Ιωάννα Χρονοπούλου
Φόρτωση Text-to-Speech...
Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε και τεχνικά, να πούμε για τον ρυθμό και το μέτρο, την επιρροή του ποιητή από τη μελέτη του δημοτικού τραγουδιού, θα μπορούσαμε μόνο και μόνο για να καταλήξουμε ότι ο μεγαλύτερος πόνος χωράει σε όλες τις μορφές. Το Είκοσι (εκδ. Άγρα) του Παντελή Μπουκάλα είναι αφιερωμένο στον γιο του, που έφυγε στα είκοσί του − όσα τα ποιήματα στη μνήμη του. Περιττεύει, ίσως, να μιλήσουμε και για το συναίσθημα που προκαλεί η συλλογή, τον σπαρακτικό της τόνο, που μας βουρκώνει τα μάτια. Όσο πιο ψυχρά μπορούμε, όσο πιο αντικειμενικά, μπαίνοντας στη θέση αγνώστων σε μακρινούς και μελλοντικούς τόπους, διαβάζοντας με τα δικά τους μάτια, θα λέγαμε ότι πρόκειται για πολύ σπουδαία ποίηση. Για τη σπουδαιότερη ποίηση. Αυτή, ασφαλώς, είναι η πιο σημαντική έκδοση της χρονιάς.
Ποιητικό πεζό ή πεζόμορφο ποίημα, δεν ξέρουμε πού θα έπρεπε να ενταχθεί η Αυτοβιογραφία του κόκκινου (εκδ. Πατάκη) της Αν Κάρσον. Έτσι κι αλλιώς, στην περίπτωσή της, όλοι οι κανόνες που έχουμε μάθει για την ποίηση καταστρατηγούνται. Η Κάρσον αφηγείται την ιστορία του Γηρυόνη, ο οποίος είναι ερωτευμένος με τον Ηρακλή. Η παιγνιώδης και ειρωνική διάθεση της ποιήτριας φαίνεται από νωρίς, από τη σύλληψη κιόλας της ιστορίας, η οποία ξεκινάει με τον Γηρυόνη παιδί. Ένα παιδί μάλλον φοβισμένο και προσκολλημένο στην αγάπη της μάνας. Ένα παιδί που μεγαλώνοντας μεταφέρει τις ματαιώσεις και
τα τραύματά του στην αναζήτηση του έρωτα και τελικά στον τρόπο που κοιτάζει το ερωτικό αντικείμενο. Η Κάρσον δημιουργεί μια κουίρ ιστορία αγάπης − σε πολλά σημεία γίνεται (σκόπιμα) μπανάλ, όπως συμβαίνει σχεδόν με όλες οι ιστορίες αγάπης, ακόμα και αυτές που περιλαμβάνουν αγόρια με φτερά. Ένα βαρύ και ταυτόχρονα διασκεδαστικό βιβλίο, όπως άλλωστε η ζωή.
«Η Μπεθ πιστεύει ότι η δουλειά είναι μια εποχή της ζωής που αρχίζει όταν τελειώνει ο γάμος. Μερικές φορές φαίνεται επίσης πως περιγράφει τον ιδανικό της εραστή. Η δουλειά δεν ρωτάει την ηλικία μου, δεν παρατηρεί τα άβαφα νύχια ή μαλλιά μου, και ανάμεσα στους δυο μας δεν υπάρχει παρελθόν. Μου αρέσει η δουλειά γιατί, ανάμεσα σε όλα τα πράγματα αυτού του κόσμου, είναι το μόνο που δεν τελειώνει ποτέ» − η Αντρέα Κότε αναρωτιέται στο Αγαπητή Μπεθ (εκδ. Ίκαρος) ποια είναι η θέση μιας διαζευγμένης μετανάστριας στην Αμερική τη δεκαετία του ’70. Η Κολομβιανή ποιήτρια, εμπνευσμένη από τη ζωή της θείας της, μας μεταφέρει σε μια εποχή όχι τόσο μακρινή από τη δική μας και μας αφηγείται πράγματα όχι τόσο ξένα σε εμάς. Δεν εξιδανικεύει και δεν αγιοποιεί, αλλά ο λυρισμός έρχεται από την ίδια τη δύναμη της θείας Μπεθ.
Ακολουθούν τρία αποσπάσματα από τρία διαφορετικά βιβλία σύγχρονων ποιητικών φωνών, τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργούν ως ένα, όχι γιατί δεν είναι αρκετά από μόνα τους, αλλά γιατί έχει ενδιαφέρον να διαβαστούν μαζί, βλέποντας ίσως την ποίηση ως μια μορφή διαμαρτυρίας:
«Τελικά / δεν ξέρω / τι ορίζει μια κοινωνία / ίσως / τα πράγματα / που δεν υπερασπίστηκε / κι ας μπορούσε», Δημήτρης Γκιούλος, Αναμνήσεις από το τέλος (εκδ. Κείμενα).
«δεν μας χώρεσες ποτέ / δεν είσαι χώρα / (η στεναχώρια, ως λέξη, γι’ αυτό επινοήθηκε)», Μαρία Α. Ιωάννου, Πυροτεχνήματα κάτω από τον ήλιο (εκδ. Ίκαρος).
«αυτοψία / ούτε για δείγμα / τι να διερευνήσεις / τι να εξηγήσεις / τι να σώσεις / τα εργαλεία / υπήρχαν / οι ειδικοί / επίσης / ψυχή / δεν υπήρχε». Κυριάκος Συφιτζόγλου, Σχέδια πάνω σε μια ήττα (εκδ. Αντίποδες).
Ο Θάνος Σταθόπουλος στο νέο του βιβλίο, Η πρόσληψη τροφής (εκδ. Τεχνοδρόμιον), επιστρέφει στη δεκαετία του ’80 και αφηγείται την καλλιτεχνική του διαμόρφωση. Ένα αφήγημα καλλιτεχνικής ενηλικίωσης και ταυτόχρονα η καταγραφή μιας εποχής. Ένα νοσταλγικό ποιητικό δοκίμιο.
Ο Γιάννης Αντιόχου μπορεί να πειραματίζεται με τους στίχους του, τη μορφή, τη διακειμενικότητα, τις ιδέες − όχι επειδή έχει ανάγκη να εντυπωσιάσει, αλλά επειδή είναι ένας πολύ ικανός ποιητής, «άνετος» με το υλικό του. Στην καινούργια συλλογή Τις νύχτες ονειρεύομαι συντέλειες (εκδ. Ίκαρος) γράφει: «Πριν υπάρξει ο χρόνος / υπήρχε η ρωγμή / και πριν τη ρωγμή / η αναμονή της». Έτσι δεν είναι;
Σαν προσευχή για να ξορκίσει τον φόβο διαβάζεται το υβριδικό έργο της Τζένης Μαστοράκη, «Κι όλα τα κακά σκορπά», που πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Εντευκτήριο και τώρα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα. «Της άρεσε να λέει ιστορίες», γράφει στο επίμετρο ο Διονύσης Καψάλης. «Και τις είπε· εισηγήτρια και αριστοτέχνισσα του μαγικού ρεαλισμού στην ποίησή μας. Ιστορίες για τα βαθιά και αθέατα, εκεί όπου φοιτούν τα φαντάσματά μας, ομολογημένα και ανομολόγητα (…)».
Σε δύο μέρη χωρίζεται το καινούργιο βιβλίο της Χλόης Κουτσούμπελη, Οι άνθρωποι δεν είναι τσαγιέρες (εκδ. Κίχλη), στο «χωρίς» και στο «με», και έτσι καταφέρνουν να συνυπάρχουν στίχοι σαν τους παρακάτω: «Πότε δεν αγαπάμε πιο απόλυτα, απ’ όσο αγαπάμε χωρίς» και «Φάτε και πιέστε με, / και κοινωνήστε τον πόνο / που σ’ όλη τη ζωή μου / με έκανε να νιώθω ζωντανή». Να έχεις χωρίς.
Από τις εκδόσεις Άγρα κυκλοφορεί Το ευγενικό μυθιστόρημα του Νίκου Εγγονόπουλου, ένα λυρικό αφήγημα που απαρτίζεται από 190 στίχους. Η έκδοση συνοδεύεται από το πολύ κατατοπιστικό και ενδιαφέρον επίμετρο της Ελισάβετ Αρσενίου.
Τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή από δύο διαφορετικές αφετηρίες εξετάζουν ο Τζιμπράν Σαάντ στο Ποιητική κληρονομιά δίχως κληρονόμο (εκδ. Βακχικόν) και ο Ντίνος Σιώτης στο Με τα μάτια στη Γάζα (εκδ. Πόλις). Ο Σαάντ γράφει για τη Συρία που άφησε λόγω πολέμου και μεταφέρει τον πόνο ενός ανθρώπου που δεν μπορεί να ευημερεί στον τόπο του, να ονειρεύεται και να αγαπάει, έναν τόπο που πια δεν υπάρχει όπως τον γνώριζε, αλλά είναι απλώς μια ανάμνηση. «Κοίτα / και μην ονειρεύεσαι περισσότερο. / Το φεγγάρι έλουσε το κρεβάτι, / θα προχωρήσουμε προς το τέλος μας / ο καθένας με τα όπλα του. / Τίποτα δεν υψώνεται πάνω από μας / μοναχά η άβυσσος». Ο Ντίνος Σιώτης δεν σχετίζεται με τη Γάζα, αλλά γραφεί γι’ αυτήν γιατί δεν μπορεί να αγνοήσει τον όλεθρο, και γι’ αυτό γράφει με θυμό.
Δύο τόμοι με τα άπαντα του Μάρκου Μέσκου κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Μετρονόμος. Μια πολύ καλή ευκαιρία για όποιον θέλει να μελετήσει σε βάθος έναν από τους σημαντικότερους ποιητές της μεταπολεμικής Ελλάδας. / Σε δύο τόμους παρουσιάζονται και τα άπαντα της Δήμητρας Χριστοδούλου, της οποίας η λογοτεχνική διαδρομή μετράει πενήντα χρόνια. Κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Θράκα. / Η ποιητική διαδρομή του Στρατή Χαβιαρά συγκεντρώνεται στο Ποιήματα 1963-2018 (εκδ. Κέδρος). / Οι έξι ποιητικές συλλογές του Γιάννη Στίγκα ανθολογούνται στο Ποιήματα 2004-2017 (εκδ. Άγρα). / Στη συγκεντρωτική συλλογή του Άρη Αλεξάνδρου, Ποιήματα 1941-1974 (εκδ. Πατάκη), μπορούμε να συμπληρώσουμε την εικόνα μας για έναν από τους σημαντικότερους ανθρώπους των ελληνικών γραμμάτων του 20ού αιώνα.
Επιγραμματικά αναφέρουμε τις ποιητικές συλλογές milipoems (εκδ. Κουκκίδα) του Αλέξη Γαγλία, Θροΐσματα φύλλων (εκδ. Σμίλη) του Γιώργου Αποσκίτη, Ο χρόνος ο επιούσιος (εκδ. Πόλις) του Θανάση Χατζόπολου και Μικρά ποιήματα (εκδ. Καστανιώτη) του Ανδρέα Πίττα. Δεν τελειώνει η ποίηση.
