Στις 26 Μαΐου 1896, σε ένα μικρό γραφείο κοντά στη Γουόλ Στριτ της Νέας Υόρκης, δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά ένας κατάλογος με δώδεκα βιομηχανικές μετοχές και έναν αριθμό που αποτύπωνε τη συνολική τους πορεία. Ο αριθμός αυτός ήταν 40,94 μονάδες – αποτέλεσμα του μέσου όρου των τιμών των δώδεκα μετοχών που περιλάμβανε ο νέος δείκτης. Εκείνη την ημέρα, ελάχιστοι μπορούσαν να φανταστούν ότι ο δείκτης που δημιούργησε ο Τσαρλς Ντάου θα εξελισσόταν σε ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα του παγκόσμιου καπιταλισμού: τον περίφημο Dow Jones Industrial Average.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν σε μια περίοδο εκρηκτικής οικονομικής ανάπτυξης. Οι σιδηρόδρομοι συνέδεαν πλέον τις περισσότερες περιοχές της χώρας, τα εργοστάσια πολλαπλασιάζονταν και οι μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις μεταμόρφωναν την οικονομία με ρυθμούς που συχνά ξεπερνούσαν την ικανότητα του κοινού να παρακολουθήσει τις εξελίξεις. Το χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης είχε αρχίσει να αποκτά τεράστια σημασία, αλλά παρέμενε ένας κόσμος αδιαφανής, γεμάτος φήμες και πληροφορίες προσβάσιμες μόνο στους καλά δικτυωμένους επενδυτές.
Ο Τσαρλς Ντάου, δημοσιογράφος, συνιδρυτής και πρώτος διευθυντής της The Wall Street Journal, πίστευε ότι οι επενδυτές χρειάζονταν έναν απλό και αξιόπιστο τρόπο να αντιλαμβάνονται τη γενική κατεύθυνση της αγοράς. Μέσα από αυτή τη χρηματοοικονομική εφημερίδα, την οποία δημιούργησε μαζί με τον συνεργάτη του, Εντουαρντ Τζόουνς, επιχείρησε να μετατρέψει τις διάσπαρτες χρηματιστηριακές πληροφορίες σε ένα εργαλείο κατανόησης της οικονομικής πραγματικότητας.
Ο αρχικός δείκτης περιλάμβανε δώδεκα εταιρείες που θεωρούνταν αντιπροσωπευτικές της αμερικανικής βιομηχανικής ισχύος: εταιρείες παραγωγής χάλυβα, ζάχαρης, καπνού, βαμβακιού, φυσικού αερίου και δέρματος. Ανάμεσά τους βρισκόταν και η General Electric, η μόνη από τις αρχικές επιχειρήσεις που θα επιβίωνε για περισσότερο από έναν αιώνα στον δείκτη. Ο υπολογισμός ήταν εξαιρετικά απλός: το άθροισμα των τιμών των μετοχών διαιρούνταν διά του αριθμού των εταιρειών. Ωστόσο, η σημασία του δεν βρισκόταν στη μαθηματική πολυπλοκότητα αλλά στην ιδέα ότι οι τάσεις της αγοράς μπορούσαν να αποτυπωθούν σε έναν ενιαίο αριθμό-δείκτη.
Η δημιουργία του δείκτη συνέπεσε με μια εποχή βαθιών κοινωνικών και οικονομικών αντιθέσεων. Η αμερικανική βιομηχανική ανάπτυξη παρήγαγε τεράστιο πλούτο αλλά και ακραίες ανισότητες. Οι λεγόμενοι «βαρόνοι των επιχειρήσεων», όπως ο Τζον Ντ. Ρόκφελερ και ο Αντριου Κάρνεγκι, συγκέντρωναν περιουσίες αδιανόητου ύψους, ενώ εκατομμύρια εργάτες δούλευαν σε άθλιες συνθήκες, συχνά χωρίς προστατευτικό πλαίσιο και ουσιαστική νομική προστασία. Μόλις δύο χρόνια πριν από τη δημιουργία του δείκτη, η μεγάλη απεργία των εργατών της Pullman είχε παραλύσει τμήμα της χώρας και είχε κατασταλεί βίαια από τις ομοσπονδιακές Αρχές.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Dow Jones Industrial Average ήταν κάτι παραπάνω από ένα εργαλείο για τους επενδυτές: αντανακλούσε την άνοδο μιας νέας αντίληψης σύμφωνα με την οποία η οικονομία μπορούσε να μετρηθεί, να παρακολουθηθεί και, σε κάποιο βαθμό, να προβλεφθεί. Σταδιακά, ο δείκτης άρχισε να αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως μέτρο της αγοράς αλλά και ως βαρόμετρο της ίδιας της αμερικανικής ισχύος.
Κατά τον 20ό αιώνα, η πορεία του Dow Jones συνδέθηκε με μερικές από τις σημαντικότερες στιγμές της παγκόσμιας οικονομικής ιστορίας. Κατέρρευσε με το Κραχ του 1929, σηματοδοτώντας τη Μεγάλη Υφεση που ακολούθησε. Ανακάμπτοντας μεταπολεμικά, έγινε εικόνα της αμερικανικής οικονομικής κυριαρχίας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Βυθίστηκε ξανά στις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, εκτοξεύθηκε κατά την εποχή της χρηματοπιστωτικής παγκοσμιοποίησης και βρέθηκε στο επίκεντρο κάθε μεγάλης κρίσης του σύγχρονου καπιταλισμού – από το κραχ του 1987 έως την κρίση του 2008 και την πανδημία του 2020.
Παράλληλα, ο ίδιος ο χαρακτήρας του δείκτη άλλαξε δραματικά. Οι βαριές βιομηχανίες που κυριαρχούσαν στα τέλη του 19ου αιώνα έδωσαν σταδιακά τη θέση τους σε εταιρείες τεχνολογίας, χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και καταναλωτικών προϊόντων. Η εξέλιξη αυτή αποτύπωνε τη μετάβαση των Ηνωμένων Πολιτειών -και όχι μόνο- από την εποχή των παλαιού τύπου εργοστασίων στην εποχή της πληροφορίας, των υπηρεσιών και των παγκοσμιοποιημένων αγορών.
Ο Τσαρλς Ντάου δεν έζησε για να δει τη μυθοποίηση του δημιουργήματός του. Πέθανε το 1902, σε ηλικία μόλις 51 ετών. Ωστόσο, οι ιδέες του επηρέασαν βαθιά όχι μόνο τη χρηματοοικονομική δημοσιογραφία αλλά και ολόκληρη τη θεωρία της τεχνικής ανάλυσης των αγορών. Η λεγόμενη «Θεωρία Ντάου», που αναπτύχθηκε αργότερα από τους διαδόχους του, αποτέλεσε τη βάση για πολλές από τις μεθόδους ανάλυσης που χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα στις διεθνείς αγορές.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
