To φως ήταν γκρίζο. Ηταν εκείνο το αξημέρωτο φως που κάνει τα καράβια στον Θερμαϊκό να μοιάζουν κρεμαστά από το πιο χαμηλό σύννεφο.
Το φως ήταν λίγο, αλλά η στοά έλαμπε. Η Αγορά Μοδιάνο ξυπνούσε από τον λήθαργο χτυπημένη από ένα ρεύμα πολύχρωμης ζωής. Ολα μέσα σε αυτό το παλιό κέλυφος – σήμα της πόλης είναι καινούργια: τα μαγαζιά και οι ιδέες πίσω από τα μαγαζιά. Τα μπουτίκ ιχθυοπωλεία και οι σεβιτσερίες που θα σερβίρουν νωπά τα προϊόντα τους. Τα ξηροκαρπάδικα, οι φούρνοι, οι κάβες. Στη νέα Μοδιάνο επιζεί η σαλονικιώτικη κουλτούρα της γευστικής εκζήτησης – η ανατολίτικη λατρεία της αενάως εορτάσιμης ζωής· του μερακλίδικου βίου. Επιζεί το πνεύμα, αλλά όχι και το ανατολίτικο φολκλόρ.
Εξ ου και η κάποια δυσφορία που άκουγες για την απαστράπτουσα νέα αγορά: «Θυμάσαι πώς μύριζε εδώ; Τώρα είναι όλα τρέντι και αποστειρωμένα». Κι έπειτα εκείνη η αγωνία: «Θα αγαπηθεί ξανά; Θα οικειοποιηθούν την αγορά οι ντόπιοι; Θα την εμψυχώσουν; Ή θα τη σνομπάρουν και θα την αφήσουν να απομείνει τουριστική ατραξιόν;».
Στις φοβίες αυτές ακούει κανείς τη γενικότερη φοβία για το μέλλον. Στην εποχή των αλυσιδωτών κρίσεων, το μέλλον δεν γίνεται πια αισθητό ως τόπος της προσδοκίας, αλλά ως τόπος της ανασφάλειας. Ακόμη και αυτός που ανακαινίζει αντιμετωπίζεται καμιά φορά σαν εκείνον που σκαλίζει έναν ύποπτο σπίλο. Ασ’ το. Καλά είναι έτσι που είναι. Τι το πειράζεις;
Η Θεσσαλονίκη έζησε αυτήν την υπαρξιακή ανασφάλεια και με το μετρό της, που αντιμετωπίστηκε από το πιο προοδευτικό κομμάτι της πόλης με φοβικό συντηρητισμό – μην τα σκαλίζετε· μην κουνάτε το παρελθόν· αφήστε το θαμμένο.
Οι τόποι παίρνουν το ύφος των ανθρώπων που τους κατοικούν. Και το ύφος της αγοράς το έδωσαν εκείνη την Κυριακή των πρώτων ανεπίσημων θυρανοιξίων οι άνθρωποι που ανέβηκαν στη σκηνή για να παραλάβουν τα βραβεία του «Γαστρονόμου». Λουκουματζήδες από τη Σύρο και αλλαντοποιοί από την Καβάλα, χαλβατζήδες από τη Δράμα και ποτοποιοί από τη Λέσβο, δεν στέκονταν εκεί μόνο σαν κομιστές της μικρασιατικής παράδοσης – σαν θησαυροφύλακες ενός οικογενειακού μυστικού. Ανακαλούσαν με το ζωντανό τους υπόδειγμα και τη δυνατότητα να χτίζεις από το μηδέν κάτι που αντέχει για τρεις και τέσσερις γενιές. Την πίστη ότι θα πλάσεις το μέλλον χωρίς να φοβάσαι ότι θα ανοίξει το σκοτεινό του στόμα και θα σε καταπιεί.
Η χρεοκοπία και οι μετα-χρεοκοπικές πλάνες τσάκισαν αυτή την πίστη. Ακόμη κι εκείνοι που είχαν πλάνο και πυξίδα, δεν τα εμπιστεύτηκαν. Δεν εμπιστεύτηκαν ούτε τη δική τους ικανότητα να πείθουν· ούτε την ικανότητα της κοινωνίας να πείθεται.
Στη σκηνή της Μοδιάνο εμφανίστηκαν εκείνοι που δεν περιμένουν έμπνευση απ’ έξω. Και δουλεύουν για το αύριο ευτυχώς ερήμην του παρόντος.
Πρωτόκολλα
Θα τον είχε πυροβολήσει αν δεν είχε διακρίνει σε ποια κοινότητα ανήκει; Ανεξάρτητα από την ποινική αξιολόγηση του συμβάντος, αυτό θα πρέπει να είναι το ερώτημα που η Αστυνομία θα θέσει στον εαυτό της: Ορίζει τον τρόπο που δρουν τα στελέχη της στο πεδίο ένα δεύτερο, κρυφό πρωτόκολλο για το πώς αντιμετωπίζονται οι μειονοτικοί ύποπτοι; Υπάρχει στην Αστυνομία συστημική προκατάληψη, που οδηγεί επανειλημμένως σε δυσανάλογη βία; Ο αντίλογος θα ήταν ότι η στατιστική της επανάληψης αντανακλά απλώς τους δείκτες της εγκληματικότητας στην κοινότητα. Η κότα κάνει το αυγό και όχι το αυγό την κότα. Η πολιτεία όμως δεν μπορεί να αρκεστεί σε αυτή την κυκλική, μοιρολατρική σκέψη. Ακόμη κι αν η κοινότητα θέλει να ζει περίκλειστη και αυτόνομη, υπακούοντας στους αρχαϊκούς νόμους της αναπαραγωγής της, η οργανωμένη πολιτεία οφείλει να άρει το εσωτερικό σύνορο. Δεν θα το ρίξει με τη βία. Ούτε με τη σαγήνη των επιδομάτων, απέναντι σε εκλογικούς πελάτες που μετέχουν στην κοινωνία σχεδόν μόνο την ημέρα της εκλογής, ενώ τις υπόλοιπες αποσύρονται και απωθούνται στο περιθώριο των καταυλισμών τους.
Comeback
Από μεγάλες επιστροφές στο Παλλάς, παραμένει αξεπέραστη εκείνη της Μαρινέλλας.
