Οι φωνές για το Προσφυγικό ακούγονται και χωρίς ντουντούκα. Ακόμη και η φωνή μιας μικρής μειοψηφίας αρκεί. Το ακροατήριο είναι μεγάλο. Το σύστημα των ενοχών της Δύσης –ιδίως εκείνου του μέρους της Δύσης που παρακολουθεί με την ασφάλεια της απόστασης τα ανθρώπινα δράματα στη μεθόριό της– είναι πάντα έτοιμο να διεγερθεί.
Οσοι φωνάζουν, έχουν πρωτίστως αυτόν τον δεδηλωμένο σκοπό: Της ηθικής αφύπνισης. Γι’ αυτό φώναξαν προχθές στην Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ο ανθρωπισμός τους απαιτεί περισσότερα από σκέτο τον συμβολισμό του πένθους της αρχηγού του κράτους, που έσπευσε στον τόπο της τραγωδίας. Η κατηγορία είναι ότι ούτε οι συμβολικές χειρονομίες, ούτε τα ευγενή συναισθήματα, ούτε ακόμη και η διασωστική προσπάθεια από την πλευρά της Πολιτείας που η Σακελλαροπούλου ενσάρκωνε στην Πύλο αρκούν.
Τι θα αρκούσε; Τι θα χρειαζόταν για να μην πνίγονται παιδιά κλεισμένα σαν τα ποντίκια σε σάπια κύτη; Σκέτη η ηθική διαθεσιμότητα έχει αποδειχθεί ανθρωπιστικώς ατελέσφορη. Τα ανοιχτά σύνορα του 2015 είχαν οδηγήσει σε περισσότερα δυστυχήματα στη θάλασσα. Οσοι επιβίωναν της διέλευσης, κατέληγαν σε συνθήκες Ειδομένης και Μόριας. Κατέληγαν να προσπαθούν να διασχίσουν με τα πόδια, περνώντας από βουνά και δάση, μια ολόκληρη ήπειρο. Η εμπειρία αυτή δείχνει ότι εκτός από το ηθικό της κριτήριο, η Ευρώπη οφείλει να επιστρατεύσει και τον ορθολογισμό της. Ο ανθρωπισμός χωρίς προγραμματισμό αποβαίνει απάνθρωπος.
Τι χρειάζεται για να μην πνίγονται παιδιά στη Μεσόγειο;
Αυτό το δεδομένο επιστρατεύεται και για να νομιμοποιήσει τη μεθοριακή πολιτική που εφαρμόζει τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα. Η πολιτική του φράχτη και των κλειστών συνόρων δεν είναι μόνο δημοφιλής στην κοινωνία που αισθάνεται ότι ασφαλίζεται εντεύθεν του φράχτη. Είναι και ορθότερη απέναντι σε όσους κερδοσκοπούν εις βάρος των επίδοξων προσφύγων – για να μη μιλήσει κανείς για εκείνους που επιχειρούν να τους οπλοποιήσουν για να εξυπηρετήσουν γεωπολιτικά παίγνια.
Μπορεί να υπερασπίζεται κανείς αυτή την ορθότητα τη στιγμή που η θάλασσα της Πύλου είναι σπαρμένη πτώματα; Δεν φτάνει κάποτε και η Realpolitik στα όριά της;
Η απάντηση που προσπαθεί πάντως να δώσει μετά από μακρά δυστοκία η Ε.Ε. μοιάζει περισσότερο με τιμολόγηση του ηθικού βάρους του προβλήματος, παρά με σχέδιο αντιμετώπισης του ίδιου του προβλήματος: Οποιος αρνείται το πρόβλημα, μπορεί να αγοράσει το δικαίωμα να το μετακυλίει στους άλλους. Συντηρείται έτσι στο ανώτατο επίπεδο η πλάνη ότι μια κάποια «στεγανοποίηση» είναι εφικτή. Η Ελλάδα και οι άλλες μεθοριακές χώρες της Ευρώπης πλήρωσαν αυτή την πλάνη. Γιατί αντιμετωπίστηκαν και αντιμετωπίζονται ως ζώνες στεγανοποίησης για την υπόλοιπη Ευρώπη.
Το ναυάγιο δεν ήταν το πρώτο. Δεν θα είναι το τελευταίο. Η πλάνη όμως θα επιζεί. Είναι πολύ βολική για να πεθάνει.
