 3%-4% των πρώην ψηφοφόρων της Ν.Δ. Η αναλογία αυτή είναι σαφώς προβληματική.
Με το να συρθεί το ΠΑΣΟΚ σε ένα γήπεδο που δεν του ταιριάζει και με πολλά στελέχη του (όχι την ηγεσία του, είναι αλήθεια) να μιλούν ευθέως για συνεργασία με τα κόμματα της ευρύτερης Αριστεράς, όχι μόνο δυνάμωσε ανταγωνιστές του στον χώρο της αντιπολίτευσης, αλλά «τρόμαξε» και ένα μέρος του δυνητικού ακροατηρίου του.
Ενα τμήμα νυν ή δυνητικών ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ έχει πολλά κοινά πολιτικά και δημογραφικά χαρακτηριστικά με εκείνους της Ν.Δ. Είναι μεγαλύτερης ηλικίας, είναι ψηφοφόροι που αισθάνονται «εντός των τειχών», οι απόψεις τους για το πού πρέπει να πάει η χώρα συμπίπτουν. Εχουν, δε, έντονες μνήμες από την πρόσφατη πολιτική και οικονομική κρίση.
Οι ιστορικές αναφορές και διαδρομές ασφαλώς υπάρχουν και λειτουργούν πάντα ως στοιχείο πολιτικού προσδιορισμού, αλλά με την πάροδο του χρόνου υποχωρούν χάριν του πολιτικού πραγματισμού, καθώς σε μια σειρά πεδίων πολιτικής, μέρος των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ εμφανίζει αξιοσημείωτες συγκλίσεις με εκείνους της Ν.Δ.
Στο μείζον ζήτημα μιας πιθανής μετεκλογικής συνεργασίας, ένα τμήμα ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ –μειοψηφικό αλλά όχι αμελητέο– δείχνει να προτιμά συνεργασία με τη Ν.Δ. και όχι με τα υπόλοιπα αριστερά κόμματα.
Τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας είναι τα πλέον ενδεικτικά. Στο ζήτημα του ελληνοτουρκικού διαλόγου, των ενεργειακών συμφωνιών, των εξοπλισμών, του φιλοδυτικού – φιλοευρωπαϊκού προσανατολισμού της χώρας, οι απόψεις της υπαρκτής ή δυνητικής εκλογικής βάσης του ΠΑΣΟΚ σχεδόν συμπίπτουν με την αντίστοιχη της Ν.Δ.
Αντίστοιχες τάσεις καταγράφονται και σε ζητήματα εσωτερικής πολιτικής, όπως η αξιολόγηση στο Δημόσιο, τα μη κρατικά πανεπιστήμια, οι παρεμβάσεις στο «βαθύ» κράτος κ.ά.
Στη δε οικονομία, ένα μέρος ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, έχοντας βιώσει τραυματικά σε πολιτικό επίπεδο τις συνέπειες της κρίσης, εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικό απέναντι σε φαινόμενα οικονομικού λαϊκισμού.
Αλλά και στο μείζον ζήτημα μιας πιθανής μετεκλογικής συνεργασίας, ένα τμήμα ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ –μειοψηφικό αλλά όχι αμελητέο– δείχνει να προτιμά συνεργασία με τη Ν.Δ. και όχι με τα υπόλοιπα αριστερά κόμματα.
Αν το ΠΑΣΟΚ αποξενωθεί από αυτό το κοινό του, θα έχει χάσει μια κρίσιμη εκλογική μάζα, προς όφελος της Ν.Δ. και χωρίς ταυτόχρονα να έχει αναπτύξει μια ισχυρή δυναμική στο πιο αριστερόστροφο ή αντισυστημικό ακροατήριο, εγχείρημα που έχει τις δικές του δομικές δυσκολίες.
Η άσκηση ισορροπίας ήταν εξαρχής δύσκολη, οι δε εσωκομματικές σκοπιμότητες –αλλά και ο υπέρμετρος ζήλος– κάποιων στελεχών του το κάνουν δυσκολότερο. Για να το επιτύχει απαιτείται μεγαλύτερη στρατηγική και επικοινωνιακή πειθαρχία, έλεγχος της ατζέντας, διακριτό ύφος από τα υπόλοιπα κόμματα και, κυρίως, να επιλέγει τις μάχες που θα δώσει.
Αν το επιτύχει, παραμένοντας ταυτόχρονα σταθερά και διακριτά δεύτερο κόμμα, μπορεί να ελπίζει ότι στην τελική ευθεία των εκλογών θα αναπτυχθεί κεντρομόλος δυναμική στον χώρο της αντιπολίτευσης που θα το ωφελήσει. Αν όχι, θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις εξελίξεις και τον ρυθμό που καθορίζουν άλλοι και θα δυσκολευτεί να αναπτύξει ισχυρή δυναμική διεκδίκησης της πρώτης θέσης.
*O κ. Ευτύχης Βαρδουλάκης είναι σύμβουλος στρατηγικής και επικοινωνίας.
