Μια αγορά χωρίς ηθική βάση

Ηταν από εκείνες τις περιπτώσεις που τα αντανακλαστικά λειτούργησαν και η δουλειά έγινε γρήγορα και, κατά το δυνατόν, αθόρυβα. Οι εκτιμητές του υπουργείου Πολιτισμού πέταξαν για Βέλγιο την πρώτη εβδομάδα που ήρθαν στην επιφάνεια οι φωτογραφίες των 200 εκτελεσθέντων και τη δεύτερη εβδομάδα αγοράστηκαν από τον συλλέκτη. Από το περασμένο Σάββατο οι φωτογραφίες βρίσκονται στην Ελλάδα. Πριν τελειώσει η εβδομάδα που διανύουμε, παρουσιάστηκαν και επισήμως.  
 
Από τις νέες εικόνες που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας, η πιο οδυνηρή είναι εκείνη που δείχνει τη στιγμή της εκτέλεσης. Οι κάννες των τυφεκίων φαίνεται να καπνίζουν. Στο βάθος κάποιοι στέκουν με υψωμένες τις γροθιές ακόμη και αυτή την ύστατη στιγμή. Είναι μια φωτογραφία ντοκουμέντο της φρίκης. Υπάρχουν ακόμη δύο που απεικονίζουν την εκτέλεση. Εμφανίστηκαν στους δημοσιογράφους αλλά δεν δόθηκαν στον Τύπο. Παρά τη φρίκη όμως, αποτελούν και αυτές τεκμήρια της Ιστορίας και κάποια στιγμή πρέπει να εμφανιστούν. Η Ιστορία δεν γράφεται ανώδυνα.
 
Η υπόθεση με τη συλλογή του άγνωστου μέχρι χθες λοχία Χόιερ, που ξαφνικά έγινε πρόσωπο της Ιστορίας και απέκτησε υπόσταση η ναζιστική εργασία του στην κατοχική Αθήνα, αποκαλύπτει μια μεγάλη αγορά που δρα μακριά από τους γνωστούς οίκους δημοπρασιών και τα πολλά βλέμματα. Στρατιωτικά «memorabilia» τα λένε, αλλά βρίσκω τον όρο να είναι αρκετά στρογγυλεμένος. «Memorabilia» με ανθρώπους που τους πάνε για εκτέλεση;  
 
Η αγορά αυτή, πάντως, είναι και πηγή ιστορικού υλικού. Στο ένα άκρο αυτής της αγοράς υπάρχουν συγγενείς θυμάτων του Ολοκαυτώματος και στο άλλο ακόμη και νοσταλγοί του ναζισμού, όπως εξηγεί ο Γερμανός καθηγητής Καλών Τεχνών στο Πανεπιστήμιο του Σάαρ, Ρολφ Σάξε, στην «Κ» (2/3/2026). Ενδιάμεσα, όπως επισημαίνει ο ειδικός στην ιστορία της ναζιστικής φωτογραφίας, μπορεί κάποιος να συναντήσει συλλέκτες και ερευνητές με εξειδικευμένα ενδιαφέροντα. Το υλικό φαίνεται ότι είναι μεγάλο, παρουσιάζει ενδιαφέρον, όμως η αγορά δεν έχει ηθική βάση. Κανείς δεν πολυελέγχει τι πωλείται και τι αγοράζεται. Τι σημαίνει «θησαυρός» σε αυτή την αγορά; Τι γίνεται αν στις φωτογραφίες εικονίζονται μελλοθάνατοι ή βασανισθεντες; 
 
Η ιστορία της συλλογής δείχνει το μέγεθος αυτής της αγοράς και την απουσία κανόνων και ελέγχου. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και η πρακτική δυσκολία. Ποιος φορέας μπορεί να παρακολουθεί όλες τις μικρές και μεγάλες δημοπρασίες μήπως και προκύψει κάτι χρήσιμο; Σταθήκαμε λοιπόν μια φορά τυχεροί. Το παζλ της Ιστορίας, όμως, δεν μπορεί να βασίζεται στην τύχη.