Κάποτε ήταν οι θαυματουργές, υποτίθεται, ζώνες δόνησης για μηρούς, κοιλιά και γλουτούς, για αδυνάτισμα και σύσφιγξη. Ακολούθησαν οι φόρμες σάουνας, για μείωση πόντων μέσω της εφίδρωσης. Οι τάσεις στη γυμναστική και το μάρκετινγκ συχνά συμβαδίζουν και νέες «μαγικές» λύσεις –χωρίς άσκηση και κόπο– έρχονται κάθε τόσο στο προσκήνιο.
Κάπως έτσι τα παραγεμισμένα με μεταλλική άμμο γιλέκα, τα οποία επί δεκαετίες χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για την εκπαίδευση των στρατιωτών, για ενδυνάμωση και αντοχή, καθώς και τα δετά βαράκια αρθρώσεων σε χέρια και πόδια, έχουν γίνει αγαπημένο αξεσουάρ γυμναστικής για άνδρες και γυναίκες. Η φήμη, μάλιστα, ότι η Μελάνια Τραμπ σε αυτά οφείλει την καλλίγραμμη σιλουέτα της, μια και κυκλοφορεί… αρματωμένη με κάμποσα κιλά στους διαδρόμους του Λευκού Οίκου, έχει ανεβάσει στα ύψη τις πωλήσεις. Μόνο για τα γιλέκα, προβλέπεται ότι η παγκόσμια αγορά θα έχει σχεδόν διπλασιαστεί σε «τζίρο» μέχρι το 2030: σε 350 εκατομμύρια δολάρια από 190 που είναι σήμερα.
Τα οφέλη
Δεν κάνουν θαύματα από μόνα τους –χωρίς την ισορροπημένη διατροφή και τις υπόλοιπες παραμέτρους που καθορίζουν την υγεία μας–, ωστόσο θεωρούνται αρκετά αποτελεσματικά. Οταν αυξάνει κανείς τεχνητά το βάρος του, αυξάνει ταυτόχρονα την ένταση μιας άσκησης. Τα γιλέκα με βάρη, λοιπόν (όπως και τα βαράκια σε καρπούς και αστραγάλους), έχουν διπλή λειτουργία: τα πιο ελαφριά (6%-10% του σωματικού βάρους του ατόμου) χρησιμοποιούνται στην προθέρμανση, ενώ τα πιο βαριά (10%-20% του σωματικού βάρους) ενσωματώνονται σε προγράμματα προπόνησης για να βελτιώσουν τις αποδόσεις των αθλουμένων.
«Αποτελούν επιβεβαίωση του πώς μια απλή μηχανική παρέμβαση μπορεί να επηρεάσει τη βιολογία του οργανισμού μας. Ως γνωστόν, άλλωστε, τα οστά μας χρειάζονται μηχανικό ερέθισμα για να διατηρηθούν υγιή, αλλά και να αναπτυχθούν. Είναι η άλλη όψη αυτού που αποκαλούμε “αντίδραση των αστροναυτών”: όταν βρίσκονται στο Διάστημα, χωρίς βαρύτητα, αντίσταση και προσπάθεια, το μυοσκελετικό σύστημά τους ατροφεί και μάλιστα σχετικά γρήγορα», εξηγεί η Αννα Λεντή, oρθοπεδικός χειρουργός, επιμελήτρια Α΄ Ορθοπεδικής Κλινικής στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Λαϊκό».
Ιδανική εφαρμογή αυτής της αρχής γίνεται στην τρίτη ηλικία. «Η μηχανική “πρόκληση” που επιτυγχάνεται μέσω των γιλέκων με βάρη βελτιώνει την αντίληψη που έχει ο εγκέφαλός μας για τη θέση του σώματος στον χώρο, αλλά και τη δυνατότητά του να το “πλοηγήσει”. Αυτά τα χαρακτηριστικά –ιδιοδεκτικότητα και νευρομυϊκός έλεγχος στη γλώσσα της ιατρικής–, όταν είναι ανεπτυγμένα, προστατεύουν από τον κίνδυνο πτώσεων.
Η ενσωμάτωσή τους σε απλά προγράμματα άσκησης ενδυναμώνει τα κάτω άκρα, την αερόβια ικανότητα και την ισορροπία. Τα ηλικιωμένα άτομα σταδιακά γίνονται πιο λειτουργικά στην καθημερινότητά τους και ανθεκτικά απέναντι σε μυοσκελετικά προβλήματα». Κι αυτό είναι πολύ σημαντικό αν σκεφτούμε ότι, κάθε χρόνο, περίπου το ένα τρίτο των ατόμων άνω των 65 ετών υφίστανται κάποια πτώση, με το ποσοστό να φτάνει στο 42% μετά τα 70 έτη. Οι συνέπειες είναι πολλαπλές: περισσότερες επισκέψεις σε τμήματα επειγόντων περιστατικών και νοσηλείες λόγω τραυματισμών, αναπηρία, μείωση της ποιότητας ζωής και της ανεξαρτησίας, ακόμη και θάνατος. Μόνο στις ΗΠΑ, περίπου 78 ανά 100.000 άτομα χάνουν τη ζωή τους από πτώση, ενώ το σχετικό κόστος της υγειονομικής περίθαλψης εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 240 δισ. δολάρια μέχρι το 2040. «Αυτά τα γιλέκα συμβάλλουν επίσης, με τον ίδιο τρόπο, στην αύξηση της οστικής πυκνότητας – ή στην επιβράδυνση της απώλειάς της, ιδιαίτερα σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες», προσθέτει η ορθοπεδικός.
Ο κανόνας και το λάθος
«Ξεκινάμε χαμηλά, με βάρη που αντιστοιχούν στο 5% του σωματικού βάρους μας, και αυξάνουμε σταδιακά, φτάνοντας στο 12%-15% για ενεργοποίηση του μεταβολισμού μας. Υψηλότερα φορτία χρησιμοποιούνται μόνο σε εξειδικευμένα προπονητικά προγράμματα αθλητών. Το μεγαλύτερο λάθος, που συχνά οδηγεί σε τραυματισμούς και μυοσκελετικά προβλήματα, είναι η υπερβολή από την αρχή».
Αννα Λεντή
Xειρουργός ορθοπεδικός
Για αδυνάτισμα;
Και η υπόσχεση της απώλειας βάρους; Πόσο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα; «Σύμφωνα με μια νέα θεωρία, το σώμα μας ίσως έχει έναν “εσωτερικό αισθητήρα” βάρους. Καταλαβαίνει, δηλαδή, πόσο βάρος κουβαλάει συνολικά και προσπαθεί να κάνει τις απαραίτητες ρυθμίσεις. Σχετικά πειράματα διεξήγαγε το 2020 ο Σουηδός Κλάες Ολσον, καθηγητής και επικεφαλής του Τμήματος Εσωτερικής Ιατρικής και Κλινικής Διατροφής στο Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ. Συνέκρινε τις αντιδράσεις δύο ομάδων παχύσαρκων ατόμων: η μία φορούσε βαριά γιλέκα βαρών και η άλλη ελαφρά.
Τα άτομα με τα βαρύτερα γιλέκα παρουσίασαν μείωση του βάρους και της λιπώδους μάζας τους, χωρίς να αλλάξουν διατροφή ή επίπεδο άσκησης. Συμπέρανε ότι η στοχευμένη αύξηση του φορτίου μπορεί να ενεργοποιεί βιολογικούς μηχανισμούς που οδηγούν στον περιορισμό του σωματικού λίπους. Τα ευρήματα αυτά θεωρούνται ενθαρρυντικά, αλλά χρειάζονται περαιτέρω μελέτες, που θα οδηγήσουν, ίσως, σε μια νέα, απολύτως φυσική και κλινικά αξιοποιήσιμη προσέγγιση στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας», επισημαίνει η κ. Λεντή.
Σε αυτά τα οφέλη προστίθεται ένα ακόμη: στην πραγματικότητα, τέτοια αξεσουάρ αλλάζουν τον τρόπο που προσεγγίζει κανείς την άσκηση. Τη βγάζουν από το γυμναστήριο, την κάνουν πιο «προσβάσιμη». Δραστηριότητες όπως το βάδισμα, το ανέβασμα μιας σκάλας ή οι δουλειές του σπιτιού συντελούν στη μυϊκή ενδυνάμωση και στην απώλεια βάρους, χωρίς να απαιτείται επιπλέον χρόνος ή πολύπλοκος εξοπλισμός. Είναι μια low-tech, αλλά υψηλής απόδοσης επιλογή.
Με «συνταγή» γιατρού
«Αν και γενικά είναι ασφαλή, άτομα με τραυματισμούς σε αυχένα, ώμους ή πλάτη καλό είναι να συμβουλευθούν τον γιατρό τους πριν ξεκινήσουν τέτοια άσκηση (και πάντα με καθοδήγηση), καθώς το επιπλέον φορτίο ενδέχεται να επιδεινώσει καταστάσεις όπως η εκφυλιστική δισκοπάθεια. Οι έγκυοι, ειδικά στο 2ο και το 3ο τρίμηνο, όπως και οι λεχώνες, καλό είναι να αποφεύγουν τα γιλέκα. Υπάρχει όμως ειδικό ασκησιολόγιο για προπόνηση αντιστάσεων με βάρη αρθρώσεων».
Κωνσταντίνα Κουθάρη
Kαθηγήτρια Φυσικής Αγωγής
Ωστόσο, όπως συμβαίνει με κάθε εργαλείο ή μέθοδο fitness, τα αποτελέσματα εξαρτώνται από το πώς τα χρησιμοποιεί κανείς. Τα γιλέκα με βάρη δεν είναι one size. Ο γενικός κανόνας είναι να επιλέξουμε κάποιο που να αντιστοιχεί στο 5% του σωματικού μας βάρους, τις πρώτες μέρες να μην το φορέσουμε για περισσότερα από 10-15 λεπτά και τις επόμενες εβδομάδες να αυξάνουμε σταδιακά και το βάρος και τη χρήση τους. Επίσης, δεν πρέπει να επηρεάζουν τη στάση του σώματός μας και την αναπνοή ή να δυσχεραίνουν το βάδισμα. Καμπούριασμα, πόνος στη μέση ή επίπονα βήματα είναι προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται, για να αποφεύγονται τραυματισμοί.
Η ένταση
«Η προσθήκη μηχανικού φορτίου στον σκελετό σημαίνει ότι το μυϊκό μας σύστημα αναγκάζεται να δουλέψει πιο εντατικά για στήριξη και για μεγαλύτερη ενεργοποίηση όλων των μυών», τονίζει η καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής Κωνσταντίνα Κουθάρη. «Η μεταβολική μας απόδοση αυξάνεται φυσικά, χρησιμοποιούμε περισσότερο οξυγόνο, καίμε πιο πολλές θερμίδες. Η χρήση γιλέκου σε δραστηριότητες όπως πεζοπορία ή αερόβια άσκηση στο πάτωμα μας επιτρέπει να επιτυγχάνουμε μεγαλύτερη ένταση. Ενδείκνυται ιδιαίτερα για πιλάτες και γιόγκα, αλλά όχι για αθλήματα με γρήγορες περιστροφές, όπως το τένις. Και οπωσδήποτε να αφαιρείται στο stretching. Οι διατάσεις πρέπει να γίνονται με αναπνοή και χρόνο, όχι με πρόσθετο βάρος, μόνο με το βάρος του σώματός μας».
