Οταν έφτασε στην Κωνσταντινούπολη η είδηση της έκρηξης της Ελληνικής Επανάστασης με επίκεντρο την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα, ο Μαχμούτ Β΄ καταλήφθηκε από μεγάλη ταραχή. Κυριευμένοι από διάθεση εκδίκησης, ο σουλτάνος και οι σύμβουλοί του αποφάσισαν να εξαπολύσουν ένα μεγάλο κύμα διωγμών και τρομοκρατίας εναντίον των Ελλήνων της πόλης.
Την 1η Απριλίου οργανώθηκε διαδήλωση από φανατικούς μουσουλμάνους, που κατέληξε στην εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής του Μπαλουκλί, έξω από τα βυζαντινά τείχη της πόλης, η οποία και λεηλατήθηκε.
Ακολούθησαν συλλήψεις και εκτελέσεις επιφανών Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης. Στις 4 Απριλίου εκτελέστηκε ο μεγάλος διερμηνέας της Πύλης Κωνσταντίνος Μουρούζης. Προκειμένου να μη διαφύγει από την πρωτεύουσα κανένας ύποπτος για συμμετοχή στις επαναστατικές διεργασίες, ο σουλτάνος εξέδωσε διάταγμα με το οποίο απαγόρευε την αποχώρηση των χριστιανών από την πόλη. Οι διώξεις κορυφώθηκαν με την εκτέλεση διά απαγχονισμού του Οικουμενικού Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ την Κυριακή του Πάσχα 10 Απριλίου 1821 στην κεντρική πύλη του Πατριαρχείου, η οποία παραμένει έκτοτε κλειστή.
Πολύ γρήγορα οι διωγμοί κατά των ελληνορθόδοξων πληθυσμών επεκτάθηκαν και σε άλλες περιοχές της αυτοκρατορίας, στη Σμύρνη, στις Κυδωνίες, στα Μοσχονήσια, στη Σαμοθράκη, στη Λήμνο, στη Θάσο, στην Κρήτη και την Κύπρο, με απώτερο σκοπό την τρομοκράτησή τους και στην αποτροπή εκδήλωσης επαναστατικών κινήσεων.
Παρά το γεγονός ότι δεν είχε εκδηλωθεί κάποια τέτοια κίνηση, στις 3 Μαΐου αποβιβάστηκαν στην Κύπρο 4.000 Οθωμανοί στρατιώτες από τη Συρία και την Παλαιστίνη.
Σύμφωνα με τον ιστορικό της Επανάστασης Ιωάννη Φιλήμονα, μέσα στην άνοιξη του 1821 διατάχθηκε ο αφοπλισμός των κατοίκων της Κύπρου, ο οποίος πραγματοποιήθηκε δίχως προβλήματα. Οταν ανέφερε στην Πύλη την περάτωση της διαδικασίας, ο μουτεσελίμης της Κύπρου Κιουτσούκ Μεχμέτ επισύναψε έναν ονομαστικό κατάλογο με περισσότερα από 450 πρόσωπα, τα οποία εθεωρούντο οι επικεφαλής της ελληνορθόδοξης κοινότητας της νήσου.
Επρόκειτο για τον αρχιεπίσκοπο Κυπριανό, μητροπολίτες, προκρίτους και άλλους επιφανείς Ελληνες οι οποίοι, σύμφωνα με τον μουτεσελίμη, μπορούσαν πολύ εύκολα να εξελιχθούν σε μεγάλο πρόβλημα για την Πύλη επηρεάζοντας τον πληθυσμό. Στην απάντησή της η Υψηλή Πύλη διέταξε την εκτέλεση των κεφαλών των ελληνικών κοινοτήτων της Κύπρου.
Αφορμή για τη σύλληψη και στη συνέχεια την εκτέλεση των ιεραρχών και των προυχόντων της Κύπρου υπήρξε η διανομή επαναστατικών προκηρύξεων στη Λάρνακα από τον αρχιμανδρίτη Θεοφύλακτο Θησέα. Στις 9 Ιουλίου η εκκλησιαστική ιεραρχία της Κύπρου κλήθηκε στη Λευκωσία από την τοπική οθωμανική ηγεσία. Ο αρχιεπίσκοπος Κυπριανός και οι μητροπολίτες Πάφου Χρύσανθος, Κιτίου Μελέτιος και Κυρήνειας Λαυρέντιος και ακόμα 450 άνθρωποι, τουλάχιστον, συνελήφθησαν. Ο αρχιεπίσκοπος εκτελέστηκε διά απαγχονισμού στην πλατεία Διοικητηρίου στη Λευκωσία. Την ίδια ημέρα εκτελέστηκαν και οι υπόλοιποι ιεράρχες.
Οι εκτελέσεις στη νήσο συνεχίστηκαν αδιάκοπα τις επόμενες ημέρες. Οι οθωμανικές αρχές επέτρεψαν στους Ελληνες της Λευκωσίας να συλλέξουν τα νεκρά σώματα των ιεραρχών και των ανθρώπων που εκτελέστηκαν και να τα θάψουν στην Παναγία Φανερωμένη. Στο σημείο χτίστηκε αργότερα μαυσωλείο, όπου φυλάσσονται τα οστά Κυπρίων εθνομαρτύρων.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
