Όσο οι οθόνες στο ταμπλό μεγάλωναν, τόσο εξαφανίζονταν οι φυσικοί διακόπτες. Κάπως έτσι μπορεί να περιγραφεί η κατεύθυνση της παγκόσμιας αυτοκινητοβιομηχανίας τα τελευταία χρόνια: ως ένα ποτάμι που δεν έμοιαζε να γυρίζει πίσω. Μάλιστα, μάταια φώναζαν οι δημοσιογράφοι αυτοκινήτου ότι είναι προβληματικό –έως και επικίνδυνο– να απαιτούνται τρία βήματα μέσα από μια οθόνη αφής για να μειωθεί η θερμοκρασία στην καμπίνα. Οι εταιρείες συνέχιζαν ακάθεκτες τη στρατηγική ψηφιοποίησης των οχημάτων.
Το ζήτημα, βέβαια, δεν περιορίζεται μόνο στην απουσία φυσικών χειριστηρίων. Εντοπίζεται εξίσου και στα συχνά κακοσχεδιασμένα μενού, μέσω των οποίων ο οδηγός καλείται να αλληλεπιδράσει με το αυτοκίνητο. Χαρακτηριστικό είναι ένα περιστατικό που μας συνέβη στη διάρκεια ευρωπαϊκού λανσαρίσματος μοντέλου, στο οποίο η ψηφιοποίηση είχε φτάσει έως και στην αντικατάσταση των καθρεφτών από κάμερες και οθόνες. Ξεκινήσαμε, λοιπόν, την οδήγηση, όμως στην προσπάθειά μας να εξοικειωθούμε με το υποκατάστατο των καθρεφτών, δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε μια λειτουργία που μόλις μας είχαν επισημάνει: μια πιο ευρυγώνια απεικόνιση της πλαϊνής κυκλοφορίας. Καθώς δεν είχαμε απομακρυνθεί πολύ, επιστρέψαμε και εντοπίσαμε τον Ιάπωνα μηχανικό που είχε κάνει την παρουσίαση. Ανάλωσε, ανεπιτυχώς, σχεδόν δέκα λεπτά ψάχνοντας στο πολύπλοκο μενού του infotainment. Τελικά, η λύση δόθηκε από τον άνθρωπο που καθάριζε τα αυτοκίνητα του event.
Τα όρια της υπερψηφιοποίσης
Πραγματικά, δεν πιστεύουμε ότι όλη αυτή η τάση βασίστηκε σε κάποια απαίτηση του κοινού. Αν αναζητούσαμε τον «ένοχο», μάλλον θα τον βρίσκαμε είτε στο μάρκετινγκ του κατασκευαστή, που βρήκε δελεαστική την ιδέα να πλασάρει ένα αυτοκίνητο ως iPhone, και στο τμήμα κοστολόγησης, καθώς η αντικατάσταση των διακοπτών από μια οθόνη μειώνει σημαντικά το κατασκευαστικό κόστος, είτε στους σχεδιαστές, καθώς η αισθητική του «καθαρού» ταμπλό χωρίς φυσικούς διακόπτες μεταλλάχθηκε στην πορεία σε ιδεολογία. Τα τελευταία δύο χρόνια, όμως, εμφανίζονται ολοένα και πιο σαφείς ενδείξεις ότι αυτή η πορεία δεν ήταν τόσο αυτονόητη όσο φαινόταν, καθώς η καθημερινή χρήση αποκάλυψε τα όρια της υπερψηφιοποίησης.
Οι οθόνες αφής υποτίθεται ότι απλοποιούν τη χρήση, όμως σε πραγματικές συνθήκες οδήγησης οδηγούν σε απώλεια συγκέντρωσης. Την προβληματική αυτή πραγματικότητα ήρθε να επιβεβαιώσει θεσμικά το Euro NCAP, ο ευρωπαϊκός οργανισμός αξιολόγησης ασφάλειας, που ανακοίνωσε ότι από το 2026 θα ενισχύει τη βαθμολογία των αυτοκινήτων που διατηρούν φυσικούς διακόπτες για βασικές λειτουργίες. Η αιτιολόγηση ήταν ότι η εξάρτηση από τις οθόνες αφής αυξάνει τον χρόνο κατά τον οποίο ο οδηγός απομακρύνει το βλέμμα του από τον δρόμο. «Η υπερβολική χρήση των οθονών είναι πρόβλημα σε όλη τη βιομηχανία», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Μάθιου Άβερι, υπεύθυνος στρατηγικής ανάπτυξης του οργανισμού, επισημαίνοντας ότι τα βασικά χειριστήρια πρέπει να είναι άμεσα και διαισθητικά.
Η αναδίπλωση της αυτοκινητοβιομηχανίας
Ήδη πολλά μοντέλα των παραδοσιακών κατασκευαστών δείχνουν μια σαφή μεταστροφή, με την επαναφορά των φυσικών διακοπτών και τον περιορισμό της εξάρτησης από τα μενού. Εταιρείες όπως η Volkswagen και η Mercedes έχουν αναγνωρίσει ότι η πλήρης ψηφιοποίηση δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες των χρηστών, ενώ ακόμα και οι σχεδιαστές, σε μια στροφή 180 μοιρών, τονίζουν ότι «το αυτοκίνητο δεν είναι smartphone».
«Υπήρχε ένα πνεύμα σχεδιασμού και χρήσης τύπου iPhone που φαινόταν να διαπερνά πολλές εταιρείες», λέει ο επικεφαλής της Volkswagen, Τόμας Σέφερ. «Ήταν κάπως δύσκολο να απομακρύνεις τους σχεδιαστές από αυτή την ιδέα», ρίχνοντας κατά κάποιον τρόπο σε αυτούς το φταίξιμο. «Υπάρχουν δύο πράγματα που για μένα δεν είναι διαπραγματεύσιμα: τα κανονικά χερούλια των θυρών και οι φυσικοί διακόπτες», συμπληρώνει.
Επιστροφή στα ’90s
Παράλληλα με την επιστροφή των φυσικών διακοπτών, παρατηρείται στην Ευρώπη μια αυξανόμενη ζήτηση για τα λεγόμενα youngtimers, αυτοκίνητα κυρίως των δεκαετιών του ’90 και των αρχών του 2000, τα οποία μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν απλώς μεταχειρισμένα. Σήμερα, όμως, αντιμετωπίζονται διαφορετικά. Όχι ως συλλεκτικά αντικείμενα με την κλασική έννοια, αλλά ως εκπρόσωποι μιας άλλης εποχής της αυτοκίνησης. Τότε που η μηχανική υπερίσχυε του λογισμικού, οι λειτουργίες δεν περνούσαν μέσα από οθόνες και ο οδηγός είχε πιο άμεση σχέση με το αυτοκίνητο. Όλο και περισσότεροι νέοι οδηγοί στρέφονται σε αυτά, αναζητώντας μια εμπειρία που τα σύγχρονα αυτοκίνητα δυσκολεύονται να προσφέρουν. Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο τα σπορ αυτοκίνητα. Ακόμα και απλά, καθημερινά μοντέλα της εποχής αποκτούν σήμερα νέα αξία, ακριβώς επειδή ενσωματώνουν αυτή την απλότητα.
Δυσκολεύομαι να πιστέψω πως ο 15χρονος γιος μου ονειρεύεται βόλτες με ένα Mazda MX-5 πρώτης γενιάς, περιπέτειες εκτός δρόμου με ένα τρίθυρο Suzuki Vitara, να μεταφέρει το ποδήλατό του και τη σκηνή του με ένα Renault Kangoo ή να ταξιδεύει σε θρυλικές εποχές των αγώνων πίσω από το τιμόνι ενός Subaru Impreza. Στην ανάγκη θα συμβιβαζόταν ακόμα και με μια τρίπορτη Corolla του ’95. «Γιατί, παιδί μου;» ρωτάς με απόγνωση, αναλογιζόμενος τις ώρες που θα χρειαστεί να περάσεις στα συνεργεία ή στα παλιατζίδικα ψάχνοντας κάποιο ανταλλακτικό, για να λάβεις την απάντηση πως τα καινούργια αυτοκίνητα δεν έχουν προσωπικότητα, δεν έχουν ψυχή. Ίσως, μάλιστα, είναι η πρώτη φορά που εσύ ως πατέρας είσαι βέβαιος ότι δεν έχεις ευθύνη και γι’ αυτό το «λάθος».
Ας μην έχουμε αυταπάτες
Το θέμα δεν αφορά μόνο την αυτοκινητοβιομηχανία, καθώς αγγίζει μια ευρύτερη πολιτισμική τάση. Σε έναν κόσμο όπου στις περισσότερες εμπειρίες μεσολαβεί μια οθόνη, εμφανίζεται μια ανάγκη για πιο άμεση, απτή αλληλεπίδραση. Το βλέπουμε στη μουσική, με την επιστροφή του βινυλίου, και στη φωτογραφία, με την αναβίωση των αναλογικών μηχανών. Φαίνεται πως τώρα ήρθε η σειρά του αυτοκινήτου.
Φυσικά, η τεχνολογία δεν πρόκειται να κάνει πίσω. Τα αυτοκίνητα θα γίνουν ακόμη πιο σύνθετα, πιο συνδεδεμένα και πιο ψηφιακά. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να διατηρήσουμε, μέσα σε αυτή τη μετάβαση, κάτι από την άμεση σχέση που μέχρι σήμερα διατηρούσε ο άνθρωπος με τη μηχανή. Όχι ως νοσταλγία και άρνηση της προόδου, αλλά ως διόρθωση μιας «μόδας», έτσι ώστε η οδήγηση να γίνει και πάλι αβίαστη και διαισθητική. Και, ναι, ίσως τελικά οι διακόπτες δεν είναι τόσο ντεμοντέ όσο θα πίστευε κανείς πριν από δέκα χρόνια.
