Η ραγδαία βελτίωση των βασικών οδικών αξόνων της χώρας μας είχε σαν αποτέλεσμα τον δραστικό περιορισμό των μετωπικών συγκρούσεων. Εντούτοις υπάρχουν πολλά ακόμα που μπορούν να γίνουν τόσο στις υποδομές, όσο και στον τρόπο που οδηγούμε. Όποιος έχει έστω και μικρή εμπειρία πίσω από το τιμόνι στους αμερικάνικους δρόμους θα έχει διαπιστώσει ότι υπάρχουν αρκετά πράγματα από τα οποία θα μπορούσαμε να παραδειγματιστούμε.
Δεν αποτελεί πολύ μακρινό παρελθόν όταν σε κεντρικούς άξονες της Ελλάδας, πριν αυτοί μεταμορφωθούν σε σύγχρονους αυτοκινητόδρομους, σχηματίζονταν ατελείωτες ουρές αυτοκινήτων πίσω από λεωφορεία και φορτηγά, τα οποία αγκομαχούσαν, ιδίως στα ανηφορικά κομμάτια. Η δυνατότητα προσπεράσματος σε αυτούς του δρόμους ήταν συνήθως περιορισμένη, αυξάνοντας τον εκνευρισμό των οδηγών και την πιθανότητα για κάποιο λάθος. Πολλοί από αυτούς έχοντας χάσει την υπομονή τους, απλά έβγαιναν στο αντίθετο ρεύμα και κατά την λαϊκή έκφραση «όποιον πάρει ο χάρος».
Ευτυχώς σήμερα, όποιος κινείται, για παράδειγμα από το Αντίρριο προς τα Ιωάννινα ή από την Σπάρτη προς την Τρίπολη, δεν θα αντιμετωπίσει τέτοιες καταστάσεις. Εντούτοις σε πολλούς επαρχιακούς δρόμους το προσπέρασμακυκ παραμένει μια επικίνδυνη διαδικασία, ιδίως τους καλοκαιρινούς μήνες, που αυξάνεται δυσανάλογα ο κυκλοφοριακός όγκος.
Σε πρόσφατο ταξίδι μας στην Αμερική διαπιστώσαμε γιατί η κίνηση στο δευτερεύον οδικό δίκτυο στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού γίνεται με πολύ μικρότερο άγχος και σημαντικά μεγαλύτερη ασφάλεια. Ας δούμε πέντε λόγους που οι συνθήκες των δρόμων εκεί είναι πολύ ασφαλέστερες σε σχέση με αυτές που συναντάμε στην Ευρώπη.
1. Όλα τα αυτοκίνητα κινούνται στον ίδιο ρυθμό
Είτε πρόκειται για δρόμο ταχείας κυκλοφορίας ή για έναν επαρχιακό δρόμο, όλα τα οχήματα που συμμετέχουν στην κυκλοφορία κινούνται περίπου με τον ίδιο ρυθμό. Όλοι φαίνεται να διαθέτουν τη στοιχειώδη εμπειρία ώστε να κινούνται με έναν ικανοποιητικά σβέλτο ρυθμό, όχι υπερβολικά γρήγορο, όπως στους επαρχιακούς δρόμους της Γαλλίας και ούτε εκνευριστικά αργό όπως για παράδειγμα σε αντίστοιχα κομμάτια δρόμων της Αυστρίας, της Ελβετίας ή της Νορβηγίας. Με λίγα λόγια, κινούμενος με τα νόμιμα όρια, σπάνια θα φτάσεις πίσω από κάποιον που «σέρνεται» ώστε να χρειαστεί να τον προσπεράσεις.
2. Λογικά όρια ταχύτητας
Τα όρια ταχύτητας στην Αμερική, παρότι διαφέρουν από Πολιτεία σε Πολιτεία, θα έλεγε κανείς πως έχουν συνοχή στη φιλοσοφία τους. Δεν έχει νόημα να αμφισβητήσεις τη λογική τους γιατί πολύ απλά θα υποστείς τις συνέπειες του νόμου. Αντίθετα, στην πατρίδα μας θα δεις πινακίδες με όριο 30 χλμ./ώρα σε σημεία που μπορείς να κινηθείς με την τριπλάσια ταχύτητα και το ακριβώς αντίθετο. Η κατάσταση αναγκάζει τους οδηγούς να αμφισβητούν τη σήμανση και να διαμορφώνουν τον δικό τους ρυθμό. Αν ο καθένας στο δρόμο έχει το δικό του «τέμπο», αυτό αυξάνει την ανομοιομορφία της κυκλοφορίας και οδηγεί στην ανάγκη για περισσότερα προσπεράσματα.
3. Αμυντική οδήγηση
Οι Αμερικανοί όχι μόνο τηρούν τα όρια ταχύτητας, αλλά σε καμία περίπτωση δεν οδηγούν επιθετικά. Με άλλα λόγια δεν θα βρεθεί ποτέ κάποιος κολλημένος πίσω από τον προφυλακτήρα σου, ώστε να σε αναγκάσει είτε να κινηθείς πιο γρήγορα από τη ταχύτητα με την οποία νιώθεις άνετα ή να προχωρήσεις σε ένα βεβιασμένο προσπέρασμα, του προπορευόμενου αυτοκινήτου.
4. Λωρίδες προσπέρασης ή διαμόρφωση 2+1
Μπορεί οι Αμερικανοί οδηγοί να είναι εκπαιδευμένοι να κινούνται κοντά στο εκάστοτε όριο, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις που τα όρια αυτά διαφοροποιούνται για τα βαρέα οχήματα. Για να λυθεί το πρόβλημα της συσσώρευσης επιβατικών αυτοκινήτων πίσω από τα χιλιάδες φορτηγά και αυτοκινούμενα που κινούνται στους δρόμους με μία λωρίδα ανά κατεύθυνση, προχώρησαν στη δημιουργία επιπλέον λωρίδων προσπέρασης. Αυτό είναι κάτι που στην Ευρώπη (και σε ορισμένα σημεία στην Ελλάδα) συνήθως συναντάμε στα ανηφορικά κομμάτια. Τα φορτηγά πιάνουν τη δεξιά λωρίδα, απελευθερώνοντας την κυκλοφορία για τα οχήματα έχουν μαζευτεί πίσω τους. Στην Αμερική ο σχεδιασμός 2+1 υιοθετείται και στα ευθύγραμμα κομμάτια και μάλιστα σε τακτά διαστήματα. Εκεί δεν αυξάνεται το όριο ταχύτητας, ούτε αποτελεί προτροπή για γρήγορη οδήγηση, απλά η επιπλέον λωρίδα αποσυμπιέζει την επιθετικότητα και περιορίζει τα επικίνδυνα προσπεράσματα.
5. Το πλάτωμα που λείπει από τα ελληνικά βουνά
Ακόμα κι αν οι Αμερικανοί οδηγοί έχουν έναν περίπου ενιαίο ρυθμό που οδηγούν, αναπόφευκτα ένα μεγαλύτερο όχημα θα δυσκολευτεί να κινηθεί σε έναν στενό, ανηφορικό δρόμο βουνού με την άνεση ενός επιβατικού. Όμως, ένα αυτοκίνητο που κινείται πιο αργά, λόγω ισχύος, φορτίου, εμπειρίας, αρκεί για να δημιουργήσει πίσω του μια ουρά.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό το φαινόμενο αντιμετωπίζεται με το αποκαλούμενο «turnout».
Το turnout είναι μια μικρή διαπλάτυνση εκτός της κύριας λωρίδας, ένα ελεγχόμενο «πλάτωμα» που επιτρέπει σε ένα όχημα να κάνει δεξιά και να σταματήσει προσωρινά. Δεν είναι χώρος στάθμευσης, ούτε σημείο θέας, αν και συχνά συνδυάζει και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά. Σε πολλούς ορεινούς δρόμους της Καλιφόρνιας, του Κολοράντο ή της Γιούτα, η χρήση του turnout δεν αποτελεί θέμα ευγενικής χειρονομίας, αλλά κυκλοφοριακό κανόνα ο οποίος σε υποχρεώνει να χρησιμοποιήσεις το πρώτο διαθέσιμο άνοιγμα, εφόσον πίσω σου μαζευτούν πέντε ή περισσότερα οχήματα.
Το turnout ουσιαστικά αντιμετωπίζει το πρόβλημα όπου σε έναν στενό δρόμο η συνύπαρξη διαφορετικών ρυθμών χρειάζεται έναν μηχανισμό εκτόνωσης. Οι συγκοινωνιολόγοι το ονομάζουν platoon dispersion, δηλαδή διάλυση της ουράς. Ο οδηγός δεν πιέζεται, ούτε νιώθει ένοχος γιατί κινείται πιο αργά. Στους ελληνικούς ορεινούς δρόμους, το turnout απουσιάζει και ως υποδομή και ως λογική. Το αποτέλεσμα είναι γνώριμο, με ουρές που σέρνονται για χιλιόμετρα, οδηγούς που αδιαφορούν να κάνουν κάπου στην άκρη και άλλους που μέσα τους βράζουν και καταλήγουν σε προσπεράσματα απελπισίας.
Η εμπειρία από τους δρόμους της Αμερικής δείχνει ότι το ασφαλές προσπέρασμα είναι τελικά αποτέλεσμα σχεδιασμού και κουλτούρας. Το προσπέρασμα θα είναι πάντα μια από τις πιο απαιτητικές στιγμές της οδήγησης, όμως το ζητούμενο όμως δεν είναι μόνο να το κάνουμε πιο εύκολο, αλλά να το καταστήσουμε και λιγότερο αναγκαίο.
