Γεμάτα με πλατάνια, πεύκα, περιβόλια, ανθόκηπους και λαχανόκηπους· έτσι ήταν τα Πατήσια στις αρχές του 20ού αιώνα. Μάλιστα, μια εκδοχή για την προέλευση του ονόματός τους είναι πως πρόκειται για παραφθορά του «Παραδείσια», ενώ άλλοι πάλι υποστηρίζουν ότι προέκυψε από τον αρχαίο δήμο Βατής (Βατήσι) ή τον Τούρκο κτηματία Πατίς-αγά. Σε κάθε περίπτωση, με τα χρόνια και την επέκταση του σχεδίου πόλεως, ο αγροτικός οικισμός θεωρήθηκε προάστιο της Αθήνας, αποτελούμενο από δύο περιοχές: τα Κάτω και τα Άνω Πατήσια. Οι κατοικίες και τα καταστήματα αυξάνονταν συνεχώς.
«Χωματόδρομοι και μποστάνια με λουλούδια. Έτσι ήταν τα Πατήσια το ’33, όταν ο παππούς μου, Θόδωρος Κοντοθανάσης, ήρθε εδώ από την ορεινή Φωκίδα», λέει ο εγγονός του και σημερινός ιδιοκτήτης του ζαχαροπλαστείου Μελαχρινή, Σπύρος Αποστόλου. «Την εποχή εκείνη, τα Πατήσια ήταν κατεξοχήν τόπος εορτασμού της Πρωτομαγιάς. Οι Αθηναίοι έρχονταν εδώ για να γιορτάσουν φτιάχνοντας στεφάνια με λουλούδια. Αγρότες από όλη την Αττική πουλούσαν εδώ άνθη και φυτά», περιγράφει.
«Χωματόδρομοι και μποστάνια με λουλούδια. Έτσι ήταν τα Πατήσια το ’33, όταν ο παππούς μου ήρθε εδώ από την ορεινή Φωκίδα». ―Σπύρος Αποστόλου, Ζαχαροπλαστείο Μελαχρινή
Από τον γαλατά στην craft μπίρα
Ο παππούς του, ο πρώτος, όπως μας λέει, γαλατάς της περιοχής, γύριζε κάθε μέρα με τον αραμπά του μοιράζοντας γάλα και γιαούρτια από τα δικά του ζώα. Αργότερα, έστησε ένα μικρό γαλατάδικο, λίγα μέτρα από εκεί όπου βρίσκεται σήμερα η οικογενειακή επιχείρηση, και μαζί με τη σύζυγό του, Μαρίκα, άρχισαν να φτιάχνουν και μερικά γλυκά: «Έκαναν γαλακτομπούρεκο, κανταΐφι, μπακλαβά, κρεμούλες, τέτοια πράγματα… Η γιαγιά είχε καταγωγή από Μικρά Ασία και ήξερε τις συνταγές». Δική της ιδέα ήταν και η μελαχρινή, το γλυκό-σήμα κατατεθέν του μαγαζιού, μια πυκνή, σιροπιαστή καρυδόπιτα με επικάλυψη σαντιγί. «Έχει μπαχαρικά αλλά διακριτικά, να μη σκεπάζουν τη γεύση του καρυδιού. Και καρύδι χοντροκομμένο, να το καταλαβαίνεις, όχι πούδρα», εξηγεί ο Αποστόλου, που γαρνίρει κάθε μελαχρινή με φρέσκια, ζωική σαντιγί την ώρα της παραγγελίας.
Εκεί κοντά, σε μια πέτρινη μονοκατοικία με ασβεστωμένους τοίχους, βρίσκεται άλλο ένα μαγαζί-θεσμός της γειτονιάς. Το κουτούκι Σπύρος-Αντώνης κρατάει από το ’75, όταν δύο σερβιτόροι, που είχαν δουλέψει στη φημισμένη ταβέρνα του Κωστόγιαννη στο Πεδίον του Άρεως, συνεταιρίστηκαν και αγόρασαν την παλιά ταβέρνα ενός Ευβοιώτη, που πωλούνταν στην Κυπριάδου.
Από τα τραπέζια τους πέρασαν παίκτες της ΑΕΚ, εργάτες, πολιτικοί, γνωστοί τραγουδιστές της παλιάς Columbia και άσημοι καλοφαγάδες, απολαμβάνοντας κρεατικά στα κάρβουνα και σαλτσάτα μαγειρευτά σαν σπιτικά. Επαναλαμβάνοντας την ιστορία, τρεις σερβιτόροι ανέλαβαν αργότερα και συνεχίζουν τώρα με το ίδιο ακριβώς σενάριο: τρυφερά αρνίσια παϊδάκια, μοσχαρίσιο συκώτι, μπιφτέκια κρεατένια χωρίς πολλά πολλά, αλλά και σαλιγκάρια, ντολμαδάκια αυγολέμονο, γλυκόξινο μοσχαράκι στιφάδο, φασολάδα, γίδα βραστή, γιουβαρλάκια… Οι κατσαρόλες αδειάζουν νωρίς, γι’ αυτό και οι τηλεφωνικές κρατήσεις για να καπαρώσει κανείς τη μερίδα του είναι συνηθισμένο φαινόμενο.
Ένα στέκι για καλό καφέ και craft μπίρα σκέφτηκε να δημιουργήσει η παρέα πίσω από το Beans & Hops πριν από επτά χρόνια, όταν δεν υπήρχε τίποτα αντίστοιχο στην περιοχή. Σε ωραίο σημείο, με άφθονο εξωτερικό χώρο για άραγμα, σερβίρουν από νωρίς specialty καφέ του ελληνικού roastery 7 steps και συνεχίζουν με ιδιαίτερες μπίρες από μικροζυθοποιίες κυρίως της Ελλάδας αλλά και του εξωτερικού – από τη Βαβέλ της Κερατέας μέχρι την ισπανική Basqueland, σε συνεργασία με την οποία ετοιμάζουν αυτή την περίοδο και μια hazy IPA (είδος μπίρας με θολή εμφάνιση, ιδιαίτερα αρωματική). Στις βρύσες τους, βρίσκει κανείς έξι σταθερές μπίρες και δύο ακόμα, που αλλάζουν συνεχώς. Όσο για τα ψυγεία τους; Είναι γεμάτα με περισσότερες από 80 διαφορετικές ετικέτες.
Παίκτες της ΑΕΚ, εργάτες, πολιτικοί, γνωστοί τραγουδιστές της παλιάς Columbia και άσημοι καλοφαγάδες έχουν περάσει από τα τραπέζια του Σπύρος-Αντώνης.
Και σούβλα και σαμπάλ
Στη Θεσσαλία, πάλι, το σουβλάκι θα το συνοδεύσεις μόνο με τις πολύ κλασικές μπίρες. Άντε και κανένα τσίπουρο που κερνάει καμιά φορά ο Παναγιώτης Τσιμπίδας. Βγαλμένο κατευθείαν από τη δεκαετία του ’80 μοιάζει το συνοικιακό σουβλατζίδικο, ένα από τα ελάχιστα πλέον που δεν πουλάνε «προκάτ» προϊόντα και επιλέγουν να κάνουν τη δύσκολη δουλειά στο χέρι. Ο Παναγιώτης ετοιμάζει κάθε μέρα δυο τρεις σούβλες χοιρινό κοντοσούβλι και γύρο, ανοίγει το απόγευμα και κλείνει όταν ξεπουλήσει.
Απέναντι από την ψησταριά, στο δωμάτιο με το ραμποτέ, το μωσαϊκό και τα λίγα τραπεζάκια οι θαμώνες παίρνουν θέση, τα λένε για τον Παναθηναϊκό και πειράζουν ο ένας τον άλλο, με τον θρυλικό παλαιστή Σαμψών να τους κοιτάζει αγέρωχος από την κορνίζα του και την τηλεόραση να παίζει σε χαμηλή ένταση. Ντελίβερι το μαγαζί δεν κάνει, οπότε οι γείτονες κάνουν εδώ στάση και ανταλλάσσουν δυο κουβέντες πριν φύγουν με το old school τυλιχτό τους: καλαμποκίσια πίτα, ζουμερό κοντοσούβλι ή χειροποίητος γύρος, κρεμμύδι, ντομάτα και σπιτικό, τραγανιστό τζατζίκι.
Κρυμμένος σε ένα δρομάκι κοντά στα πρακτορεία των ΚΤΕΛ της Λιοσίων, ο Σπανός σε τραβάει από τη μύτη. Τσίκνα μεθυστική σε εισάγει στην ταβέρνα που έστησαν πριν από 45 χρόνια ο Παναγιώτης Σπανός μαζί με τη σύζυγό του, Γεωργία. Αφού περάσεις την πόρτα, θα δεις ξυλοεπένδυση, κοφτά σεμεδάκια, ένα παλιό τζουκ μποξ, τις σούβλες που γυρίζουν ασταμάτητα και τα χαμόγελα της οικογένειας που φέρνει όλα αυτά τα χρόνια βόλτα το μαγαζί στα Κάτω Πατήσια.
Οι σπεσιαλιτέ τους; Κοκορέτσι αγρινιώτικο, κριτσανιστό απέξω και ζουμερό μέσα, κοντοσούβλι και αρνί της σούβλας ή αλλιώς «φρουτάκι», όπως το βαφτίζουν οι σερβιτόροι. Έχουν και ωραία παϊδάκια, φρέσκες τηγανητές πατάτες, χειροποίητη τυροκαυτερή, δυνατό τζατζίκι και, τα Παρασκευοσαββατοκύριακα, σεφταλιές και φρυγαδέλια. Οι φαν του είδους συστήνουν ένθερμα και τα σαλιγκάρια στιφάδο, που «ζητάνε» μπόλικο ψωμί για βούτες στο κόκκινο λάδι.
«Σου αρέσουν τα καυτερά;» με ρωτάει η Πριαντίνη στην τελευταία στάση μου στα Κάτω Πατήσια, γεμίζοντας το τραπέζι με όσα έχει ετοιμάσει. Το ινδονησιακό φαγητό δεν τσιγκουνεύεται τις καυτερές πιπεριές, όπως φανερώνει και το όνομα του μαγαζιού της. Το Lombok, που σημαίνει «πιπεριά τσίλι», είναι μάλλον το μοναδικό εστιατόριο της Αθήνας στο οποίο εκπροσωπείται με αυθεντικό τρόπο η πλούσια κουζίνα της πατρίδας της. Η Ινδονησία, μια χώρα 288 εκατ. ανθρώπων, απαρτίζεται από περισσότερα από 17.000 νησιά (6.000 εκ των οποίων κατοικημένα) και έχει πλήθος γαστρονομικών επιρροών. Έντονες γεύσεις, μπαχαρικά, τζίντζερ, γάλα καρύδας, λεμονόχορτο, πάστα γαρίδας, σαμπάλ, ταμάρινδος, συνταγές που ισορροπούν ανάμεσα στο γλυκό και το αλμυρό και μεγάλη ποικιλία είναι μερικά μόνο από όσα χαρακτηρίζουν την κουζίνα της χώρας.
Η Πριαντίνη, που μεγάλωσε στην Τζακάρτα, έφτασε στην Ελλάδα πριν από 38 χρόνια και πέρασε από διάφορα πόστα μέχρι τον Δεκέμβριο του ’19, που έστησε το Lombok. Στο μικρό καθιστικό, που έχει διακοσμήσει μόνη της, σερβίρει φλογερό και μυρωδάτο ρεντάνγκ (σιγομαγειρεμένο μοσχαρίσιο κρέας με λεμονόχορτο, φρέσκια καρύδα κ.ά.), η παρασκευή του οποίου παίρνει δύο μέρες για να ολοκληρωθεί. Το συνοδεύει με ρύζι γιασεμιού στον ατμό, πολλά
διαφορετικά σαμπάλ (κατηγορία καυτερής σάλτσας), λαχανικά μαγειρευτά σε γάλα καρύδας και κράκερ γαρίδας. Στο μενού έχει επίσης mendoan (λεπτές τηγανητές φέτες τέμπε, περασμένες από χυλό με κουρκουμά και φρέσκο κρεμμυδάκι), batagor (τηγανητά ντάμπλινγκ με γέμιση από ταπιόκα και πάστα ψαριού, με σάλτσα φιστικιού) και ayam geprek (τηγανητό κοτόπουλο με καυτερή σάλτσα, τόφου, τέμπε και λαχανικά), μεταξύ άλλων. «Το φαγητό που μαγειρεύω είναι “μαμαδίστικο”, δεν είναι γκουρμέ. Δεν κάνω παραλλαγές, γιατί θέλω ο κόσμος να γνωρίσει τις αυθεντικές ινδονησιακές γεύσεις», εξηγεί η ίδια.
Αποστόλου Μελαχρινή, Χαλκίδος 4, Άνω Πατήσια, τηλ. 210-2515766
Σπύρος-Αντώνης, Γαβριηλίδου 24, Άνω Πατήσια, τηλ. 210-2022358
Beans & Hops, Λεωφόρος Ηρακλείου 43, Άνω Πατήσια, τηλ. 210-2022026
Θεσσαλία, Σκιάθου 102, Πατήσια, τηλ. 210-2012096
Σπανός, Αριστείδου Οικονόμου 12, Κάτω Πατήσια, τηλ. 210-8327381
Lombok Red Chilli, Λεωφ. Ιωνίας 132, Άγιος Νικόλαος, τηλ. 211-0130497
