Η εξασθένηση της μνήμης και της σκέψης είναι τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα που συνδέονται με τη διάγνωση της άνοιας. Ωστόσο, ορισμένα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες πριν από την εκδήλωση της νόσου.
Η νόσος του Αλτσχάιμερ, η οποία αντιπροσωπεύει έως και το 80% των περιπτώσεων άνοιας, μπορεί να εξελιχθεί σε τρία στάδια. Το πρώτο στάδιο μπορεί να ξεκινήσει 15 έως 20 χρόνια πριν από οποιεσδήποτε εμφανείς αλλαγές στη γνωστική λειτουργία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο εγκέφαλος αρχίζει να συρρικνώνεται. Ακολουθεί το στάδιο της ήπιας γνωστικής διαταραχής, κατά το οποίο τα άτομα αρχίζουν να παρουσιάζουν αισθητά προβλήματα στη μνήμη και τις γνωστικές λειτουργίες, ενώ κατά τα άλλα διατηρούν καλή συνολική λειτουργικότητα. Στη συνέχεια έρχεται το στάδιο της άνοιας, όταν επηρεάζονται πολλαπλοί γνωστικοί τομείς, με αποτέλεσμα την αδυναμία ανεξάρτητης λειτουργίας στην καθημερινή ζωή.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι βιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του πρώτου και του δεύτερου σταδίου ενδέχεται να προκαλούν συναισθηματικά, αισθητηριακά και σωματικά συμπτώματα, χρόνια πριν από μια πιθανή διάγνωση.
Φυσικά, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η παρουσία πρώιμων συμπτωμάτων που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου του Αλτσχάιμερ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος θα αναπτύξει άνοια, ενώ περίπου το 45% των περιπτώσεων άνοιας θα μπορούσαν να προληφθούν με αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Ακολουθούν έξι πρώιμα συμπτώματα που εμφανίζονται συχνά σε άτομα στα οποία αργότερα διαγιγνώσκεται η νόσος του Αλτσχάιμερ.
1. Κατάθλιψη και άγχος που εμφανίζονται σε μεγαλύτερη ηλικία
Η κατάθλιψη αποτελεί γνωστό παράγοντα κινδύνου για την άνοια. Μια μελέτη του 2023, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 1,4 εκατομμύρια Δανοί ενήλικες, διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος άνοιας ήταν 2,4 φορές υψηλότερος σε όσους είχαν διαγνωστεί με κατάθλιψη.
Ωστόσο, η κατάθλιψη και το άγχος που εμφανίζονται σε μεταγενέστερη ηλικία –γύρω στα 55 ή 60 έτη– μπορούν επίσης να αποτελέσουν προειδοποιητικά σημάδια ότι κάτι δεν πάει καλά.
«Ορισμένες από τις αλλαγές στα δίκτυα του εγκεφάλου που συμβαίνουν στα αρχικά στάδια της άνοιας επηρεάζουν επίσης την ψυχική υγεία. Επομένως, οι αλλαγές στην ψυχική υγεία αποτελούν ένα σήμα για πιθανές πρώιμες αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου», δήλωσε ο Τίμοθι Τσανγκ, αναπληρωτής καθηγητής Νευρολογίας στο UCLA.
2. Αυξημένη απάθεια, ευερεθιστότητα ή νευρικότητα
Τα νευροψυχιατρικά συμπτώματα, όπως η ευερεθιστότητα και η νευρικότητα, είναι συχνά στη νόσο του Αλτσχάιμερ και μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και πριν από την εκδήλωσή της.
Μια μελέτη του 2017 σε περίπου 1.400 άτομα διαπίστωσε ότι το 31% των ηλικιωμένων με υγιή γνωστική λειτουργία παρουσίαζαν συμπτώματα που σχετίζονταν με τη διάθεση, σε σύγκριση με περίπου το 47% των ατόμων με αυξημένο κίνδυνο άνοιας και περίπου το 54% εκείνων που παρουσίαζαν ήδη ήπια γνωστική διαταραχή.
3. Προβλήματα με τον ύπνο
Ο κακός ύπνος μπορεί να λειτουργήσει ως ένας «δείκτης ότι κάτι δεν πάει καλά» με τον οργανισμό μας.
Η υπνική άπνοια και άλλες διαταραχές του ύπνου, όπως η υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών και οι διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, σύμφωνα με μετα-ανάλυση του 2025 που περιλάμβανε 39 μελέτες.
Η αϋπνία ή η μειωμένη διάρκεια του νυχτερινού ύπνου μπορεί επίσης να προηγηθεί της άνοιας.
Από την άλλη πλευρά, κάθε επιπλέον ώρα νυχτερινού ύπνου συσχετίστηκε με χαμηλότερα επίπεδα αμυλοειδούς βήτα. Οι έρευνες υποδεικνύουν ότι ο ύπνος μπορεί να βοηθά στην απομάκρυνση μεταβολικών αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένου του αμυλοειδούς βήτα, από τον εγκέφαλο.
4. Απώλεια της όσφρησης
Η ικανότητά μας να μυρίζουμε συνδέεται άμεσα με την υγεία του εγκεφάλου και η απώλεια αυτής της αίσθησης αποτελεί συχνά ένα από τα πρώτα σημάδια νευροεκφυλιστικών διαταραχών, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ και η νόσος του Πάρκινσον.
Περίπου το 85% των ατόμων που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο της νόσου του Αλτσχάιμερ αντιμετωπίζουν προβλήματα στην όσφρηση.
5. Αργό περπάτημα
Για χρόνια, αλλαγές όπως το πιο αργό περπάτημα και τα μικρότερα βήματα θεωρούνταν φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν πλέον ότι αυτές οι αλλαγές μπορούν να προηγηθούν της γνωστικής εξασθένησης και άλλων νευρολογικών προβλημάτων.
Μια μελέτη του 2024, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 1.300 υγιείς ενήλικες άνω των 65 ετών, διαπίστωσε ότι η ικανότητα βάδισης –συμπεριλαμβανομένων της ταχύτητας και της ικανότητας να στρίβει κανείς κατά 360 μοίρες– μειωνόταν έως και μία δεκαετία πριν από τη γνωστική παρακμή.
6. Μειωμένη δύναμη στη σύσφιξη της γροθιάς
Η δύναμη της λαβής του χεριού συνδέεται στενά με την υγιή γήρανση και ενδέχεται να αποτελεί καλύτερο δείκτη του προσδόκιμου ζωής ακόμη και από την αρτηριακή πίεση.
Η μειωμένη δύναμη της λαβής συνδέεται επίσης με χειρότερη γνωστική υγεία. Μια πρόσφατη μελέτη, που ανέλυσε δεδομένα περισσότερων από 190.000 ενηλίκων, διαπίστωσε ότι κάθε μείωση της δύναμης της λαβής κατά 11 λίβρες συσχετιζόταν με αύξηση του κινδύνου άνοιας κατά 20% στους άνδρες και κατά 12% στις γυναίκες. Η μειωμένη δύναμη της λαβής συνδέθηκε επίσης με χαμηλότερες επιδόσεις στην επίλυση προβλημάτων.
Καλύτερη η πρόληψη
Ο κίνδυνος άνοιας έχει γενετική συνιστώσα, αλλά υπάρχουν επίσης πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να μειώσουμε την πιθανότητα εμφάνισής της.
Πέρυσι, η κλινική μελέτη POINTER στις ΗΠΑ διαπίστωσε ότι ο συνδυασμός άσκησης, υγιεινής διατροφής, κοινωνικής συμμετοχής και δραστηριοτήτων που εξασκούν τον εγκέφαλο μπορεί να βελτιώσει τις γνωστικές ικανότητες ηλικιωμένων που διατρέχουν κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης ή άνοιας.
Αλλες μελέτες έχουν δείξει ότι η αποφυγή του αλκοόλ, η τακτική εμβολιαστική κάλυψη και η προστασία της ακοής μπορούν επίσης να συμβάλουν στη διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών.
Με πληροφορίες από Washington Post
