Η συζήτηση για τις συγκλίσεις στον χώρο της αντιπολίτευσης θα φουντώνει όσο κανένα κόμμα δεν μοιάζει ικανό να διεκδικήσει αυτόνομα την πρώτη θέση, όσο συνεχίζεται ο κατακερματισμός του πολιτικού τοπίου, όσο υπάρχει αίσθηση απουσίας εναλλακτικής κυβερνητικής πρότασης και όσο ενισχύεται η ανησυχία πιθανής ακυβερνησίας. Στην πράξη το εγχείρημα δεν είναι εύκολο. Οχι μόνο λόγω πολιτικών παραμέτρων, αλλά και λόγω «πρακτικών» ζητημάτων, σύμφυτων με τη λειτουργία της πολιτικής, τα οποία συχνά αποδεικνύονται δυσκολότερα στη διαχείρισή τους.
Ας υποθέσουμε ότι ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ/κόμμα Τσίπρα αφήνουν πίσω όσα σχετίζονται με τα χρόνια του μνημονίου ή της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και πείθουν τα στελέχη και τους ψηφοφόρους τους ότι πρέπει να επικεντρωθούν στη μελλοντική διακυβέρνηση της χώρας. Και πάλι, κάποια ζητήματα παραμένουν δυσεπίλυτα:
Πρώτον, πώς θα ξεπεραστεί το ζήτημα του εκλογικού νόμου που εξαιρεί τους συνασπισμούς κομμάτων από το μπόνους εδρών; Για να τηρηθούν τα νομικά προσχήματα, θα πρέπει τα «συστατικά» κόμματα της εκλογικής συμμαχίας να αναστείλουν τη λειτουργία τους, όπως είχε συμβεί π.χ. με τις συνιστώσες του ΣΥΡΙΖΑ στις δεύτερες εκλογές του 2012. Για τον ΣΥΡΙΖΑ/Κόμμα Τσίπρα αυτό ίσως είναι εύκολο. Για το ΠΑΣΟΚ, που έχει μεγαλύτερο ιστορικό φορτίο, μοιάζει πολύ δύσκολο.
Δεύτερον, πώς και με ποια αναλογία θα συγκροτηθούν τα ψηφοδέλτια; Βάσει των τελευταίων εκλογών ή βάσει δημοσκοπήσεων; Και πώς θα εκλεγούν οι βουλευτές ώστε να μην προέρχεται η συντριπτική πλειοψηφία από τον μεγάλο εταίρο. Οσοι έχουν εμπλακεί σε ανάλογες διεργασίες γνωρίζουν πόσο δυσκολεύει τις συγκλίσεις η συγκεκριμένη παράμετρος.
Τρίτον, με ποια ηγεσία; Πόσο πιθανό είναι ο κ. Τσίπρας να δεχθεί δεύτερο ρόλο σε οποιοδήποτε πολιτικό εγχείρημα; Ή, αντιστρόφως, πόσο πιθανό είναι ο κ. Ανδρουλάκης, ο οποίος εξελέγη δύο φορές πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ διά πυρός και σιδήρου και είναι σήμερα αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, να παραμερίσει;
Οι «πρόθυμοι» των δύο χώρων παραβλέπουν το προφανές: ότι οι σχέσεις ΠΑΣΟΚ – ΣΥΡΙΖΑ παραμένουν ευθέως ανταγωνιστικές. Απλώς ο ένας αντιμετωπίζει τον άλλον ως δυνητικό σύμμαχο, ελπίζοντας ότι θα καταφέρει να έχει εκείνος το πάνω χέρι σε μια μελλοντική συνεργασία. Οποιος όμως δεν το καταφέρει, θα κληθεί να διαχειριστεί υπαρξιακά ζητήματα. Το μεν ΠΑΣΟΚ, αν γίνει συνιστώσα υπό τον κ. Τσίπρα, θα αντιμετωπίσει σοβαρούς εσωτερικούς κλυδωνισμούς, ο δε κ. Τσίπρας από πρώην πρωθυπουργός θα εκπέσει σε επικεφαλής τάσης.
Εχει ειπωθεί ότι όλα αυτά θα μπορούσαν να διευκολυνθούν, αν η σύγκλιση γινόταν μετεκλογικά, σε ένα ενδεχόμενο δεύτερων εκλογών. Στην περίπτωση αυτή, η εκλογική πραγματικότητα θα καθόριζε το πολιτικό πλαίσιο και τον ρόλο του καθενός. Η διαπίστωση είναι σωστή σε ό,τι αφορά στα «πρακτικά» ζητήματα. Δεν απαντά όμως στα πολιτικά. Το γεγονός ότι η σχέση των δύο κομμάτων παραμένει ουσιωδώς ανταγωνιστική δεν αλλάζει. Το πάνω χέρι θα το έχει όποιος επικρατήσει στις πρώτες εκλογές. Κάτι που δείχνει πόσο λανθασμένες ήταν για το ΠΑΣΟΚ –με ευθύνη μάλιστα λιγότερο της ηγεσίας και περισσότερο των «δελφίνων» του– οι συζητήσεις για συνεργασία με τον ΣΥΡΙΖΑ. Περιόριζαν τη δυναμική και τη δυνατότητα αμφίπλευρης διεύρυνσης του κόμματος, απέτρεπαν απογοητευμένους ψηφοφόρους της Ν.Δ. να πάνε προς εκείνο και κράτησαν τον ΣΥΡΙΖΑ ζωντανό, σε μια περίοδο που θα έπρεπε να τον λεηλατούν.
Ανακύπτουν και άλλα ερωτήματα: Ποιους άλλους περιλαμβάνει η σύγκλιση; Περιλαμβάνει και κόμματα-πρόσωπα του «αντισυστημικού» χώρου; Ποιες πολιτικές και προγραμματικές διεργασίες μπορούν να πραγματοποιηθούν στις 35-40 ημέρες μεταξύ των δύο εκλογών ώστε να μη δοθεί η εικόνα μιας ευκαιριακής συγκόλλησης; Εχουν υπολογίσει ότι ένα τέτοιο εγχείρημα θα μπορούσε να αντισυσπειρώσει και το δυνητικό ακροατήριο της Ν.Δ. (και το κεντρογενές και το δεξιό της);
Και το σημαντικότερο: Πώς θα διαχειριστούν τα υπό σύγκλιση κόμματα τις επερχόμενες –τις «πρώτες» δηλαδή– εκλογές; Θα τις θεωρήσουν εκ των προτέρων «καμένες»; Μια απλή διαδικασία καταγραφής συσχετισμών ενόψει μιας επερχόμενης συμμαχίας; Θα συγκρούονται μεταξύ τους για το ποιος θα πάρει το πάνω χέρι και μετά θα συνεργαστούν εκλογικά; Ολο αυτό το στρατηγικό αλαλούμ θα μπορούσε να αποδειχθεί εκλογικά καταστροφικό για τα ίδια. Να λειτουργήσει υπέρ των αντισυστημικών κομμάτων και να διευκολύνει ταυτόχρονα τη Ν.Δ. να κυριαρχήσει στον μετριοπαθή χώρο.
Οχι μόνο το εγχείρημα, αλλά και η ίδια η συζήτηση περί συγκλίσεων κρύβει πολλές παγίδες. Θα ήταν προτιμότερο όσοι εμπλέκονται, αντί να αναλώνονται σε σενάρια και ίντριγκες παρασκηνίου, να επικεντρωθούν στα βασικά της πολιτικής. Οποιος το καταφέρει θα πετύχει ευκολότερα και τα υπόλοιπα.
*O κ. Ευτύχης Βαρδουλάκης είναι σύμβουλος στρατηγικής και επικοινωνίας.
