Εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, προβλήματα ύπνου, κόπωση, άγχος, καταθλιπτική διάθεση, ευερεθιστότητα, σωματική και διανοητική εξάντληση, πονοκέφαλοι, πόνοι στις αρθρώσεις είναι τα κυριότερα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης που συναντάει κανείς στη βιβλιογραφία, στην αρθρογραφία των επιστημόνων και, φυσικά, στις αφηγήσεις των ίδιων των γυναικών.
Αυτές είναι οι κυριότερες αιτίες που τις οδηγούν στα ιατρεία των γυναικολόγων, των ενδοκρινολόγων και στις κλινικές που έχουν ειδικευθεί στην κλιμακτήριο και στην εμμηνόπαυση. Μπορούν δε να γίνουν πολύ γλαφυρές και λεπτομερείς στις περιγραφές τους για τις επιπλοκές που δημιουργούνται στην καθημερινότητά τους. Υπάρχει όμως ένα θέμα που φαίνεται ότι παραμένει άρρητο, συχνά ταμπού για αρκετές γυναίκες: οι επιπτώσεις της κλιμακτηρίου και της εμμηνόπαυσης στη σεξουαλική υγεία και στην ερωτική ζωή τους.
«Η ουρογεννητική ατροφία, που προκαλεί ξηρότητα του κόλπου και πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή, η ατροφία του δέρματος και του βλεννογόνου της ευαίσθητης περιοχής λόγω της μείωσης των οιστρογόνων, είναι σημαντικά προβλήματα που εμφανίζονται στην κλιμακτήριο και στην εμμηνόπαυση και επηρεάζουν τη σεξουαλική ζωή των γυναικών», σημειώνουν οι υπεύθυνες της Μονάδας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης της Β΄ Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του ΕΚΠΑ, στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, Ειρήνη Λαμπρινουδάκη, καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης, και Αρετή Αυγουλέα, μαιευτήρας – γυναικολόγος και διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
«Μια γυναίκα ίσως παρατηρήσει ότι η υγρασία του κόλπου δεν είναι η ίδια που ήταν στην αναπαραγωγική ηλικία, αυτό όμως θα πρέπει να σημειώσουμε ότι δεν συμβαίνει σε όλες τις γυναίκες στον ίδιο βαθμό. Ατροφία εμφανίζει περίπου το 50% των γυναικών και η εμφάνισή της εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Δηλαδή, αν η γυναίκα έχει γεννήσει με φυσιολογικό τοκετό, έχει λιγότερη ξηρότητα στον κόλπο και μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξει, ενώ οι γυναίκες που είναι άτοκες ή έχουν γεννήσει με καισαρική έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν ξηρότητα», επισημαίνουν.
«Τα πρώτα συμπτώματα ξεκίνησαν πριν από δύο χρόνια», θυμάται η Ιόλη, «παρατήρησα αρχικά ξηρότητα στον κόλπο και άρχισα να αισθάνομαι πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή. Ευτυχώς, συμβουλεύτηκα ειδικό στην εμμηνόπαυση άμεσα και γι’ αυτές και για άλλες αλλαγές που παρατηρούσα. Εχω ξεκινήσει να χρησιμοποιώ σκευάσματα που βοηθούν στη λίπανση του κόλπου. Αυτό που προς το παρόν δεν διορθώνεται είναι η πλήρης έλλειψη σεξουαλικής διάθεσης», σημειώνει.
Η πτώση της λίμπιντο
«Σε ό,τι αφορά τη λίμπιντο, είναι αλήθεια ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά κατά την περίοδο της εμμηνόπαυσης. Συμβαίνει να μην υπάρχει καθόλου σεξουαλική επιθυμία, κάποιες φορές ήδη πριν από την κλιμακτήριο», επιβεβαιώνει η Λίνα Μιχαλά, αναπληρώτρια καθηγήτρια Μαιευτικής και Γυναικολογίας και υπεύθυνη του τμήματος Κλιμακτηρίου – Εμμηνόπαυσης στο νοσοκομείο «Αλεξάνδρα».
Η φύση της σχέσης – Εγκεφαλικά ζητήματα παίζουν ρόλο, όπως η φύση της σχέσης. «Για παράδειγμα, αν το ζευγάρι είναι μαζί πολλά χρόνια, αν έχουν βαρεθεί ο ένας τον άλλο ή όχι», εξηγεί η μαιευτήρας – γυναικολόγος Αρετή Αυγουλέα.
Επίσης, επισημαίνει ότι συχνά ο πόνος που νιώθει η γυναίκα κατά την επαφή λειτουργεί ανασταλτικά για την ερωτική συνεύρεση και σε συνδυασμό με τη μειωμένη επιθυμία, την αποτρέπει από το να την επιδιώξει ή να αφεθεί σε αυτήν. Τονίζει όμως ότι επειδή στις γυναίκες, σε αντίθεση με τα άλλα θηλαστικά, η επιθυμία δεν εξαρτάται μόνο από τις ορμόνες και το ένστικτο, μπορεί να νιώσουν σεξουαλική έξαψη σε μία δεδομένη συγκυρία ή προς ένα συγκεκριμένο πρόσωπο που θα τους προκαλέσει πόθο.
«Υπάρχουν πολλά ψυχοσυναισθηματικά και εγκεφαλικά ζητήματα που εμπλέκονται και μπορεί να διαδραματίζουν κάποιον ρόλο, όπως η φύση της σχέσης· για παράδειγμα, αν το ζευγάρι είναι μαζί πολλά χρόνια, αν έχουν βαρεθεί ο ένας τον άλλο ή όχι. Βλέπουμε ζευγάρια που έχουν μία αρμονική σχέση ή γυναίκες που κάνουν νέες σχέσεις στην περίοδο της εμμηνόπαυσης και έχουν καλή σεξουαλική ζωή», σημειώνει η κ. Αυγουλέα.
«Εχω ξηρότητα και πολύ μειωμένη ερωτική διάθεση, παρ’ όλα αυτά τόσο τα ειδικά σκευάσματα που υπάρχουν για καλύτερη υγροποίηση του κόλπου όσο και η φροντίδα του συντρόφου μου, που είναι πολύ υπομονετικός και τρυφερός, βοηθούν να διατηρούμε μια ενεργή ερωτική ζωή», μοιράζεται τη δική της εμπειρία η Ελπίδα.
«Δεν περνάει μόνη της»
«Η αλήθεια είναι ότι για καιρό πίστευα ότι η μειωμένη ερωτική διάθεση ήταν προσωρινή, έλεγα ότι θα περάσει», ομολογεί η Ελένη και δεν είναι η μόνη. «Δεν θα περάσει από μόνη της», απαντάει η κ. Μιχαλά.
Τα οφέλη της θεραπείας – «Αν μια γυναίκα ακολουθεί θεραπεία από την αρχή, χωρίς να τη διακόπτει, μπορεί να έχει σεξουαλική ζωή σαν να ήταν στην αναπαραγωγική ηλικία», λέει η Λίνα Μιχαλά, υπεύθυνη του τμήματος Κλιμακτηρίου – Εμμηνόπαυσης.
«Οι θεραπείες που χρησιμοποιούμε, είτε είναι ορμονικές είτε μη ορμονικές, αποκαθιστούν το πρόβλημα κατά μεγάλο ποσοστό», διαβεβαιώνουν οι καθηγήτριες Λαμπρινουδάκη και Αυγουλέα. «Αν μια γυναίκα ακολουθεί θεραπεία από την αρχή και όπως της έχει δοθεί, χωρίς να τη διακόπτει, μπορεί να μην παρουσιάσει κάποια διαφορά και να έχει σεξουαλική ζωή σαν να ήταν στην αναπαραγωγική ηλικία». Βέβαια, όπως παραδέχεται η κ. Μιχαλά, πολλές γυναίκες διστάζουν να λάβουν ορμονική θεραπεία.
«Υπάρχουν κάποια φάρμακα που μπορούν να δοθούν σε συνδυασμό με την ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης και αφορούν ουσιαστικά χορήγηση τεστοστερόνης, αλλά δεν είναι όλες οι γυναίκες έτοιμες να τα πάρουν, γιατί σημαίνει ότι ήδη έχουν κάνει το βήμα να λάβουν οιστρογόνα. Δηλαδή έχουμε να σπάσουμε πρώτα αυτό το ταμπού, να δεχθούν ορμονική θεραπεία, και στη συνέχεια να πάνε στην τεστοστερόνη».
Δεν μιλούν
Η χορήγηση ορμονικής θεραπείας δεν είναι το μόνο ταμπού που πρέπει να ξεπεράσουν οι γυναίκες. Το κυριότερο είναι να μιλήσουν ανοιχτά γι’ αυτό που τους συμβαίνει και να ζητήσουν ιατρική συμβουλή και συνδρομή. «Είμαι 23 χρόνια στη Μονάδα Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης και μπορώ να επιβεβαιώσω ότι είναι ένα ταμπού γενικότερα για την ελληνική κοινωνία, υπάρχει ένα ποσοστό γυναικών που δεν το συζητάει καν, ούτε θα απευθυνόταν σε κάποιον ειδικό. Ομως βλέπω ότι τα πράγματα σιγά σιγά αλλάζουν και οι γυναίκες που θα έρθουν στο ιατρείο θα μιλήσουν γι’ αυτό», λέει η κ. Αυγουλέα.
«Πριν από περίπου οκτώ μήνες πραγματοποιήσαμε μια μελέτη με ομάδες εργασίας αποτελούμενες από γυναίκες. Εκεί το θέμα της σεξουαλικότητας αναφέρθηκε, αλλά περιορισμένα, δεν συζητήθηκε στον ίδιο βαθμό με τα θέματα βάρους και τις αλλαγές στο σώμα κατά την εμμηνόπαυση. Θεωρώ δε ότι επειδή έγινε σχετική αναφορά από κάποιες γυναίκες, ανοίχτηκαν και κάποιες ακόμη», θυμάται η κ. Μιχαλά. «Στο ιατρείο Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης, ίσως επειδή αισθάνονται πιο άνετα, πολλές γυναίκες έρχονται και το αναφέρουν ως πρώτο αίτημα, τις απασχολεί. Γενικότερα θα πω ότι η γυναίκα που προβληματίζεται βρίσκει το θάρρος να μιλήσει για το θέμα και να ζητήσει βοήθεια σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι παλιά», συμπληρώνει και ξεκαθαρίζει ότι, τελικά, αυτό που πρέπει να ξέρουν οι γυναίκες είναι ότι «δεν τελείωσε η σεξουαλική τους ζωή».
Τέσσερις μη ορμονικές λύσεις
Υπάρχουν μέθοδοι μη ορμονικής αντιμετώπισης του ουρογεννητικού συνδρόμου, που περιγράφονται αναλυτικά στον πρακτικό οδηγό «Εμμηνόπαυση, μια νέα αρχή», της Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης, είναι διαθέσιμες χωρίς ιατρική συνταγή και ικανές να βελτιώσουν τα ήπια και μέτρια συμπτώματα ουρογεννητικής ατροφίας στον μεγαλύτερο αριθμό των γυναικών. Πρόκειται για:
1. Λιπαντικά κολπικά σκευάσματα με υαλουρονικό οξύ ή βασισμένα στο νερό και στα έλαια ή στη σιλικόνη, που μειώνουν την ξηρότητα και τη δυσκολία κατά την επαφή. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν προ επαφής και περιστασιακά, όποτε απαιτείται.
2. Ενυδατικά κολπικά σκευάσματα που αποκαθιστούν την ενυδάτωση του βλεννογόνου του κόλπου και πρέπει να χρησιμοποιούνται σε μόνιμη βάση, αρχικά καθημερινά για 2-3 εβδομάδες και μετά κάθε 3-4 ημέρες.
3. Κολπικό λέιζερ, μια ελάχιστα επεμβατική θεραπεία με στόχο τη θέρμανση των ιστών, που οδηγεί στην πλήρη ανάπλασή τους. Συνήθως απαιτούνται 2-3 συνεδρίες αρχικά και μετά ετήσια επανάληψη.
4. PRP (Platelet Rich Plasma), μια θεραπεία με αυτόλογη έγχυση αιμοπεταλίων (PRP) που στηρίζεται στην αυξημένη περιεκτικότητα του πλάσματος σε αναπλαστικούς, αυξητικούς και αγγειογεννητικούς παράγοντες που προάγουν την επούλωση και την αναγέννηση του ατροφικού κολπικού επιθηλίου. Η εφαρμογή γίνεται με έγχυση στην είσοδο του κόλπου καθώς και στα τοιχώματά του, έπειτα από τοπική εφαρμογή αναισθητικής κρέμας. Συνήθως συνιστάται μια δεύτερη έγχυση περίπου ένα μήνα μετά, προκειμένου να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Η μέθοδος θεωρείται σχεδόν ανώδυνη, πραγματοποιείται στο ιατρείο και η γυναίκα επανέρχεται άμεσα στην καθημερινότητά της.
