Μετά την προσχώρηση της Βουλγαρίας στις Κεντρικές Δυνάμεις, η Σερβία βρέθηκε περικυκλωμένη από εχθρούς. Εξαιτίας της σύγκρουσης του Βενιζέλου με το Παλάτι, η Ελλάδα δεν εισήλθε στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ και ως εκ τούτου δεν πρόσφερε συνδρομή στα υποχωρούντα σερβικά στρατεύματα. Παρότι αποβιβάστηκαν στη Θεσσαλονίκη περίπου 150.000 Βρετανοί και Γάλλοι στρατιώτες, προκειμένου να παράσχουν βοήθεια στον σερβικό στρατό, δεν κατέστη δυνατή η επικοινωνία των δύο πλευρών.
Οι Σέρβοι, στρατός και άμαχος πληθυσμός, αναζήτησαν τη σωτηρία τους μέσω Αλβανίας στην Αδριατική. Κυρίως με γαλλικά πλοία οι Σέρβοι μεταφέρθηκαν στις αρχές του 1916 στην Κέρκυρα, έχοντας περάσει προηγουμένως έναν «γολγοθά» στα βουνά της Αλβανίας, όπου είχαν μεγάλες απώλειες εξαιτίας των κακουχιών και των βομβαρδισμών της αυστριακής αεροπορίας.
Μόλις ανέκτησαν τις δυνάμεις τους, οι Σέρβοι στρατιώτες μεταφέρθηκαν στη Μακεδονία, όπου και συμμετείχαν στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου στο πλευρό των Γάλλων, των Βρετανών, των Ρώσων και των Ιταλών. Οι ελληνικές δυνάμεις επιχείρησαν στη Μακεδονία μόνον έπειτα από τη συγκρότηση της Προσωρινής Κυβέρνησης Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια, από τον Ιούνιο του 1917, μετά την επιστροφή του Βενιζέλου στη διακυβέρνηση.
Στην κατεχόμενη Σερβία οι γερμανικές και οι αυστριακές δυνάμεις εφάρμοσαν πολιτική καταπίεσης του σερβικού πληθυσμού, προβαίνοντας σε μαζικές εκτελέσεις αμάχων, συλλήψεις και εκτοπίσεις σε στρατόπεδα. Παράλληλα, οι βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής εφάρμοσαν πολιτική εκβουλγαρισμού στους δικούς τους τομείς ευθύνης.
Μετά την εξουδετέρωση της οργάνωσης «Μαύρη Χειρ», η οποία ευθυνόταν για τη δολοφονία του Φραγκίσκου Φερδινάνδου τον Ιούνιο του 1914, η εξόριστη κυβέρνηση του Νίκολα Πάσιτς βρέθηκε αντιμέτωπη με το ζήτημα του προσδιορισμού των στόχων της χώρας μετά το τέλος του πολέμου. Αρχική πρόθεση των Σέρβων ήταν η δημιουργία της «Μεγάλης Σερβίας», με την ενσωμάτωση των περιοχών της Αυστροουγγαρίας στις οποίες πλειοψηφούσαν οι Σέρβοι. Ωστόσο, μετά την κατάρρευση του τσαρικού καθεστώτος στη Ρωσία τον Φεβρουάριο-Μάρτιο του 1917, η Σερβία απώλεσε τον κύριο υποστηρικτή αυτής της ιδέας.
Ανάμεσα σε κύκλους των Νοτιοσλάβων της Αυστροουγγαρίας απέκτησε ισχυρά ερείσματα η ιδέα της αναγνώρισής τους ως του τρίτου ισότιμου παράγοντα της αυτοκρατορίας με τη μετατροπή της σε τριαδικό κράτος. Τον Μάιο του 1917, μάλιστα, εκπρόσωποι της Ιστριας, της Σλοβενίας και της Δαλματίας υπέγραψαν διακήρυξη, με την οποία ζητούσαν την ένωσή τους υπό το σκήπτρο των Αψβούργων.
Η σερβική κυβέρνηση βρέθηκε σε δύσκολη θέση δεδομένου ότι δεν υπήρχε κάποια εγγύηση για την ενσωμάτωση των διεκδικούμενων εδαφών της Βοϊβοδίνας, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της Δαλματίας στη χώρα, ενώ δεν είχε απολέσει τους υποστηρικτές της στο Λονδίνο η ιδέα της υπογραφής χωριστής ειρήνης με την Αυστροουγγαρία.
Τον Ιούνιο του 1917 ο Πάσιτς εισήλθε σε διαπραγματεύσεις με εκπροσώπους της Γιουγκοσλαβικής Επιτροπής, επικεφαλής της οποίας ήταν ο Κροάτης δικηγόρος Αντε Τρούμπιτς. Στις 20 Ιουλίου 1917 οι δύο πλευρές υπέγραψαν στην Κέρκυρα την ομώνυμη Διακήρυξη, στην οποία χαρακτηρίζονταν οι Σέρβοι, οι Κροάτες και οι Σλοβένοι ως ένα έθνος με τρία ονόματα.
Η Διακήρυξη αναγνώριζε το δικαίωμα του ελεύθερου αυτοπροσδιορισμού και της ένωσής τους σε ένα κράτος με τη Σερβία και το Μαυροβούνιο υπό τη δυναστεία των Καραγιώργηδων. Οσον αφορά το σύνταγμα του υπό διαμόρφωση κράτους, αυτό αφέθηκε σε εκκρεμότητα.
Κατ’ ουσίαν, επρόκειτο για νίκη του μεγαλοσερβισμού, καθότι δεν έδωσε σαφείς εγγυήσεις για την ίση αντιμετώπιση εντός του νέου κράτους όλων των Νοτιοσλάβων. Παράλληλα, εξέπεμψε το μήνυμα ότι ο ιστορικός χρόνος της Αυστροουγγαρίας είχε παρέλθει.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
