Καθοριστικό ρόλο στην οικονομική άνθηση που γνώρισε η τσαρική Ρωσία κατά τη δεκαετία του 1890 διαδραμάτισε ο δραστήριος υπουργός Οικονομικών Σεργκέι Βίτε, ο πολιτικός που συνέδεσε περισσότερο από τον καθένα το όνομά του με την κατασκευή του υπερσιβηρικού σιδηροδρόμου. Ενθαρρύνοντας την επέκταση του σιδηροδρομικού δικτύου προς την Κεντρική Ασία και την Aπω Ανατολή, ο Βίτε σχεδίαζε τη χάραξη νέων σφαιρών επιρροής προς εκείνες τις περιοχές, κυρίως προς τις βόρειες και βορειοανατολικές επαρχίες της Κίνας. Ως εκ τούτου, η Ρωσία κατέλαβε την περιοχή της Μαντζουρίας και το σημαντικό για το ρωσικό εμπόριο στην Aπω Ανατολή Πορτ Aρθουρ.
Το διοικητικό και επιχειρησιακό κέντρο των Ρώσων στη Μαντζουρία ήταν το Χαρμπίν, μια πόλη η οποία χτίστηκε και οργανώθηκε με προοδευτική αστική διοίκηση, άγνωστη για την υπόλοιπη αυτοκρατορία. Σκοπός του Βίτε ήταν να δημιουργήσει μια σύγχρονη Ρωσία στα κατακτημένα εδάφη της Μαντζουρίας. Σε αυτή την περιοχή, όμως, είχε βλέψεις και η ανανεωμένη, κατά την περίοδο της βασιλείας του Μέιτζι, Ιαπωνία, η οποία είχε ήδη μετατρέψει σε προτεκτοράτο της τη γειτονική Κορέα.
Αδυνατώντας να έρθουν σε ουσιώδη διαπραγμάτευση για τον καθορισμό σφαιρών επιρροής στην ευρύτερη περιοχή, οι δύο αυτοκρατορίες, η Ρωσία και η Ιαπωνία, ήρθαν αναπόφευκτα σε σύγκρουση. Τον Φεβρουάριο του 1904 το ιαπωνικό ναυτικό πραγματοποίησε αιφνιδιαστική επίθεση στον ρωσικό στόλο που ελλιμενιζόταν στο Πορτ Αρθουρ, δίχως να προβεί σε κήρυξη πολέμου.
Η Ρωσία απάντησε στην ιαπωνική επίθεση έπειτα από σχεδόν μία εβδομάδα, κινητοποιώντας τις στρατιωτικές της δυνάμεις στην περιοχή. Παρά την υπέρτερη στρατιωτική ισχύ της Ρωσίας σε απόλυτους αριθμούς, η μεγάλη απόσταση από τα κύρια βιομηχανικά και στρατιωτικά της κέντρα, οι δυσχέρειες ανεφοδιασμού και η διοικητική δυσλειτουργία δεν επέτρεψαν στους Ρώσους να επιτύχουν μια μεγάλη νίκη εναντίον των Ιαπώνων έως τις αρχές του 1905.
Εκτιμώντας ότι η Ιαπωνία ήταν δυνατόν να νικηθεί στη θάλασσα και έχοντας χάσει τον στόλο τους στην Aπω Ανατολή, τον Οκτώβριο του 1904 οι Ρώσοι αποφάσισαν να αποστείλουν στην περιοχή τη δεύτερη μοίρα του αυτοκρατορικού στόλου του Ειρηνικού, ο οποίος βρισκόταν, όμως, στη Βαλτική.
Πραγματοποιώντας ένα τεράστιο ταξίδι, το οποίο διήρκεσε σχεδόν εφτά μήνες, και διανύοντας περίπου 18.000 ναυτικά μίλια αντιμετωπίζοντας πλήθος δυσχερειών κατά τη διάρκεια του πλου, ο ρωσικός στόλος υπό τη διοίκηση του ναυάρχου Ζινόβι Ροζεστβένσκι έφθασε τον Μάιο του 1905 στη Θάλασσα της Ιαπωνίας.
Επιδιώκοντας να φθάσει το συντομότερο δυνατό στο λιμάνι του Βλαδιβοστόκ, ο Ροζεστβένσκι επέλεξε να πλεύσει διαμέσου του Πορθμού Τσουσίμα, ανάμεσα από την Κορέα και την Ιαπωνία. Επρόκειτο για μια απερίσκεπτη απόφαση του Ρώσου ναυάρχου, καθότι οι Ιάπωνες διέθεταν ισχυρές ναυτικές δυνάμεις τόσο στα εδάφη τους όσο και στην Κορέα.
Το πρωί της 27ης Μαΐου 1905, ιαπωνικά πλοία εντόπισαν τον ρωσικό στόλο να κινείται προς Bορρά. Αμέσως ο ιαπωνικός στόλος, υπό τις διαταγές του ναυάρχου Τόγκο, ξεκίνησε να βάλλει κατά των ρωσικών πλοίων. Η ναυμαχία πολύ γρήγορα πήρε αρνητική για τους Ρώσους τροπή. Αρκετά από τα ρωσικά πλοία υπέστησαν ζημιές, ενώ δεν ήταν λίγα εκείνα που βυθίστηκαν από τις βολές του ιαπωνικού ναυτικού. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, οι Ιάπωνες εξαπέλυσαν εναντίον του ρωσικού στόλου τα αντιτορπιλικά και τα υποβρύχιά τους, καταφέρνοντας να βυθίσουν δύο θωρηκτά και δύο θωρακισμένα καταδρομικά των Ρώσων.
Στις 28 Μαΐου, τα εναπομείναντα πλοία του ρωσικού στόλου κινήθηκαν προς το Βλαδιβοστόκ. Δεν κατάφεραν όλα, ωστόσο, να φθάσουν στον προορισμό τους. Τέσσερα θωρηκτά, τα οποία βρίσκονταν υπό τις διαταγές του ναυάρχου Νικολάι Νεμπογκάτοφ που αντικαθιστούσε τον βαριά τραυματία Ροζεστβένσκι, παραδόθηκαν στους Ιάπωνες.
Η ήττα των Ρώσων έπληξε σημαντικά το γόητρο της αυτοκρατορίας τους, η οποία επιδίωκε να διαδραματίζει κομβικό ρόλο τόσο στις υποθέσεις της Ευρώπης όσο και της Ασίας. Ταυτόχρονα, η νίκη επί των Ρώσων ενίσχυσε το κύρος της Ιαπωνίας, η οποία επιδείκνυε πλέον ανοιχτά τις βλέψεις της για κυριαρχία στην Απω Ανατολή.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
