Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ελευθεροτυπίας, η 4η Μαΐου, έπεσε σε προεκλογική περίοδο. Δηλαδή σε μέρες υποχρεωτικής πολυφωνίας και σχετικής έστω τήρησης του δικαιώματος στην ισηγορία. Λέω «σχετικής», γιατί τα πιο παθιασμένα Μέσα, όσα εκδίδονται ή μεταδίδουν φορώντας τη λερή πια στολή του αντικειμενικού, δεν διστάζουν να περιφρονήσουν ακόμα και τα συνταγματικώς προβλεπόμενα για την προεκλογική περίοδο. Ανταρσία κατά του Καταστατικού Χάρτη διέπραξαν αρκετά ιδιωτικά κανάλια και σε άλλες προ κάλπης περιόδους. Και με χαρά πλήρωσαν το πρόστιμο, αν τους κόπηκε. Το υποτονικό ΕΣΡ δεν ανήκει στις Ανεξάρτητες Αρχές που διεκδικούν πεισματικά τον ρόλο που τους αναγνωρίζει ο νομοθέτης· ρόλο ελέγχου της πολιτικής εξουσίας, που, παντού και πάντα, αντί της λογοδοσίας προτιμά την ομοιοκατάληκτη ασυδοσία.
Το κυριότερο επιχείρημα της νεοδημοκρατικής κυβέρνησης, όποτε ακούγονται στενάχωρα πράγματα για την εν Ελλάδι πολυφωνία, έχει ξεθυμάνει από την πολλή χρήση: «Μα δεν βλέπετε τα περίπτερα; Κάθε καρυδιάς καρύδι και κάθε εκδότη εφημερίδα. Και οι περισσότερες μας επιτίθενται». Οντως, στα περίπτερα κρέμονται κάθε μέρα καμιά δεκαπενταριά εφημερίδες, αντι- ή φιλοκυβερνητικές. Η κυκλοφορία τους δεν είναι γνωστή, γνωστότατο είναι όμως ότι οι πωλήσεις των φύλλων είναι πλέον εξαιρετικά μικρές. Τόσο που να εικάζεις ότι ορισμένα κυκλοφορούν μόνο για να παίξουν κάποιον ρόλο με την πρώτη σελίδα τους. Θα τη δουν κρεμασμένη οι περαστικοί, καθώς και όσοι παρακολουθούν τις πρωινές τηλεκπομπές, όπου διαβάζονται οι πρωτοσέλιδοι τίτλοι, και θα δικαιωθεί ο εκδοτικός σκοπός. Που είναι η προπαγάνδα, όχι η ενημέρωση.
Το κριτήριο για να προσδιοριστεί η ποιότητα της ενημέρωσης δεν είναι ο αριθμός των εφημερίδων και η στάση τους απέναντι στην κυβέρνηση. Είναι το πώς η ραδιοφωνία και η τηλεόραση εκμεταλλεύονται την άδεια λειτουργίας τους, αν σέβονται το Σύνταγμα ή όχι, και ποιον ευνοεί η στάση τους. Πιστός στο πεισματάρικο δόγμα «σας τα ’παμε, μας τα ’πατε, σας τα ξαναλέμε και θα σας τα ξαναπούμε», θυμίζω ότι το Σύνταγμα δεν προβλέπει τα ίδια πράγματα για τις εφημερίδες και τη ραδιοτηλεόραση. Το άρθρο 14, § 1-2, είναι σαφές: «Kαθένας μπoρεί να εκφράζει και να διαδίδει πρoφoρικά, γραπτά και διά τoυ τύπoυ τoυς στoχασμoύς τoυ τηρώντας τoυς νόμoυς τoυ Kράτoυς. O τύπoς είναι ελεύθερoς. H λoγoκρισία και κάθε άλλo πρoληπτικό μέτρo απαγoρεύoνται». Τόσο απλά. Φυσικά ο νομοθέτης αδυνατεί να πολεμήσει την τρικέφαλη υπονόμευση της ενημέρωσης διά της παραπληροφόρησης, της υποπληροφόρησης και της αποπληροφόρησης.
Κακά τα ψέματα. Η απέχθεια της Αρχής για την ελευθεροτυπία είναι συνομήλικη της νέας Ελλάδας.
Σαφή και απλά είναι και όσα προβλέπει το άρθρο 15, § 2: «Η ραδιοφωνία και η τηλεόραση υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους. […] Ο άμεσος έλεγχος του Κράτους […] έχει ως σκοπό την αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων». Παρακάτω το άρθρο αναφέρεται στην υποχρέωση των καναλιών να προβάλλουν προϊόντα του λόγου και της τέχνης, ας μην έχουμε όμως κουλτουριάρικες απαιτήσεις. Με λίγη καλή θέληση, εντοπίζεις ποιότητα και τέχνη ακόμα και στα ριάλιτι σόου. Τι προωθούν άλλωστε προβάλλοντας ανταγωνισμούς ατόμων και ομάδων; Το αρχαίο ελληνικό πνεύμα βεβαίως, το οποίο, το έλεγε και ο Νίτσε, είχε στο κέντρο του τη λατρεία του Αγώνα.
Στον άτυπο οικουμενικό αγώνα στο άθλημα «ελευθερία του Τύπου», η Ελλάδα ανέβηκε φέτος μία θέση. Πέρυσι 108η, φέτος 107η, ξεπερνώντας το υποβιβασθέν Τσαντ. 134η στον οικονομικό δείκτη, 130ή στον κοινωνικό, 100ή στον πολιτικό, 92η στον νομικό, 91η στον δείκτη ασφάλειας. Ανθελληνική εμμονή των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα (ΔΧΣ); Φυσικά. Αυτοί υπέκλεπταν συνομιλίες δημοσιογράφων. Αυτοί βομβαρδίζουν με αγωγές SLAPPs τους ενοχλητικούς γραφιάδες. Αυτοί παρεμπόδιζαν την εξιχνίαση της δολοφονίας του Γιώργου Καραϊβάζ. Αυτοί επέτρεψαν να συγκεντρωθεί η μεγάλη πλειονότητα των ΜΜΕ στα χέρια λιγοστών επιχειρηματιών, ορισμένοι από τους οποίους πληρούν τα προαπαιτούμενα του μπερλουσκονισμού. Οι ΔΧΣ ευθύνονται για τη μειωμένη δημοσιογραφική ανεξαρτησία των κρατικών ΜΜΕ (η ΕΡΤ και το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ως γνωστόν και ανεπίτρεπτον, υπάγονται στον πρωθυπουργό). Αυτοί ενέχονται για τα ράθυμα αντανακλαστικά του ΕΣΡ. Και βέβαια, αυτοί φταίνε που η αστυνομία συνηθίζει να δέρνει φωτορεπόρτερ, «για να παρεμποδίσει την κάλυψη των διαδηλώσεων και της προσφυγικής κρίσης στα νησιά».
Κακά τα ψέματα. Η απέχθεια της Αρχής για την ελευθεροτυπία είναι συνομήλικη της νέας Ελλάδας. Αύγουστο του 1821 κυκλοφορεί στην Καλαμάτα, με αρχισυντάκτη τον Θεόκλητο Φαρμακίδη, η «Ελληνική Σάλπιγξ», η πρώτη ελληνική εφημερίδα που εκδιδόταν σε ελλαδικό έδαφος. Το φύλλο δεν μακροημέρευσε. Ο Φαρμακίδης δεν άργησε να παραιτηθεί, αντιστεκόμενος στις λογοκριτικές παρεμβάσεις του Δημητρίου Υψηλάντη. Συνομήλικο της χώρας, ευτυχώς, είναι και το πάθος υπέρ του ελεύθερου τυπωμένου λόγου. Στους «καποδιστριακούς διαλόγους» του Αδαμάντιου Κοραή, που κλιμακώνονται από τις ήρεμες νουθεσίες στην οξύτατη επίθεση κατά του Ιωάννη Καποδίστρια, ο «διδάσκαλος του Γένους» πλέκει τον ύμνο της ελευθερίας του Τύπου, καυτηριάζοντας τις λογοκριτικές παρεμβάσεις του Κυβερνήτη και των κολάκων που τον περιέβαλλαν. Για τον Κοραή, «το μόνον σωτήριον ιατρικόν» είναι η «ελευθέρα τυπογραφία», που την αποκαλεί «ιερά» και «θείον δώρημα», της αναγνωρίζει δε, μνημονεύοντας τη Γαλλία, «την δύναμιν να μεταβάλη τον όχλον εις λαόν».
«Ελευθερία, χωρίς ελευθέραν τυπογραφίαν είναι ψιλόν όνομα, και όχι πράγμα· όστις δεν έχει άδειαν να εκφράζη τα φρονήματά του και διά ζώσης, και χαραγμένα με τους τύπους, μη στολίζεται με το μόνον αληθώς εκλαμπρότατον όνομα του πολίτου, μη απατάται ότι είναι πολίτης. Δούλος είναι ο ταλαίπωρος». Αυτά λέει ο Λαοσθένης στον Χαρίλαο, στον πρώτο από τους δύο κοραϊκούς «Διαλόγους δύο Γραικών» με τον τίτλο «Τι συμφέρει εις την ελευθερουμένην από τους Τούρκους Ελλάδα να πράξη εις τας παρούσας περιστάσεις διά να μη δουλωθή εις χριστιανούς τουρκίζοντας». Ο διάλογος εκδόθηκε στο Παρίσι, τέλη του 1830. Στην Ελλάδα τα αντίτυπά του κατασχέθηκαν. Αντί της δημοσιεύσεως, η δήμευση. Για να πέσει στο κενό η τελετουργική κραυγή: «Εις τους τολμώντας να δεσμεύσωσι την ελευθερίαν της τυπογραφίας, Ανάθεμα μυριάκις».
