Η συζήτηση γύρω από τα αυτοκινούμενα τροχόσπιτα στην Ελλάδα επανήλθε για ακόμη μία φορά στο προσκήνιο με αφορμή διάφορα περιστατικά επιβολής προστίμων σε ταξιδιώτες που, όπως υποστηρίζουν, απλώς είχαν σταθμεύσει τα οχήματά τους. Μια ακόμα διευκρινιστική διαταγή της Ελληνικής Αστυνομίας επιχειρεί να βάλει τέλος στη σύγχυση, ξεκαθαρίζοντας ότι το βασικό πλαίσιο που διέπει τη στάθμευσή τους είναι ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας και όχι οι διατάξεις περί ελεύθερης κατασκήνωσης.
Με τη διαταγή αποσαφηνίζεται ότι ένα τροχόσπιτο που είναι νόμιμα σταθμευμένο σύμφωνα με τον ΚΟΚ δεν θεωρείται αυτομάτως ότι παρανομεί, ακόμη και όταν οι επιβάτες παραμένουν ή διανυκτερεύουν στο εσωτερικό του. Παράλληλα, διευκρινίζεται πως η παράβαση της ελεύθερης κατασκήνωσης δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην κατηγορία του οχήματος, αλλά πρέπει να προκύπτει από συγκεκριμένα αντικειμενικά στοιχεία που αποδεικνύουν εγκατάσταση στον χώρο, όπως η ανάπτυξη τέντας, τραπεζιών, καθισμάτων, ψησταριάς ή άλλου εξοπλισμού εκτός του περιγράμματος του οχήματος.
Οι ταξιδιώτες με αυτοκινούμενα δαπανούν κατά μέσο όρο περισσότερα από 50 ευρώ ημερησίως ανά άτομο στις τοπικές κοινωνίες
Το ζήτημα της στάθμευσης όμως δεν θα είχε πάρει διαστάσεις αν η Ελλάδα είχε διαμορφώσει ένα σαφές και ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο για τους οργανωμένους χώρους φιλοξενίας αυτοκινούμενων, τα λεγόμενα camper stops, τα οποία σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αποτελούν εδώ και χρόνια βασικό κομμάτι της τουριστικής υποδομής.
Στη Γερμανία λειτουργούν περισσότεροι από 5.500 τέτοιοι χώροι στάθμευσης αυτοκινούμενων με περίπου 77.000 θέσεις, εξυπηρετώντας έναν στόλο που ξεπερνά τα 900.000 οχήματα. Σε ολόκληρη την Ευρώπη κυκλοφορούν πλέον περισσότερα από 2,5 εκατομμύρια αυτοκινούμενα τροχόσπιτα. Πρόκειται για μια αγορά που αναπτύσσεται διαρκώς και δημιουργεί σημαντικά έσοδα στις τοπικές κοινωνίες.
Το παράδοξο είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει σχεδόν όλα όσα αναζητούν οι ταξιδιώτες αυτού του είδους, όπως ήπιο κλίμα, εκτεταμένη ακτογραμμή, μικρούς παραδοσιακούς οικισμούς, φυσικά τοπία και αυθεντικές εμπειρίες. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ουσιαστικά χωρίς οργανωμένο δίκτυο υποδομών, όπως είναι τα camper stops.
Camper stop vs καμπινγκ
Σε αντίθεση με ένα κλασικό κάμπινγκ, ένα camper stop απευθύνεται κυρίως σε ταξιδιώτες που αναζητούν ευελιξία και σύντομη παραμονή. Σύμφωνα με τον CIVD, τον επίσημο σύνδεσμο ο οποίος εκπροσωπεί τον κλάδο των τροχόσπιτων και αυτοκινούμενων οχημάτων στη Γερμανία, οι χώροι αυτοί λειτουργούν συνήθως με πρόσβαση όλο το 24ωρο, χωρίς αυστηρές ώρες άφιξης και αναχώρησης, επιτρέποντας στον ταξιδιώτη να φτάσει αργά το βράδυ ή να αναχωρήσει νωρίς το πρωί χωρίς τις δεσμεύσεις που συναντά κανείς συχνά στα κάμπινγκ. Παράλληλα, το κόστος διαμονής είναι συνήθως χαμηλότερο, καθώς οι παρεχόμενες υπηρεσίες είναι πιο περιορισμένες και επικεντρώνονται στις βασικές ανάγκες του αυτοκινούμενου, όπως παροχή νερού, ηλεκτρικού ρεύματος και δυνατότητα απόρριψης λυμάτων.
Η διαφορά δεν αφορά μόνο τον ταξιδιώτη αλλά και τον υποψήφιο επενδυτή, καθώς ένας χώρος φιλοξενίας αυτοκινούμενων μπορεί να δημιουργηθεί πολύ ευκολότερα και με σαφώς χαμηλότερο κόστος από ένα οργανωμένο κάμπινγκ, καθώς δεν απαιτεί εκτεταμένες εγκαταστάσεις αναψυχής, μεγάλους κοινόχρηστους χώρους ή σύνθετες υποδομές. Οπως επισημαίνει ο οδηγός CIVD, οι μικρές και λειτουργικές εγκαταστάσεις ενσωματώνονται επίσης καλύτερα στο εκάστοτε τοπίο.
Η υποδομή που δεν προβλέπεται στην Ελλάδα
Οσο κι αν φαίνεται παράδοξο, η ελληνική νομοθεσία δεν δίνει σε έναν επιχειρηματία τη δυνατότητα να δημιουργήσει και να εκμεταλλευτεί ένα camper stop. «Οταν λέμε ότι δεν υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο για τα camper stops, εννοούμε ότι δεν υπάρχει μια σαφής, αυτοτελής κατηγορία εγκατάστασης με συγκεκριμένες προδιαγραφές και διαδικασία αδειοδότησης», εξηγεί ο κ. Ζαμπέτας, ο οποίος εδώ και δεκαετίες δραστηριοποιείται στο χώρο εμπορίας αυτοκινούμενων τροχόσπιτων. Σήμερα, όποιος θελήσει να δημιουργήσει έναν τέτοιο χώρο βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο. Αν επιλέξει να εκδώσει άδεια για χώρο στάθμευσης, ο νόμος απαγορεύει τη διανυκτέρευση, ενώ αν επιχειρήσει να εξασφαλίσει αδειοδότηση για κάμπινγκ, τότε εισέρχεται σε ένα εντελώς διαφορετικό καθεστώς με αυστηρότερες προδιαγραφές και πολύ μεγαλύτερο κόστος.
Αν δεν υπάρχουν κατάλληλες υποδομές για την απόρριψη λυμάτων, πολλοί αναγκάζονται να καταφεύγουν σε ακατάλληλες λύσεις. Αυτό δημιουργεί περιβαλλοντικά προβλήματα και φυσικά δεν τιμά κανέναν
Πάντως, παρά το θεσμικό κενό, έχει γίνει ένα μικρό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Η νομοθεσία επιτρέπει πλέον σε επιχειρήσεις να προσφέρουν δωρεάν φιλοξενία αυτοκινούμενων σε ιδιωτικούς χώρους, αρκεί να μην υπάρχει οικονομικό αντάλλαγμα για τη διαμονή. Ενα εστιατόριο, μια ταβέρνα, ένα οινοποιείο ή ένα αγρόκτημα μπορούν να προσφέρουν στάθμευση και διανυκτέρευση στους επισκέπτες τους. Ωστόσο ούτε αυτή η δυνατότητα συνοδεύεται από σαφείς προδιαγραφές για τη διαχείριση λυμάτων, τις παροχές νερού ή άλλες βασικές υποδομές.
Θετική εξέλιξη αποτελεί επίσης το γεγονός πως και οι δήμοι διαθέτουν σήμερα τη δυνατότητα να δημιουργήσουν ειδικά διαμορφωμένους χώρους στάθμευσης και διανυκτέρευσης αυτοκινούμενων, εντούτοις, όπως μας εξηγεί ο κ. Ζαμπέτας, παρά τη σχετική πρόβλεψη, το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι δεν την έχουν αξιοποιήσει. Ο ίδιος αναφέρει ότι έχουν γίνει σχετικές επαφές με την ΚΕΔΕ, ενώ ορισμένοι δήμοι, όπως εκείνοι της Καστοριάς και της Κοζάνης, έχουν αρχίσει να δείχνουν ενδιαφέρον για τη δημιουργία τέτοιων υποδομών. Μέχρι στιγμής, όμως, οι πρωτοβουλίες παραμένουν περιορισμένες.
Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα βρίσκεται στο Καρπερό Γρεβενών. Εκεί ένας χώρος φιλοξενίας δημιουργήθηκε ουσιαστικά με πρωτοβουλία εθελοντών. Στην είσοδο οι επισκέπτες ενημερώνονται για τις τοπικές επιχειρήσεις, από φούρνους και κρεοπωλεία μέχρι ταβέρνες και άλλα καταστήματα. Με τον τρόπο αυτό το όφελος διαχέεται σε ολόκληρη την τοπική κοινωνία. Ομως ο συγκεκριμένος χώρος δεν αυτοπροσδιορίζεται ως camper stop, καθώς εκεί φιλοξενούνται και όλες οι πολιτιστικές δράσεις της περιοχής.
Τι αναζητούν οι κάτοχοι των αυτοκινούμενων;
Θα αναρωτηθεί κανείς, κατά πόσο ένα μικρό χωριό έχει νόημα να επενδύσει σε έναν τέτοιο χώρο φιλοξενίας. Πέρα από το γεγονός ότι η διαμόρφωση ενός camper stop δεν έχει υψηλό κόστος, ο κ. Ζαμπέτας μας εξηγεί πως οι ταξιδιώτες με αυτοκινούμενα δεν κατευθύνονται απαραίτητα προς τα δημοφιλή θέρετρα. «Υπάρχει μια μεγάλη μερίδα τους που ενδιαφέρεται να ανακαλύψει με διαφορετική ματιά έναν τόπο, αναζητώντας μικρά οινοποιεία, τυροκομεία, μελισσοκομικές μονάδες, αγροκτήματα και γενικότερα αυθεντικές εμπειρίες».
Πρόκειται δηλαδή για μια διαφορετική ταξιδιωτική κουλτούρα, περισσότερο συνδεδεμένη με τη φύση, τον αγροτουρισμό και την τοπική παραγωγή παρά με τον μαζικό τουρισμό και κατά συνέπεια οι τοπικές κοινωνίες έχουν κάθε λόγο να ενδιαφέρονται για αυτούς τους επισκέπτες. Ενας ταξιδιώτης που αλλάζει προορισμό κάθε δύο ή τρεις ημέρες χρειάζεται φαγητό, καφέ, καύσιμα, τοπικά προϊόντα, δραστηριότητες και υπηρεσίες. Με άλλα λόγια, ξοδεύει χρήματα σε πολλούς διαφορετικούς επαγγελματίες μιας περιοχής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του CIVD, οι ταξιδιώτες με αυτοκινούμενα δαπανούν κατά μέσο όρο περισσότερα από 50 ευρώ ημερησίως ανά άτομο στις τοπικές κοινωνίες. Το ποσό αυτό κατευθύνεται κυρίως σε εστιατόρια, καταστήματα, δραστηριότητες αναψυχής και τοπικές υπηρεσίες.
Το περιβαλλοντικό κόστος
Υπάρχει όμως και η περιβαλλοντική διάσταση που συχνά αγνοείται. «Αν δεν υπάρχουν κατάλληλες υποδομές για την απόρριψη λυμάτων πολλοί αναγκάζονται να καταφεύγουν σε ακατάλληλες λύσεις. Αυτό δημιουργεί περιβαλλοντικά προβλήματα και φυσικά δεν τιμά κανέναν», σημειώνει ο κ. Ζαμπέτας. Θυμάται μάλιστα ένα περιστατικό που τον σημάδεψε, όταν ένας Γάλλος ταξιδιώτης έφτασε κάποτε στις εγκαταστάσεις του αναζητώντας ένα σημείο όπου θα μπορούσε να αδειάσει νόμιμα τη χημική του τουαλέτα. «Στη δική μας κουλτούρα δεν επιτρέπεται να αδειάζουμε τις τουαλέτες μας στα χωράφια. Δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν οι υποδομές που υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη», του είπε και συμπλήρωσε πως αυτός είναι και ο λόγος που δεν πρόκειται να επιστρέψει στη χώρα μας.
Η Ελλάδα διαθέτει το κλίμα, τη φύση, τα χωριά, τα τοπικά προϊόντα και τις αυθεντικές εμπειρίες που αναζητούν εκατομμύρια Ευρωπαίοι ταξιδιώτες με αυτοκινούμενα.
Κάποιοι θα αντιτείνουν πως ένας ταξιδιώτης θα μπορούσε να επισκεφθεί ένα κάμπινγκ προκειμένου να αδειάσει τη χημική τουαλέτα και τα γκρίζα νερά του οχήματος. Στην πράξη όμως αυτό δεν είναι πάντα εφικτό. Πολλοί ελληνικοί νομοί δεν διαθέτουν ούτε ένα οργανωμένο κάμπινγκ, ενώ ακόμη και εκεί όπου υπάρχουν, συχνά βρίσκονται δεκάδες χιλιόμετρα μακριά από τη διαδρομή του ταξιδιώτη. Αντίθετα, μικροί σταθμοί εξυπηρέτησης μπορούν να δημιουργηθούν σχετικά εύκολα δίπλα σε κεντρικούς δρόμους ή σε δημοτικούς χώρους προσφέροντας μια πρακτική και περιβαλλοντικά ορθή λύση για τη διαχείριση των αποβλήτων.
Διώχνουμε τουρίστες
Η Ισπανία, που έχει ήδη αντιληφθεί τη δυναμική αυτής της αγοράς έχει φτάσει να φιλοξενεί κατά τους χειμερινούς μήνες περίπου 200.000 ταξιδιώτες με αυτοκινούμενα. Πρόκειται κυρίως για συνταξιούχους από τη βόρεια Ευρώπη, οι οποίοι επιλέγουν να περνούν τον χειμώνα τους σε περιοχές με ήπιο κλίμα, αποφεύγοντας τόσο το ψύχος των χωρών τους όσο και τον θερινό υπερτουρισμό.
Την ίδια στιγμή, η Αλβανία συμμετέχει εδώ και χρόνια στις μεγάλες ευρωπαϊκές εκθέσεις του κλάδου προβάλλοντας οργανωμένα τις δυνατότητές της, ενώ γύρω από τη λίμνη της Οχρίδας έχουν δημιουργηθεί δεκάδες σημεία ενδιαφέροντος και φιλοξενίας για ταξιδιώτες με αυτοκινούμενα.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι γιατί μια χώρα σαν τη δική μας που επενδύει τόσο έντονα στον τουρισμό, εξακολουθεί να μη διαθέτει ένα σαφές πλαίσιο για μια μορφή ταξιδιού που φαίνεται να ταιριάζει σχεδόν ιδανικά στα χαρακτηριστικά της ελληνικής περιφέρειας.
Η Ελλάδα διαθέτει το κλίμα, τη φύση, τα χωριά, τα τοπικά προϊόντα και τις αυθεντικές εμπειρίες που αναζητούν εκατομμύρια Ευρωπαίοι ταξιδιώτες με αυτοκινούμενα. Εκείνο που εξακολουθεί να λείπει είναι η απόφαση να τους υποδεχθεί οργανωμένα.
