Οκτώ το πρωί, μαζί με μια ολιγομελή ομάδα δημοσιογράφων από διάφορες χώρες, βρίσκομαι στα κεντρικά γραφεία της Microsοft στο Ρέντμοντ, μια πόλη 70.000 κατοίκων ανατολικά του Σιάτλ. Ο Μπραντ Σμιθ, πρόεδρος και αντιπρόεδρος της εταιρείας, μας εισάγει για περίπου μισή ώρα στον κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης. «Όταν κάνω ένα βήμα πίσω και σκέφτομαι τις δυνατότητες, είναι προφανές ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί τη μεγάλη γενικού σκοπού τεχνολογία, δηλαδή το είδος της τεχνολογίας που διαχέεται σε όλη την οικονομία». Μαθημένος στους μεγάλους μετασχηματισμούς –όταν αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή, το 1985, ήταν κυριολεκτικά ο πρώτος που χρησιμοποίησε ηλεκτρονικό υπολογιστή στο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο– παραλλήλισε την τεχνητή νοημοσύνη με την ηλεκτρική ενέργεια.
Όσο μιλούσε, με έτρωγε το άγχος να κρατήσω ιδιόχειρες σημειώσεις, μήπως και μου ξεφύγει κάτι. Δίπλα μου, οι συνάδελφοι από την Ασία είχαν εγκατεστημένα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στους υπολογιστές τους τα οποία μετέτρεπαν απευθείας την ομιλία του σε κείμενο, και μάλιστα στη γλώσσα τους. «Με το που εμφανίστηκε ο ηλεκτρισμός, η οικονομική ανάπτυξη απογειώθηκε. Ωστόσο, η εξέλιξη ήταν άνιση. Η ηλεκτρική ενέργεια εξαπλώθηκε στον παγκόσμιο Βορρά 80 έως και 100 χρόνια πριν φτάσει να αναπτυχθεί σε περιοχές του Νότου, κάτι που νομίζω ότι εξηγεί το χάσμα μεταξύ των δύο περιοχών με οικονομικούς όρους. Σήμερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση, να διασφαλίσουμε ότι διαχέεται μέσα στην οικονομία και την κοινωνία», συνέχισε.
Και πράγματι, η ισοδύναμη διάχυση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αντίδοτο στον φόβο για το άγνωστο. Η αγωνία για το αν η τεχνητή νοημοσύνη θα «καταπιεί» τις δουλειές δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο· το ίδιο κλίμα μετέφεραν και οι δημοσιογράφοι από χώρες πολύ εξοικειωμένες με την τεχνολογία, όπως η Ιαπωνία. «Ο ανθρώπινος εγκέφαλος φοβάται, δεν μπορεί να κατανοήσει την εκθετική αλλαγή. Ωστόσο, η εργασία δεν τελειώνει, αλλάζει. Κι αυτό αυξάνει προς το παρόν την οικονομική αστάθεια», σημείωσε ο Ανίς Ραμάν, επικεφαλής Οικονομικών Ευκαιριών του LinkedΙn, ο οποίος μας μίλησε για το –ακυκλοφόρητο εκείνη τη στιγμή– βιβλίο του με τίτλο Ανοιχτός στη δουλειά. Σύμφωνα με τον ίδιο, όλο και περισσότεροι άνθρωποι μέσω της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούν να εξελιχθούν και να ανακαλύψουν νέες ιδέες, αρκεί να επενδύσουν σε πέντε διαχρονικές δεξιότητες: στη δημιουργικότητα, στο θάρρος, στην επικοινωνία, στην ενσυναίσθηση και στην περιέργεια.
Οι πολλαπλές εφαρμογές
Πάντως, είναι άλλο να ακούς περιγραφές για την τεχνητή νοημοσύνη κι άλλο να βλέπεις στην πράξη τις πολλαπλές εφαρμογές της. Στο «Κέντρο Εμπειριών», όπου έγιναν οι ομιλίες, ένα από τα 130 κτίρια του τεχνολογικού πάρκου στο Ρέντμοντ, το οποίο τροφοδοτείται εξ ολοκλήρου με πράσινη ενέργεια, αποκαλύφθηκαν διάφορες πτυχές του μέλλοντος.
Εκεί, στους ειδικά διαμορφωμένους χώρους, όπου η Microsoft παρουσιάζει στους πελάτες της τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, είδα ένα αυτοκίνητο γερμανικής εταιρείας να αξιολογεί τον τρόπο οδήγησης και να συμβουλεύει σε πραγματικό χρόνο τον οδηγό, αυξάνοντας έτσι τα επίπεδα ασφαλούς οδήγησης. Επίσης, γνώρισα μια πρωτοπόρο εταιρεία βιοτεχνολογίας, με έδρα τη Βοστώνη, που χρησιμοποιεί γενετική τεχνητή νοημοσύνη για την ταχεία ανακάλυψη φαρμάκων – ήδη ένα φάρμακο για την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση περνάει κλινικές δοκιμές.
Οι χρόνοι επιτάχυνσης της έρευνας που αναφέρθηκαν είναι εντυπωσιακοί. Σε πάνω από 20 θεραπευτικά προγράμματα, τα χρονοδιαγράμματα των δυόμισι μέχρι τεσσεράμισι ετών μειώθηκαν στους εννιά με δεκαοκτώ μήνες, δείχνοντας ότι οι ολοκληρωμένες πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να επεξεργάζονται σύνθετα βιολογικά δεδομένα, να αναγνωρίζουν στόχους σχετικούς με κάθε νόσο και να τους περνούν αυτόματα από κλινικές δοκιμές. Βέβαια, ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης σε επίπεδο νοσοκομειακής υγείας. Στην άλλη πλευρά του campus, σε ένα ξύλινο σπιτάκι, η Μαρία Τζουμάουαν, από το Τμήμα Επιστημών Υγείας και Ζωής, παρουσίασε πώς η πλατφόρμα Dragon Copilot της εταιρείας βοηθάει το ιατρικό προσωπικό να συγκεντρώνει πληροφορίες για τους ασθενείς.
Απέναντί της κάθισε μια συνάδελφός της η οποία υποδύθηκε την άρρωστη, λέγοντας ότι έχει έντονο βήχα. Όσο η Μαρία τής έπαιρνε το ιστορικό, η πλατφόρμα κατέγραφε τη συνομιλία στο κινητό. Μετά από περίπου ένα τέταρτο, όταν ολοκληρώθηκε η εικονική επίσκεψη στον γιατρό, η πλατφόρμα, που είναι διασυνδεδεμένη με αξιόπιστες πηγές πληροφοριών, είχε κρατήσει όλα τα στοιχεία του ασθενούς, είχε δημιουργήσει σύνοψη με τα βασικά σημεία και στο τέλος πρότεινε και διάφορες λύσεις για θεραπεία. Η Μαρία, που ανέφερε ότι πλέον πάνω από 600.000 κλινικοί γιατροί παγκοσμίως χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη πλατφόρμα για να εξυπηρετούν πιο αποτελεσματικά τους ασθενείς τους, επισήμανε ότι ουσιαστικά η τεχνητή νοημοσύνη εξοικονομεί χρόνο στον γιατρό και στο υπόλοιπο νοσηλευτικό προσωπικό, με αποτέλεσμα να μπορούν να ασχοληθούν σχολαστικά με πιο πολλούς ασθενείς.
Στο ίδιο σπιτάκι, μία ώρα αργότερα, κι ενώ ο ήλιος έδινε τη θέση του ξανά στη βροχή –στο campus είναι συνηθισμένοι στη βροχή και καταλαβαίνουν ότι είσαι επισκέπτης επειδή κρατάς ομπρέλα–, ακολούθησε μια διαφορετική επίδειξη της τεχνητής νοημοσύνης. O «Mico», το διαδραστικό άβαταρ της πλατφόρμας Copilot, άκουγε όταν του μιλούσαμε κι απαντούσε σε γλώσσες από ιαπωνικά μέχρι ισπανικά και ελληνικά. Ακόμη, αντιδρούσε σε πραγματικό χρόνο κι άλλαζε χρώμα κι έκφραση, δίνοντας την αίσθηση του πραγματικού διαλόγου.
«Από τα chatbots (αυτοματοποιημένοι συνομιλητές) έχουμε πλέον περάσει στη φάση των agents (βοηθοί ή εργαζόμενοι της τεχνητής νοημοσύνης), οι οποίοι εκτελούν καθήκοντα για λογαριασμό μας, βοηθώντας μας να εργαστούμε καλύτερα», επισήμανε ο Έρικ Μπόιντ, αντιπρόεδρος Επιχειρήσεων και υπεύθυνος Μηχανικής για την πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης.
Το κοινό καλό
Τις δύο ημέρες που διήρκεσε η ξενάγηση, ήρθα σε επαφή με πολλούς βοηθούς της τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίοι μέσα σε ελάχιστο χρόνο ολοκλήρωναν απαιτητικές ή σύνθετες εργασίες. Από τις πολύ απλές, όπως να αναζητούν προϊόντα λιανικής στην παγκόσμια αγορά και να προτείνουν το καλύτερο μοντέλο βάσει των δικών μας προσωπικών αναγκών, π.χ. μια φωτογραφική μηχανή, μέχρι να οργανώνουν ολόκληρα ταξίδια σε χρόνο-ρεκόρ και να προετοιμάζουν σύνθετες αναφορές αξιοποιώντας αρχεία υπολογιστικών φύλλων και παρουσιάσεων. Όπως κατάλαβα, το επόμενο άμεσο βήμα είναι να δίνουμε εντολές, φωνητικές ή γραπτές, και να προχωρούν στην αγορά προϊόντων, στις κρατήσεις ξενοδοχείων και σε ό,τι τέλος πάντων χρειαζόμαστε. Ένας ολόκληρος νέος κόσμος ανοιγόταν μπροστά μου, που δεν είχα καν φανταστεί.
O «Mico», το διαδραστικό άβαταρ της πλατφόρμας Copilot, άκουγε όταν του μιλούσαμε κι απαντούσε σε γλώσσες από ιαπωνικά μέχρι ισπανικά και ελληνικά.
Για μία ώρα, ο Ουρουγουανός Χουάν Μ. Λαβίστα Φέρες, εταιρικός αντιπρόεδρος και επικεφαλής επιστήμονας Δεδομένων του Εργαστηρίου «Τεχνητή νοημοσύνη για το καλό», το οποίο ιδρύθηκε το 2018, μας ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο, παρουσιάζοντας περιπτώσεις όπου είχαν εφαρμοστεί καινοτόμες λύσεις για τη στήριξη των ανθρώπων και του πλανήτη. Πρώτη στάση ήταν στην Τουρκία και στη Συρία, όπου μετά τους τελευταίους σεισμούς το «Εργαστήριο» της Microsoft, σε συνεργασία με τον αμερικανικό Ερυθρό Σταυρό, τις τοπικές κυβερνήσεις και διάφορους ανθρωπιστικούς οργανισμούς, ανέλυσε γεωχωρικά δεδομένα μέσω μηχανικής μάθησης για να αυτοματοποιήσει την αξιολόγηση ζημιών των κτιρίων. Στην πράξη, ένας δορυφόρος σκάναρε τις περιοχές που είχαν πληγεί από τα Ρίχτερ κι έδινε πολύ γρήγορα πληροφορίες για το πού μπορεί να βρίσκονται εγκλωβισμένοι.
Άλλη στάση ήταν στο Μαλάουι, όπου η ανάγκη για νομική εκπροσώπηση των γυναικών που έχουν πέσει θύματα φυλετικής βίας είναι πολλαπλάσια από τον αριθμό των δικηγόρων της χώρας, με συνέπεια να μην εξυπηρετούνται.
Το Εργαστήριο συνεργάστηκε με τον Σύλλογο Γυναικών Δικηγόρων του Μαλάουι, για να αναπτύξει σύγχρονα chatbots που παρέχουν κάποιες πρώτες πληροφορίες –στα αγγλικά και στα τσιτσέουα (η εθνική τους γλώσσα)– μειώνοντας το κενό της νομικής εκπροσώπησης. Tην ίδια στιγμή που ο Χουάν, με αφορμή την αφρικανική γλώσσα, μας μιλούσε για το ΒΥΟL, ένα πρόγραμμα ενίσχυσης γλωσσών στα σύγχρονα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, μια κρυμμένη κάμερα στο βάθος του Αμαζονίου παρακολουθούσε τη συμπεριφορά των ζώων και «άκουγε» τους ήχους του δάσους μέσω μικροσκοπικών μικροφώνων.
Τα δεδομένα αυτά, σε συνδυασμό με την καθημερινή ανάλυση δορυφορικών εικόνων, βοηθούν τους επιστήμονες να καταγράφουν την αποψίλωση του τροπικού δάσους, η οποία απειλεί χιλιάδες είδη, και να ενημερώνουν τις αρμόδιες Αρχές για να λαμβάνουν μέτρα. Ήταν ανατριχιαστικό να ακούς σε ζωντανή μετάδοση τους ήχους από τον Αμαζόνιο – κάπως έτσι φαίνεται ότι η προστασία της βιοποικιλότητας γίνεται αποτελεσματικότερα και το μέλλον του μεγαλύτερου τροπικού δάσους μοιάζει πιο ελπιδοφόρο. Άλλωστε, αυτός είναι και ο στόχος του συστήματος «Sparrow», που λειτουργεί αυτόνομα με ηλιακή ενέργεια στις πιο απομακρυσμένες περιοχές του πλανήτη. Τα σκεφτόμουν όλα αυτά στο μεσημεριανό γεύμα –τρώγαμε όλοι μαζί σε ένα από τα εστιατόρια του campus–, προσπαθώντας να «χωνέψω» την πρόοδο της τεχνολογίας. Δεν είχα καταλάβει τι θα ακολουθούσε!
Τα εργαστήρια των εφευρέσεων
Πέρα από τις αποκαλυπτικές εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης και τις θεματικές συζητήσεις γύρω από την ηθική χρήση της, την προστασία των δεδομένων και το πώς ο άνθρωπος παραμένει στο επίκεντρο –η Microsoft διαθέτει Tμήμα Yπεύθυνης Tεχνητής Nοημοσύνης με 400 επιστήμονες από διαφορετικούς τομείς–, πολύ ενδιαφέρουσα ήταν και η επίσκεψη στα δεκάδες εργαστήρια της εταιρείας. Είχα την αίσθηση ότι κάθε επικεφαλής που συναντούσα είναι ένας σύγχρονος Κύρος Γρανάζης. Για παράδειγμα, o Kάρλος Καράσκο, ανώτερος διαχειριστής προϊόντων της εταιρείας, μας ξενάγησε στον «ανηχοϊκό θάλαμο» ή, αλλιώς, σύμφωνα με τα Ρεκόρ Γκίνες, στο πιο ήσυχο δωμάτιο του κόσμου – είχε τόση ησυχία, που ακούσαμε σαν βουητό την κυκλοφορία του αίματος καθώς ανέβαινε προς το κεφάλι.
Ήταν ανατριχιαστικό να ακούς σε ζωντανή μετάδοση τους ήχους από τον Αμαζόνιο – κάπως έτσι φαίνεται ότι η προστασία της βιοποικιλότητας γίνεται αποτελεσματικότερα.
Εδώ, το επίπεδο του θορύβου είναι 20,3 ντεσιμπέλ κάτω από το όριο της ανθρώπινης ακοής, με άλλα λόγια ο ορισμός της «βαριάς σιωπής». Ο συγκεκριμένος χώρος στο κτίριο 87, που διαθέτει έξι στρώματα τσιμέντου και χάλυβα, χρησιμοποιείται για να μετρηθούν οι ήχοι και οι θόρυβοι από τα ακουστικά, τα ηχεία και όλα τα προϊόντα της εταιρείας.
Ο Κάρλος, αφού μας έδειξε μέσω πειράματος πώς «χτίζουν» ανθεκτικότητα στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές –ένας υπολογιστής έπεφτε με δύναμη από ψηλά χωρίς να σπάει, σαν ένα αυτοκίνητο που τρακάρει σε τοίχο και βγαίνει αλώβητο–, μας φιλοξένησε στο Εργαστήριο Ανθρωπομετρίας, όπου δοκιμάζουν την εργονομία των προϊόντων, είτε αυτή αφορά διαφορετικά μεγέθη, λόγου χάριν την προσαρμογή των ακουστικών σε πολλαπλά μεγέθη κρανίων, είτε την καλύτερη εξυπηρέτηση του χρήστη. Για παράδειγμα, κάθε κουμπί των πληκτρολογίων της εταιρείας έχει μια αδιόρατη κλίση, ώστε το δάχτυλο να κατευθύνεται απευθείας στο κέντρο και να πληκτρολογεί ξεκούραστα.
Κι αυτή η άγνωστη εντυπωσιακή λεπτομέρεια, που όμως έχει μεγάλη σημασία, εξαφανίστηκε μονομιάς όταν βρέθηκα για πρώτη φορά μπροστά σε κβαντικό υπολογιστή. Ο Τζέισον Ζάντερ, εκτελεστικός αντιπρόσωπος μεταξύ άλλων και για την κβαντική τεχνολογία, κρατούσε στην παλάμη του ένα επαναστατικό κβαντικό τσιπ που χωρούσε εκατοντάδες χιλιάδες qubits (βασική μονάδα πληροφορίας στους κβαντικούς υπολογιστές), τα οποία είναι γρήγορα κι ανθεκτικά σε σφάλματα, απαιτώντας λιγότερη διόρθωση. Ο Τζέισον, που εντάχθηκε στη Microsoft το 1992 ως προγραμματιστής λογισμικού και σήμερα ηγείται της κβαντικής τεχνολογίας, μετά από 20 χρόνια έρευνας, παραδέχθηκε ότι πλέον είναι κοντά στη δημιουργία ενός μικροσκοπικού τσιπ που θα χωράει ένα εκατομμύριο qubits.
Κάθε κουμπί των πληκτρολογίων της εταιρείας έχει μια αδιόρατη κλίση, ώστε το δάχτυλο να κατευθύνεται απευθείας στο κέντρο και να πληκτρολογεί ξεκούραστα.
Αυτή η κατηγορία υλικών αναμένεται να μειώσει τον χρόνο υλοποίησης ενός κβαντικού υπολογιστή σε χρόνια αντί για δεκαετίες, πολλαπλασιάζοντας έτσι την ισχύ της τεχνητής νοημοσύνης και επιτρέποντας την επίλυση πολύ σύνθετων προβλημάτων. Κατά την επιστροφή στο ξενοδοχείο, ύστερα από αυτόν τον καταιγισμό των πληροφοριών και την έκθεση σε μια εντελώς διαφορετική ζωή, κοιτούσα από το παράθυρο την ατάραχη λίμνη Ουάσιγκτον. Ξαφνικά, σκέφτηκα το ψάρεμα στη Χαλκιδική με τους δύο μικρούς μου γιους και κατακλύστηκα από ερωτηματικά. Πώς θα τους μεταφέρω όσα είδα; Πότε είναι η σωστή ηλικία για να τους γνωρίσω την τεχνητή νοημοσύνη; Τι θα φέρει το αύριο; Ο χρόνος θα δείξει. Ούτως ή άλλως, κάθε μέρα είναι αβέβαιη. Όπως και η καλή ψαριά.
