Στις 27 Μαΐου 1930, οι κάτοικοι της Νέας Υόρκης έβλεπαν ολοκληρωμένο ένα νέο σύμβολο της εποχής τους: το Κτίριο Κράισλερ άνοιξε τις πύλες του στο κοινό, έχοντας ήδη κατακτήσει έναν τίτλο που έμοιαζε σχεδόν μυθικός για την εποχή. Με ύψος 1.046 ποδιών –319 μέτρων– έγινε το ψηλότερο κτίριο στον κόσμο, ξεπερνώντας ακόμη και τον Πύργο του Αϊφελ.
Το κτίριο σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Γουίλιαμ Βαν Αλεν για λογαριασμό του Γουόλτερ Κράισλερ, ιδρυτή της Chrysler Corporation. Ο Κράισλερ δεν επιδίωκε απλώς τη δημιουργία μιας επιβλητικής εταιρικής έδρας· ήθελε ένα μνημείο της αμερικανικής βιομηχανικής ισχύος, ικανό να αποτυπώσει την αισιοδοξία και τη λατρεία της τεχνολογικής προόδου που χαρακτήριζαν τις Ηνωμένες Πολιτείες της δεκαετίας του 1920. Εκείνη την περίοδο, η Νέα Υόρκη βρισκόταν στο επίκεντρο ενός άτυπου αλλά σκληρού ανταγωνισμού: επιχειρηματίες, τράπεζες και κατασκευαστικοί όμιλοι συναγωνίζονταν για την ανέγερση του υψηλότερου κτιρίου στον κόσμο.
Το Κτίριο Κράισλερ υπήρξε ίσως η πιο θεαματική έκφραση αυτής της «κούρσας προς τον ουρανό». Μεγάλος αντίπαλος ήταν το κτίριο της Bank of Manhattan Company στη Γουόλ Στριτ, το οποίο επίσης διεκδικούσε το παγκόσμιο ρεκόρ ύψους. Ο Βαν Αλεν, ωστόσο, είχε σχεδιάσει κάτι εντυπωσιακό: στο εσωτερικό του κτιρίου κατασκευαζόταν μυστικά μια τεράστια μεταλλική αιχμή από ανοξείδωτο χάλυβα. Τον Οκτώβριο του 1929, η αιχμή ανυψώθηκε και τοποθετήθηκε στην κορυφή μέσα σε λίγη ώρα, εξασφαλίζοντας αιφνιδιαστικά στο Κτίριο Κράισλερ την πρωτιά.
Η χρονική συγκυρία είχε ιδιαίτερο βάρος. Το κτίριο ολοκληρωνόταν ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέρχονταν ήδη στη δίνη της Μεγάλης Υφεσης. Η χρηματιστηριακή κατάρρευση του Οκτωβρίου του 1929 είχε προκαλέσει βαθύ οικονομικό κλονισμό, όμως οι μεγάλοι ουρανοξύστες της Νέας Υόρκης συνέχιζαν να υψώνονται σαν μνημεία μιας αισιοδοξίας που μόλις είχε αρχίσει να υποχωρεί.
Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί ιστορικοί συνέδεσαν αργότερα την εποχή των ουρανοξυστών με την υπερβολική οικονομική ευφορία της δεκαετίας του ’20: όσο ενισχυόταν η αίσθηση αδιάκοπης ανάπτυξης, τόσο ψηλότερα γίνονταν και τα κτίρια που επιχειρούσαν να τη συμβολίσουν.
Αρχιτεκτονικά, το Κτίριο Κράισλερ θεωρείται έως σήμερα κορυφαίο δείγμα του Art Deco. Η μεταλλική κορυφή του, επενδυμένη με ανοξείδωτο ατσάλι, αντανακλούσε το φως με τρόπο που έδινε στο κτίριο σχεδόν φουτουριστική όψη, ενώ τα διακοσμητικά στοιχεία παρέπεμπαν ευθέως στην αυτοκινητοβιομηχανία: αετοί εμπνευσμένοι από τη διακόσμηση του καπό των αυτοκινήτων Chrysler, λεπτομέρειες που θύμιζαν μηχανικά εξαρτήματα και γεωμετρικά μοτίβα που αποτύπωναν τη λατρεία της ταχύτητας και της μηχανής. Το πολυτελές εσωτερικό του αντανακλούσε την εικόνα μιας Αμερικής που πίστευε ακόμη ότι το μέλλον τής ανήκε.
Η πρωτιά του, πάντως, αποδείχθηκε σύντομη. Το 1931 ολοκληρώθηκε το Empire State Building, το οποίο ξεπέρασε το Κτίριο Κράισλερ σε ύψος και κατέκτησε οριστικά τον τίτλο του ψηλότερου κτιρίου στον κόσμο. Ωστόσο, για πολλούς αρχιτέκτονες και ιστορικούς της αρχιτεκτονικής, το Κτίριο Κράισλερ παρέμεινε το κομψότερο και πιο χαρακτηριστικό δημιούργημα της εποχής των μεγάλων ουρανοξυστών.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
