Ο ακροδεξιός Ρουμάνος πολιτικός Καλίν Γκεοργκέσκου πιστεύει, μεταξύ πολλών άλλων, ότι οι άνθρωποι δεν έχουν πατήσει ποτέ στη Σελήνη, πως τα ανθρακούχα ποτά περιέχουν νανοτσίπ, ότι η κλιματική αλλαγή δεν είναι ανθρωπογενής, ότι δεν υπάρχει “Covid” και επίσης ότι έχει συναντήσει εξωγήινους. Παρ’ όλες αυτές τις πεποιθήσεις, ή ίσως εξαιτίας τους, ο Γκεοργκέσκου βγήκε αναπάντεχα πρώτος στις Προεδρικές εκλογές της χώρας τον περασμένο Νοέμβριο, ένα εκπληκτικό και εντελώς αναπάντεχο αποτέλεσμα. Βεβαίως, μέσα σε λίγες εβδομάδες έγινε γνωστό ότι είχε προηγηθεί μια εντατική καμπάνια στα social media -κυρίως στο TikTok- η οποία είχε στρατολογήσει συντονισμένα 25.000 λογαριασμούς για να ανεβάζουν και να προωθούν περιεχόμενο που στήριζε την υποψηφιότητα του Γκεοργκέσκου. Η όλη καμπάνια, την οποία τα mainstream ΜΜΕ και οι δημοσκόποι δεν είχαν καν πάρει χαμπάρι, υπολογίζεται ότι κόστισε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ, τα οποία κανείς δεν γνωρίζει ποιος έδωσε αλλά, ταυτόχρονα, όλοι γνωρίζουν ποιός τα έδωσε (η Ρωσία). Το ομοσπονδιακό δικαστήριο αποφάσισε ότι παραβιάστηκε η νομοθεσία για τη χρηματοδότηση των προεκλογικών εκστρατειών, ακύρωσε τις εκλογές και, λίγες εβδομάδες πριν, αφαίρεσε από τον Γκεοργκέσκου το δικαίωμα να κατέβει και στις επαναληπτικές εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για το Μάιο. Και το ερώτημα που τίθεται είναι: ποιος θα είναι ο Έλληνας Γκεοργκέσκου;
Έχετε καταλάβει ότι κάτι γίνεται, προφανώς. Ότι κάτι συμβαίνει. Τα σημάδια τα βλέπουμε έντονα στις άλλες χώρες. Η ρωσική βιομηχανία ηλεκτρονικής παραπληροφόρησης μολύνει το δημόσιο διάλογο στα social media με καλά μελετημένους και τεκμηριωμένους τρόπους εδώ και μια δεκαετία, πια, κυρίως στις μεγάλες χώρες της Δύσης (πιο πρόσφατα στη Γερμανία, πριν από τις εκλογές, αλλά και αλλού στην Ευρώπη και, φυσικά, στις ΗΠΑ) και στις χώρες που ήταν κατεχόμενες από τη Σοβιετική Ένωση ή βρίσκονταν στη σφαίρα επιρροής της. Ακροδεξιοί αντισυστημικοί υποψήφιοι εμφανίζονται παντού και σε πολλές περιπτώσεις έχουν μπει και στη διεκδίκηση της εξουσίας. Πλέον όλοι αυτοί οι υποψήφιοι (και ο Γκεοργκέσκου) έχουν την ανοιχτή υποστήριξη και του νέου, απολυταρχικού καθεστώτος στη Ουάσινγκτον. Ένα αντιδημοκρατικό, αντισυστημικό, ακροδεξιό κύμα έχει εμφανιστεί στον πλανήτη με στόχο όχι να διεκδικήσει την εξουσία για να προωθήσει μια ιδεολογική ή πολιτική ατζέντα, αλλά να καταλάβει την εξουσία, μόνιμα. Το είδαμε στην Ουγγαρία, το βλέπουμε στις ΗΠΑ. Το διακύβευμα είναι η δημοκρατία.
Βεβαίως, εμείς δεν είμαστε απρόσβλητοι. Ίσα ίσα, υπήρξαμε πρωτοπόροι. Εμείς εκλέγαμε ναζί στη Βουλή όταν ο Τραμπ ήταν ακόμα τηλεπαρουσιαστής. Εκλέγαμε λαϊκιστές εν μέσω κατακλυσμιαίας κρίσης, την ώρα που οι άλλοι τρώγαν φουα γκρα. Αλλά έκτοτε (και μετά το συλλογικό, εγχώριο τραύμα του 2015) εμείς εδώ δεν έχουμε δει ακραία αντισυστημικές φωνές, σαν αυτές που βλέπουμε ανά την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, να πλησιάζουν έστω στις παρυφές της εξουσίας. Τέτοιες πολιτικές δυνάμεις, με κοινά χαρακτηριστικά την αμφισβήτηση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, τον εναγκαλισμό με τη Ρωσία και τον ακραίο συντηρητισμό, εδώ δεν έχουν μπει στο mainstream. Ακόμα. Γιατί εν τω μεταξύ κάτι γίνεται.
Η φαινομενικά απρόκλητη και αναπάντεχη “παρέμβαση” του μπαχαλάκια βουλευτή στην Εθνική Πινακοθήκη θα έπρεπε να προκαλέσει την εγρήγορση όλων ή, έστω, κάποιων. Σε κάποιες γωνιές της κοινωνίας, μακριά από την εικόνα των ΜΜΕ και τις συζητήσεις της κοινωνικοπολιτικής ελίτ, κάτι βράζει. Στα δικά σας timelines και στα “for you” pages τίποτε τέτοιο δεν εμφανίζεται, ποτέ, αλλά κάπου αλλού, μπροστά στα μάτια χιλιάδων -ή και εκατομμυρίων- αφελών και θυμωμένων, μια άλλη δουλίτσα γίνεται. Αν πάρετε μια στραβή στροφή και εξερευνήσετε λίγο τα βάθη του ελληνικού YouTube, για παράδειγμα, θα διαπιστώσετε ότι υπάρχουν κανάλια που παράγουν ωκεανούς “αντισυστημικού” περιεχομένου στα ελληνικά. Το αξιοσημείωτο δεν είναι το περιεχόμενο (επιθέσεις σε σχεδόν ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, συνήθως επενδεδυμένες με κάποιας μορφής χιούμορ) αλλά το μέγεθος. Είναι ένας πολύ μεγάλος αριθμός βίντεο, που παράγονται καθημερινά. Αν και αυτά τα κανάλια ενίοτε συγκεντρώνουν και δεκάδες χιλιάδες συνδρομητές, και κάποια βίντεο εξασφαλίζουν πολλές χιλιάδες views, αυτά δεν μοιάζουν οικονομικά βιώσιμες προσπάθειες. Τα ερωτήματα που προκύπτουν για την προέλευση και τα κίνητρα είναι εύλογα, όπως και οι απορίες για το εύρος, την επιρροή και την αποτελεσματικότητα της δουλειάς αυτής που συμβαίνει υπόγεια και σε άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έχουν αποτέλεσμα; Ριζοσπαστικοποιούν κόσμο; Ροκανίζουν ακόμα περισσότερο την εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς και το πολιτικό μας σύστημα; Προετοιμάζουν έναν κόσμο να συστρατευτεί εξοργισμένος πίσω από έναν Έλληνα Γκεοργκέσκου, ας πούμε, το 2027;
Από ό,τι φαίνεται, εμείς δεν θα το μάθουμε πριν από το 2027. Οι δημοσκοπήσεις, ως εργαλείο, έχουν δείξει ότι δεν τα πιάνουν αυτά τα φαινόμενα. Ούτε τους ναζί διέγνωσαν το 2012, ούτε τη “Νίκη” διάβασαν το 2023. Φαινόμενα που εκτυλίσσονται μακριά από το μέσο όρο, σε υποσύνολα της κοινωνίας που αρνούνται να μιλήσουν σε αγνώστους στο τηλέφωνο, είναι αόρατα γι’ αυτές. Ούτε άλλα εργαλεία έχουμε για να χαρτογραφούμε το τι συμβαίνει στην κοινωνία μας, το πού βρίσκεται ο κόσμος. Πρέπει να βρουμε. Και γρήγορα. Πρέπει να πάρουμε χαμπάρι τι γίνεται και στη δική μας κοινωνία, πέραν όλων των άλλων και για να μην πέφτουμε, πάλι, από τα σύννεφα κατάπληκτοι. Καταντά κουραστικό.
