Η απελευθέρωση της Καλαμάτας στις 23 Μαρτίου 1821 υπήρξε γεγονός με μεγάλη σημασία για την Επανάσταση. Η μεσσηνιακή πρωτεύουσα υπήρξε η πρώτη απελευθερωμένη ελληνική πόλη, στην οποία εγκαταστάθηκαν ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης και η Μεσσηνιακή Γερουσία, ένα από τα πρώτα πολιτικά όργανα της επαναστατικής περιόδου. Η άλωση της πόλης έδωσε, επίσης, την απαραίτητη ώθηση για την εξάπλωση της Επανάστασης στις υπόλοιπες περιοχές της Πελοποννήσου.
Επικεφαλής των πρώτων επιχειρήσεων της Επανάστασης στην Πελοπόννησο ήταν κυρίως Μανιάτες, με τους Μαυρομιχαλαίους, τους Γρηγοράκηδες και τους Τρουπάκηδες να αναλαμβάνουν τη διοίκηση των σωμάτων. Μετά την κατάκτηση της Καλαμάτας, ο αδερφός του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, Κυριακούλης, κατευθύνθηκε προς τη Μονεμβασιά.
Οι μουσουλμάνοι κάτοικοι της περιοχής, παρά τις διαβεβαιώσεις που είχαν λάβει από τους Έλληνες συντοπίτες τους, κλείστηκαν στο φρούριο επηρεαζόμενοι από τις αφηγήσεις των Βαρδουνιωτών μουσουλμάνων, οι οποίοι είχαν καταφύγει στη Μονεμβασιά. Στις 28 Μαρτίου, οι Μονεμβασιώτες Έλληνες κήρυξαν την Επανάσταση και μετά την τέλεση της δοξολογίας από τον επίσκοπο Έλους Άνθιμο, πολιόρκησαν το φρούριο.
Σύμφωνα με τον Ιωάννη Φιλήμονα, ο αριθμός των μουσουλμάνων που κλείστηκαν στο φρούριο της Μονεμβασιάς ήταν 4.500 άνθρωποι, οι οποίοι διέθεταν τρόφιμα για δύο μήνες. Με το πέρασμα των εβδομάδων η κατάσταση εντός του φρουρίου έγινε ιδιαίτερα δύσκολη. Οταν τελείωσαν οι προμήθειες σε σιτάρι, οι μουσουλμάνοι υπερασπιστές της Μονεμβασιάς άρχισαν να τρέφονται με κεχρί που βρέθηκε στις αποθήκες και προοριζόταν για τα ζώα. Μετά την αποτυχία της εξόδου που επιχείρησαν στις 17 Μαΐου, οι αγάδες της Μονεμβασιάς κλείστηκαν στην ακρόπολη, αφήνοντας τους υπολοίπους στην πόλη δίχως μεγάλες ποσότητες τροφίμων.
Στις 9 Ιουνίου ο Πετρόμπεης απέστειλε επιστολή στους πολιορκημένους ζητώντας τους να παραδοθούν. Στις διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν φάνηκε η πρόθεση των αγάδων να παραδώσουν την πόλη, όχι όμως και το φρούριο, αναμένοντας να έρθει βοήθεια από την Κωνσταντινούπολη. Στις 12 Ιουλίου οι Έλληνες κατέλαβαν την πηγή που τροφοδοτούσε με καθαρό νερό τη Μονεμβασιά. Την ίδια ημέρα οι μουσουλμάνοι κατέλαβαν την ακρόπολη και στη συνέχεια άρχισαν τις διαπραγματεύσεις με τον εκπρόσωπο του Δημήτριου Υψηλάντη, πρίγκιπα Αλέξανδρο Καντακουζηνό.
Στις 21 Ιουλίου, οι υπερασπιστές της Μονεμβασιάς αποδέχθηκαν τους όρους του Καντακουζηνού και αποχώρησαν από το κάστρο δίχως τα όπλα τους. Κατευθύνθηκαν προς τα Κύθηρα (Τσιρίγο), με την ελπίδα να τους δεχθούν οι Βρετανοί. Εναλλακτικά, θα επέβαιναν σε καράβια με προορισμό τη Μικρά Ασία.
Στις 23 Ιουλίου οι Έλληνες εισήλθαν στο φρούριο της Μονεμβασιάς, όπου βρήκαν πλήθος από κανόνια, βόμβες και πυρομαχικά, τα οποία ήταν απαραίτητα για τη συνέχιση των επιχειρήσεων της Επανάστασης. Η κατάκτηση του φρουρίου έδωσε περαιτέρω ώθηση στους Έλληνες, ρίχνοντας συγχρόνως το ηθικό των Οθωμανών, οι οποίοι είχαν ήδη κλειστεί στην Τριπολιτσά.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
