Αν σας έπαιρνε κάποιος παράμερα την άνοιξη του 2009 και σας έλεγε, “άκου, όπου να ‘ναι η Ελλάδα θα χρεοκοπήσει, η οικονομία μας θα καταρρεύσει, θα γίνει πρωθυπουργός ο Τσίπρας, θα σκάσει μια παγκόσμια πανδημία και θα πεθάνουν εκατομμύρια, ο Πούτιν θα εξαπολύσει πόλεμο εναντίον της Ευρώπης και στις ΗΠΑ θα εκλεγεί Πρόεδρος ο παρουσιαστής του Apprentice δύο φορές και θα κάνει χούντα” πώς θα αντιδρούσατε; Προφανώς με κάποια συγκατάβαση, ίσως με προτροπές για κάποια φαρμακευτική αγωγή, ή μια ενθάρρυνση για εξασφάλιση υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Πού να ξέρατε. Η πραγματικότητα μοιάζει να έχει χάσει κάθε ειρμό. Αν η Ιστορία ήταν ταινία, έχει μετατραπεί από αργόσυρτο δράμα σε κακογραμμένη και κακοσκηνοθετημένη φάρσα. Ο ορίζοντας του εφικτού έχει μετατοπιστεί -πλέον τίποτε, τίποτε δεν είναι αδύνατο. Ακριβώς γι’ αυτό μια από τις πιο συναρπαστικές διανοητικές ασκήσεις που μπορεί να κάνει κανείς είναι να αναλογιστεί: τι άλλο μπορεί να γίνει;
Κάθε Παρασκευή στέλνω ένα νιουζλέτερ σε περίπου εφτάμισι χιλιάδες αναγνώστες και αναγνώστριες που έχουν γραφτεί για να το λαμβάνουν. Είναι ένα ιδιαίτερο κοινό, μορφωμένο, προοδευτικό, με τις κεραίες ανοιχτές στην κοινωνία (τη δική μας και άλλες -1 στους 5 ζουν εκτός Ελλάδος). Την προηγούμενη Παρασκευή τους ρώτησα: πώς πιστεύετε ότι θα μοιάζει ο κόσμος του 2030; Όχι πολύ μακριά -πέντε χρόνια από τώρα. Τι φαντάζεστε ότι θα έχει γίνει ως τότε; Οι απαντήσεις τους, πολλές εκ των οποίων ήταν μακροσκελέστατες και πολύ αναλυτικές, έχουν μεγάλο ενδιαφέρον, όχι τόσο επειδή μοιάζουν λογικές ή πιθανό να επαληθευτούν, αλλά επειδή μας δείχνουν μερικά πράγματα για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι, πλέον, αντιμετωπίζουμε τον κόσμο, την πραγματικότητα και το μέλλον. Εδώ θα σας γράψω μερικά συμπεράσματα από τις δικές τους προβλέψεις και, μετά, για να εμπνευστείτε και να κάνετε και εσείς τη δική σας άσκηση, μερικές δικές μου.
Το βασικό συμπέρασμα από τις προβλέψεις των ανθρώπων, βεβαίως, είναι ότι το είδος μας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το μέλλον ως προέκταση του παρόντος. Πιστεύουμε ότι τα πράγματα που μπορεί να μας συμβούν είναι παρόμοια με τα πράγματα που μας έχουν συμβεί ήδη. Ο ορίζοντας του εφικτού οριοθετείται από τις εμπειρίες μας. Αλλά όταν οι εμπειρίες μας γίνονται παλαβές και αλλοπρόσαλλες, ο ορίζοντας του εφικτού επεκτείνεται. Γι’ αυτό οι αναγνώστες μου δεν διστάζουν να γράψουν λέξεις όπως “τρίτος” “παγκόσμιος” και “πόλεμος” δίπλα δίπλα.
Ο ορίζοντας το εφικτού επεκτείνεται, επιπλέον, καθώς εμπλουτίζεται με περισσότερες πιθανότητες. Όταν μας συμβαίνουν τα πάντα μαζεμένα, θεωρούμε πιθανό να ξαναγίνουν, τα ίδια. Γι’ αυτό πολλές και πολλοί προβλέπουν κι άλλες πανδημίες, κι άλλα ανελεύθερα καθεστώτα, κι άλλες αποχωρήσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τείνουμε, δε, να θεωρούμε τις τάσεις της εποχής που ζούμε ως δεδομένες, και να αντιμετωπίζουμε μελλοντικές εξελίξεις δυαδικά -είτε τα πράγματα θα πάνε έτσι, είτε αλλιώς- κυρίως επιλέγοντας ανάμεσα σε άκρα. Οι περισσότερες και οι περισσότεροι προβλέπουν την επόμενη πενταετία είτε τα πράγματα να συνεχίζουν όπως πάνε ήδη, και ακόμα χειρότερα (ο τίτλος του βιβλίου “The Handmaid’s Tale” αναφέρθηκε πολλές φορές) είτε με μια θεαματική στροφή προς το καλύτερο. Βεβαίως, το είδος μας είναι εξ ορισμού ανίκανο να προβλέπει τους “μαύρους κύκνους” αλλά, όταν η πραγματικότητα γεμίζει μαύρους κύκνους, ξαφνικά συνηθίζουμε στην ιδέα ότι θα προκύψουν κι άλλοι, κι ας μην μπορούμε να φανταστούμε ποιοι θα είναι.
Το τελευταίο σημαντικό σύμπερασμα είναι το αίσθημα του ζόφου. Δεν ξέρω πώς επηρεάζει αυτή η στάση απέναντι στον κόσμο και το αύριο το πώς συμπεριφερόμαστε και πώς αντιδρούμε στις προκλήσεις του σήμερα. Με παραίτηση; Με νωχελικότητα, κούραση, εσωστρέφεια και άγχος; Ή με μια ενεργοποίηση; Σε αυτές και αυτούς που κάνουν την άσκηση, κάθονται και το σκέφτονται και γράφουνε προβλέψεις, μοιάζει να υπερισχύει το πρώτο. Αλλά ίσως υπόγεια να γυμνάζονται και κάποια άλλα, υπόγεια αντανακλαστικά που, όταν δοθεί η ευκαιρία, να λειτουργήσουν σαν ελατήρια που θα εξακοντίσουν κοινωνίες προς μια αντίδραση, μια Αντίσταση προς τη σωστή κατεύθυνση. Αυτό απομένει να το δούμε.
Αλλά το κομμάτι της άσκησης που με ενδιαφέρει περισσότερο από όλα είναι οι προβλέψεις στο επίπεδο των γεγονότων. Η γόνιμη τριβή της φαντασίας, που θα μας κάνει πιο υποψιασμένους κι έτοιμους να ανταπεξέλθουμε στα επόμενα, όποια κι αν είναι αυτά, ακόμα κι αν είναι διαφορετικά από όσα προβλέψαμε, χωρίς να πέφτουμε συνεχώς από τα σύννεφα. Προς αυτή την κατεύθυνση, θα σας γράψω εδώ είκοσι γεγονότα που μπορεί να μας επιφυλάσσει το κοντινό μέλλον. Δεν είναι “προβλέψεις” per se, ούτε είναι δυνατό να συμβούν όλα. Αλλά μπορεί να πυροδοτήσουν και τη δική σας φαντασία, για να κάνετε τη δική σας, ακριβέστερη άσκηση.
1. Θα προκληθεί επεισόδιο στα σύνορα Καναδά-ΗΠΑ, το οποίο θα χρησιμοποιήσουν οι ΗΠΑ για να πυροδοτήσουν μια κρίση/σύρραξη.
2. Ο Τραμπ θα δώσει χάρη στο δολοφόνο του Τζορτζ Φλόιντ.
3. Το FBI θα εξαπολύσει πογκρόμ εναντίον πολιτικών, δημοσιογράφων και απλών πολιτών με μαζικές συλλήψεις.
4. Δυναμικές κινητοποιήσεις στις ΗΠΑ θα οδηγήσουν στην επιβολή κατάστασης έκτακτης ανάγκης/στρατιωτικού νόμου από τον Τραμπ που θα προκαλέσει βίαια επεισόδια και ακόμα περισσότερες φυλακίσεις πολιτών. Η AOC ή/και ο Μπέρνι Σάντερς θα βρεθούν στη φυλακή.
5. Θα ξεσπάσει χαμηλής έντασης εμφύλιος πόλεμος (τύπου Βόρειας Ιρλανδίας) στις ΗΠΑ.
6. Νέα απόπειρα δολοφονίας εναντίον του Τραμπ.
7. Απόπειρα δολοφονίας του Ήλον Μασκ (πραγματική ή σκηνοθετημένη).
8. Συμφωνία ΗΠΑ – Πούτιν, άρση όλων των κυρώσεων απέναντι στη Ρωσία.
9. Νέα φιλορωσική κυβέρνηση στην Ουκρανία, ουσιαστική κατάληψη της χώρας από τη Ρωσία.
10. Διάσπαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον άξονα χωρών που συντάσσονται με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, και αυτών που μένουν πιστές στις Ευρωπαϊκές αξίες και τη δημοκρατία.
11. Επίσημη διάλυση του ΝΑΤΟ.
12. Εισβολή της Ρωσίας στις Βαλτικές χώρες και/ή στην Πολωνία και/ή στη Μολδαβία.
13. Μαζικό μποϊκοτάζ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2028.
14. Εισβολή της Κίνας στην Ταϊβάν.
15. Επίθεση Ισραήλ-ΗΠΑ εναντίον του Ιράν.
16. Επίθεση της Τουρκίας σε νησιά του Αιγαίου. Ελληνοτουρκικός πόλεμος.
17. Ο Τραμπ θα κατέβει υποψήφιος για τρίτη φορά (ή, αν δεν έχει καταλυθεί ακόμα εντελώς το Σύνταγμα, θα κατέβει νομότυπα ως υποψήφιος αντιπρόεδρος και μετά ο όποιος Πρόεδρος-μαριονέτα παραιτείται)
18. Πραξικόπημα εναντίον του Τραμπ από το στρατό σε συνεργασία με πυρήνες από τις “υπηρεσίες τριών γραμμάτων” (CIA, NSA, FBI κλπ).
19. To 2030 ο Πούτιν θα είναι 78 χρονών, ο Σι Τζινπίνγκ 77, ο Εντογάν 76 και ο Τραμπ 84. Κάποιος από αυτούς ως τότε θα έχει πεθάνει -από φυσικά ή άλλα αίτια.
20. Στην Ελλάδα θα αναδειχθούν εντελώς νέες πολιτικές δυνάμεις από δεξαμενές εκτός της πολιτικής σκηνής -είτε από την κοινωνία, influencers μέσα από τα social media, είτε ολιγάρχες, είτε και τα δύο. Ό,τι καινούργιο προκύψει θα είναι σχεδόν σίγουρα αντισυστημικό/λαϊκιστικό σε μορφή, και θα διεκδικήσει την εξουσία με αξιώσεις, από ένα εκλογικό σώμα εξουθενωμένο και ακραία ευάλωτο.
Τι από αυτά σας μοιάζει πιθανό; Τι είναι “απίθανο”, πια; Και, το σημαντικότερο: τι νομίζετε εσείς ότι μπορεί να γίνει μέχρι το 2030;
