Στις 2 Μαΐου 1982, οι τορπίλες του πυρηνοκίνητου αγγλικού υποβρυχίου HMS «Conqueror» βύθισαν στα βάθη του Ατλαντικού το καταδρομικό «General Belgrano», μαζί με 323 μέλη του πληρώματός του και την περηφάνια ενός ολόκληρου λαού. Η Αργεντινή θρήνησε για καιρό εκείνη την αποφράδα ημέρα του πολέμου των Φόκλαντ και χρειάστηκε να περάσουν τέσσερα χρόνια μέχρι να πάρει το αίμα της πίσω, με μια μπάλα και όχι με σφαίρα! Ηταν ίσως το πιο σημαδιακό παιχνίδι στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου.
Η κόλαση και ο παράδεισος
Στις 22 Ιουνίου 1986, η πληγωμένη και διψασμένη για εκδίκηση Αργεντινή αντιμετώπιζε την Αγγλία στην προημιτελική φάση του Μουντιάλ του Μεξικού (τελικό σκορ 2-1), με τον σεληνιασμένο Ντιέγκο Μαραντόνα να αναδεικνύει με τον μοναδικό τρόπο του την κόλαση και τον παράδεισο του ποδοσφαίρου. Πρώτα σκόραρε στο 51΄ με το… χέρι του «θεού» και τέσσερα λεπτά αργότερα πέτυχε ένα απίστευτο γκολ, όταν με ένα σλάλομ 60 μέτρων πέρασε πέντε Αγγλους παίκτες μαζί με τον τερματοφύλακα και έστειλε θριαμβευτικά την μπάλα στα δίχτυα. Αυτές οι δύο φάσεις, ποδοσφαιρικής αλητείας η πρώτη και ποδοσφαιρικής μαγείας η δεύτερη, έβγαλαν έναν αλλόφρονα λαό στους δρόμους και πήραν μεμιάς από τις πλάτες του ένα δυσβάσταχτο βάρος που τον είχε γονατίσει…
Δύο γκολ σε 4 λεπτά – Ο Μαραντόνα πρώτα σκόραρε στο 51΄ με το… χέρι του Θεού και τέσσερα λεπτά αργότερα πέτυχε ένα απίστευτο γκολ, όταν με ένα σλάλομ 60 μέτρων πέρασε πέντε Αγγλους παίκτες μαζί με τον τερματοφύλακα και έστειλε
θριαμβευτικά την μπάλα στα δίχτυα.
Το γερμανικό πρακτορείο Τύπου DPA χαρακτήρισε «σκάνδαλο του αιώνα» το γκολ-χέρι του Μαραντόνα και «γκολ του αιώνα» τη φάση της ποδοσφαιρικής μαγείας που χάρισε στο κοινό ο κατά πολλούς κορυφαίος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών. Ο ίδιος ο Μαραντόνα ουδέποτε εμφάνισε έστω και ένα ψήγμα τύψης για τη λαθροχειρία που διέπραξε όταν πήδηξε μπροστά στον πολύ ψηλότερό του Πίτερ Σίλτον και χρησιμοποίησε με ενστικτώδη τρόπο το χέρι του για να στείλει την μπάλα στα δίχτυα.
Για τους Αργεντινούς ήταν μια μορφή θείας δίκης: ο τορπιλισμός του καταδρομικού «General Belgrano» έγινε σε μη εμπόλεμη ζώνη, έξω από το όριο των 200 ναυτικών μιλίων που είχε ορίσει ως «απαγορευμένη περιοχή» το πολεμικό ναυτικό της Αγγλίας. Ηταν ένα κτύπημα κάτω από τη ζώνη με κόστος τη ζωή 323 ανδρών, πολύ πιο βαρύ τίμημα από τον πρόωρο αποκλεισμό που έφερε η ποδοσφαιρική λαθροχειρία του Μαραντόνα.
Γαργαλιστικές λεπτομέρειες
Μαζί με το αμφιλεγόμενο (πέρασε – δεν πέρασε όλη η μπάλα τη γραμμή) γκολ του Τζέφρι Τσαρλς Χερστ, που έκρινε υπέρ της Αγγλίας τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1966 με αντίπαλο τη Δ. Γερμανία, η φάση αυτή παραμένει η πιο συζητήσιμη στην 90χρονη ιστορία της διοργάνωσης, παρότι δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία για την αντικανονική ενέργεια του σκόρερ και την αβλεψία του διαιτητή.
Ο ίδιος ο Μαραντόνα έδωσε εξαρχής σε αυτήν την ποδοσφαιρική ανορθογραφία μια μεταφυσική χροιά που στα μάτια του ήταν μια μορφή δικαιοσύνης. «Αυτό το γκολ δεν μπήκε από το δικό μου χέρι, μπήκε από το χέρι του Θεού. Ολοι πιστεύουν ότι το χέρι αυτό ήταν το χέρι ενός Αργεντίνου Πάπα», είχε δηλώσει προσθέτοντας σε μεταγενέστερες συνεντεύξεις του γαργαλιστικές λεπτομέρειες που έκαναν την ιστορία ακόμη πιο πικάντικη: «Περίμενα τους συμπαίκτες μου να έρθουν να με αγκαλιάσουν, αλλά κανείς δεν ερχόταν. Τους φώναξα, “ελάτε, ειδάλλως ο διαιτητής θα το ακυρώσει”. Πρώτος έτρεξε πάνω μου ο Σέρχιο Μπατίστα και μου είπε: “Οντως το έβαλες με το χέρι σου;”. Τότε, του είπα: “Σκάσε, παλιομ… και απλά αγκάλιασέ με”. Ηρθε και ο Βαλντάνο και μου λέει: “Μη μου πεις ότι αυτό ήταν το χέρι σου”. Και του απάντησα το ίδιο πράγμα: “Θα σου πω αργότερα, Βαλντάνο. Σταμάτα να μου σκοτίζεις τα αρχ…”.»!
Φανέλα 8,4 εκατ. – Ο Μαραντόνα είχε δώσει τη φανέλα που φορούσε σε εκείνο το ιστορικό παιχνίδι στον Στιβ Χοτζ και αυτός την έκρυψε χωρίς να το πει σε κανέναν, μέχρι να την εμφανίσει τον Μάιο του 2022 σε μια δημοπρασία όπου πωλήθηκε έναντι 8,4 εκατ. ευρώ!
Ο Πίτερ Σίλτον, ο άλλος πρωταγωνιστής της φάσης, ουδέποτε συγχώρησε τον Μαραντόνα για την παγαποντιά του. «Είναι αλήθεια πως πρόκειται για τον κορυφαίο ποδοσφαιριστή που αντιμετώπισα στην καριέρα μου, αλλά αυτό δεν αναιρεί ότι αυτό το ανέντιμο γκολ αμαύρωσε τη ζωή μου. Δεν ζήτησε ποτέ συγγνώμη και αυτό είναι εντελώς ανήθικο», είπε ο Αγγλος τερματοφύλακας και εμφανίστηκε εντελώς σοκαρισμένος όταν έμαθε, πολλά χρόνια μετέπειτα, ότι η φανέλα που φορούσε ο Μαραντόνα σε εκείνο το ιστορικό παιχνίδι, βρισκόταν μετά το σφύριγμα της λήξης στα αποδυτήρια της… Αγγλίας! Την είχε δώσει ο ίδιος ο Μαραντόνα στον Στιβ Χοτζ και αυτός την έκρυψε χωρίς να το πει σε κανέναν, μέχρι να την εμφανίσει τον Μάιο του 2022 σε μια δημοπρασία όπου πωλήθηκε έναντι 8,4 εκατ. ευρώ! Μόλις πληροφορήθηκε το σκηνικό, ο Σίλτον έκανε οργισμένες δηλώσεις: «Αν ήξερα ότι αυτή η φανέλα βρισκόταν στ’ αποδυτήριά μας στο τέλος του αγώνα, θα την είχα σκίσει σε χίλια κομμάτια. Και αν μου την έδιναν τώρα, δεν θα τη χρησιμοποιούσα ούτε καν για να πλύνω τα πιάτα»!
Η απελπισία του διαιτητή
Η φάση αυτή είχε και δύο συμπρωταγωνιστές, τον Τυνήσιο διαιτητή Μπιν Νασέρ και τον Βούλγαρο Μπόγκνταν Ντότσεβ, τον επόπτη που ήλεγχε την περιοχή των Αγγλων στο β΄ ημίχρονο. Για πολλά χρόνια ο ένας κατηγορούσε τον άλλον γι’ αυτήν την κραυγαλέα διαιτητική αβλεψία, με την επίσημη εξήγηση να είναι πως ήταν αμφότεροι χαμένοι στη… μετάφραση: ο μεν Νασέρ μιλούσε άπταιστα γαλλικά και αγγλικά, ενώ ο βοηθός του μόνο γερμανικά και ισπανικά, χωρίς ο ένας να καταλαβαίνει τον άλλον! Στη δε κοκορομαχία που είχαν στ’ αποδυτήρια στο τέλος του αγώνα, η συνεννόησή τους για το τι πήγε λάθος στη φάση έγινε μέσω μεταφραστή που έστειλε η FIFA!
Ο Νασέρ ήταν μηχανικός στο επάγγελμα και αυτό ήταν το πρώτο (και μοναδικό) Μουντιάλ της καριέρας του, ενώ ο κατά εννέα χρόνια μεγαλύτερος Ντότσεβ ήταν οικονομολόγος και παλιός επιθετικός ομάδων Α΄ κατηγορίας της Βουλγαρίας, με διαιτητική παρουσία και στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1982 στην Ισπανία. Κανείς από τους δύο δεν διαιτήτευσε άλλον αγώνα σε Μουντιάλ, ενώ για πολλά χρόνια δεν έκαναν την παραμικρή δημόσια τοποθέτηση.
Ο πρώτος που μίλησε (στην εφημερίδα Olé της Αργεντινής) ήταν ο Νασέρ το 2001, με αφορμή τη συμπλήρωση 15 χρόνων από την περίφημη φάση: «Αφού σκόραρε ο Μαραντόνα, δίστασα για μια στιγμή, αλλά μετά είδα τον Ντότσεβ να τρέχει προς το κέντρο του γηπέδου. Περίμενα μια υπόδειξη κι αυτός δεν έκανε σήμα για χέρι. Και επειδή ήταν σε καλύτερη θέση από εμένα, αποφάσισα να εμπιστευθώ την κρίση του. Οι οδηγίες της FIFA πριν από το παιχνίδι ήταν σαφείς – αν κάποιος συνάδελφος ήταν σε καλύτερη θέση από τη δική μου, θα έπρεπε να σεβαστώ την άποψή του. Ο,τι κι αν συνέβη, εξακολουθώ να πιστεύω ότι έκανα ένα καλό παιχνίδι». Ο άλλος βοηθός του συγκεκριμένου αγώνα, ο Μπέρνι Ουλόα από την Κόστα Ρίκα, τόνισε ότι ο Μπιν Νασέρ ήταν συντετριμμένος όταν είδε το ριπλέι της φάσης στο ξενοδοχείο.
Αντεγκλήσεις, πολλά χρόνια μετά
Για τον Ντότσεβ, τα πυρά δεν ήταν άσφαιρα. Δέχτηκε απίστευτες επιθέσεις από τους συμπατριώτες του όταν επέστρεψε στη Βουλγαρία και, κατά δήλωση του ιδίου, αυτός ήταν ο λόγος που αναγκάστηκε να φύγει από την πόλη του και να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του (πέθανε το 2017 σε ηλικία 80 ετών) απομονωμένος σε ένα μικρό χωριό: «Δεν με πειράζει η αντίδραση των ξένων ΜΜΕ. Οι μεγαλύτερες προσβολές που δέχτηκα τότε ήταν από Βούλγαρους. Κάποιοι με αποκάλεσαν ακόμη και εθνικό προδότη. Αν και ένιωσα αμέσως ότι υπήρχε κάτι παράτυπο, τότε η FIFA δεν επέτρεπε στους βοηθούς να συζητήσουν τις αποφάσεις με τον διαιτητή. Το λάθος ήταν του Νασέρ. Αν η FIFA είχε βάλει Ευρωπαίο διαιτητή, το πρώτο γκολ του Μαραντόνα θα είχε ακυρωθεί. Ο Τυνήσιος δεν ήταν αρκετά καλά προετοιμασμένος για έναν τόσο σημαντικό αγώνα. Και πώς θα μπορούσε να είναι; Μέχρι τότε ήταν υπεύθυνος για μερικά παιχνίδια μεταξύ καμηλών στην έρημο»!
Σε επόμενη συνέντευξή του, ο Μπιν Νασέρ έγινε περισσότερο αποκαλυπτικός. «Το λάθος βαραίνει τον βοηθό μου, γιατί δεν σήκωσε τη σημαία του. Ποτέ δεν παραδέχθηκε το λάθος του. Για μια τριετία, στο τέλος κάθε χρόνου, μου έγραφε ένα μικρό σημείωμα που έλεγε πάντα το ίδιο: “Αδελφέ μου, συνάδελφέ μου, υπήρχε μόνο το χέρι του Σίλτον”. Υστερα από αυτό σταμάτησε να γράφει. Επρεπε να αναθεωρήσει την άποψή του για το γκολ», επισήμανε, χωρίς να αποκοπεί εντελώς από το ποδόσφαιρο. Το 2010 μετείχε ενεργά σε μια επιτροπή ειδικών για την αναμόρφωση του ποδοσφαίρου στην Τυνησία, ενώ ένας από τους γιους του, ο Κασέμ, ακολούθησε τα χνάρια του στον χώρο της διαιτησίας.
Η πέτρα του σκανδάλου, ο ίδιος ο Μαραντόνα, ουδέποτε συναντήθηκε με κάποιον από τους δύο. Σε κάποιες συνεντεύξεις τούς αποκάλεσε «φίλους», αλλά παρότι κάποιοι τηλεοπτικοί σταθμοί προσπάθησαν να στήσουν αρκετά χρόνια αργότερα ένα σκηνικό επανένωσης και των τριών, για να συζητήσουν on camera τη φάση, ο ίδιος δεν ενθάρρυνε μια τόσο πικάντικη συνάντηση κι ας ήξερε πολύ καλά ότι θα προκαλούσε τεράστιο ενδιαφέρον και πολλές μετασεισμικές δονήσεις.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΕΥΑΝΘΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
