Είπαμε να αντισταθούμε. Είπαμε, ναι, να σταθούμε με την Ουκρανία, για τις αξίες μας. Αλλά όχι και τόσο.
Ενα «ναι μεν, αλλά» πλανιέται πάνω από την Ευρώπη. Είναι το νέφος της κόπωσης με τον πόλεμο. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες αρχίζουν να αισθάνονται πως πληρώνουν δυσανάλογο τίμημα. Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες εισπράττουν αυτή τη δυσαρέσκεια, εκπέμποντας αντιφατικά μηνύματα προς τον εισβολέα. Η ιδέα ότι τα καθεστώτα, όπως αυτό του επιτιθέμενου, είναι πιο ανθεκτικά από τις δημοκρατίες μοιάζει να επιβεβαιώνεται. Μπορούν, ας πούμε, να χάνουν 15.000 στρατιώτες μέσα σε τέσσερις μήνες και να μην πτοούνται. Μπορούν να ζουν οικονομικά αποκλεισμένοι από τον ανεπτυγμένο κόσμο. Μπορούν ακόμη και να ανακουφίζονται από τη διαφυγή των αντιφρονούντων στο εξωτερικό.
Η υπερβολική ευαισθησία στην ημετέρα κακουχία συνδυάζεται στην ελεύθερη Δύση με μια προϊούσα αναισθησία απέναντι στην κακουχία του άλλου. Η μιντιακή πρόσληψη του πολέμου καλλιεργεί την εξοικείωση με τη βαρβαρότητα – τον εικονικό κορεσμό. Πόσοι είδαν προχθές το φλεγόμενο εμπορικό κέντρο στο Κρέμεντσουκ; Πόσων το βλέμμα στάθηκε εκεί; Ποιος είχε αποθέματα αποτροπιασμού να διαθέσει;
Στην αρχή του πολέμου εκφραζόταν η μετα-ψυχροπολεμική αισιοδοξία ότι οι δημοκρατίες μετατρέπουν την αξιακή υπεροχή τους σε ισχύ. Αυτοδιορθώνονται, εξελίσσονται και, αργά ή γρήγορα, επικρατούν. Στον αντίποδα, οι δικτατορίες καταρρέουν εσωτερικά, πνιγμένες στα ψεύδη και την αδυναμία τους να μάθουν από τα λάθη τους.
Αυτή η αυτάρεσκη πεποίθηση δοκιμάζεται τώρα στην Ουκρανία, αλλά όχι μόνο. Δοκιμάζεται με τον παραδοσιακό τρόπο – με εγκλήματα πολέμου και απειλές πυρηνικού ολέθρου· με «οπλοποίηση» της ενέργειας, των διαύλων (παρα)πληροφόρησης, ακόμη και των σιτηρών. Δοκιμάζεται όμως και με έναν γκρίζο τρόπο: Με τη γοητεία που φαίνεται να ασκεί το υπόδειγμα του αυταρχισμού σε ένα μεγάλο μέρος των δυτικών κοινωνιών.
Ο Πούτιν εξακολουθεί να συγκαταλέγει στους οπαδούς του τον προηγούμενο Αμερικανό πρόεδρο – το βαθύ αποτύπωμα του οποίου φάνηκε με την απόφαση που έλαβαν την προηγούμενη Παρασκευή οι διορισμένοι από τον ίδιο δικαστές. Οι Ρεπουμπλικανοί της Αμερικής καλούν στα συνέδριά τους τον Βίκτορ Ορμπαν και προσπαθούν συστηματικά να μιμηθούν τις τεχνικές της εξουσίας του. Η μείζων και η ελάσσων αντιπολίτευση στο νεαρό γαλλικό Κοινοβούλιο διακρίνεται από την «κατανόησή» της για τα κίνητρα της Ρωσίας.
Ο κατάλογος θα ήταν ελλιπής αν δεν περιελάμβανε και την Ελλάδα. Εδώ επιρροή δεν ασκεί μόνο η πυγμή του ομόδοξου εισβολέα – που παρουσιάζεται ως δικαίως αμυνόμενος. Υποδόρια επιρροή ασκεί και ο σεσημασμένος εχθρός – αυτός που αξίζει τον φθόνο μας επειδή τάχα «δεν είναι δεδομένος»· επειδή είναι σκληρός και γι’ αυτό τα καταφέρνει στο τέλος να τα παίρνει όλα.
Υπάρχει μια συνάφεια μεταξύ της πουτινοφιλίας και του δέους για τους τρόπους του ατίθασου Ερντογάν. Υπάρχει μια κρυφή λατρεία της εξουσιαστικής τεστοστερόνης. Δεν ξέρεις αν οι πιστοί αυτής της λατρείας νιώθουν αριστεροί ή δεξιοί. Είναι παντού.
Ακατοίκητες
Τα ενοίκια ανεβαίνουν. Η οικοδομή ακριβαίνει. Εχουν ανατιμηθεί σημαντικά τα δομικά υλικά. Δεν υπάρχουν εργατικά χέρια. Τι σημαίνει αυτό; Δεν αυξάνεται το «οικιστικό απόθεμα». «Πολλοί ενοικιαστές θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τα διαμερίσματα και τις πόλεις… Μιλάμε και για ανθρώπους της μεσαίας τάξης. Για επαγγελματικές κατηγορίες που έχει ανάγκη μια πόλη. Αστυνομικοί. Νηπιαγωγοί. Η κοινωνική εκρηκτικότητα ενός τέτοιου “διωγμού” είναι απροσμέτρητη». Ποιος τα λέει αυτά; Ο δήμαρχος του Τύμπινγκεν της Γερμανίας (στην Zeit). Θα μπορούσε όμως να τα έχει πει ο δήμαρχος της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης. Οι μητροπόλεις εξορίζουν τους κατοίκους. Μετατρέπονται σε τουριστικά πάρκα. Είναι μια ιστορία αστικής μετάλλαξης και συντελείται ήδη σε όλη την Ευρώπη. Τι πρέπει να κάνουμε; Ακούγονται διάφορες εμπνεύσεις διεθνώς. Μέχρι να δοκιμαστούν, ξέρουμε τι δεν πρέπει να κάνουμε: Δεν πρέπει να πριμοδοτούμε άλλο με φοροαπαλλαγές την κατοχή και την κληροδότηση ακινήτων. Αλλά η δημοκρατία μας δεν εκπροσωπεί τους ενοικιαστές. Είναι δημοκρατία της «ιδιοκατοίκησης». Δηλαδή μιας κοινωνικής πραγματικότητας που έχει εκπέσει μετά τη χρεοκοπία.
