Οι σχέσεις της Ορθόδοξης και της Καθολικής Εκκλησίας κατά τον 20ό αιώνα χαρακτηρίζονται από τη σταδιακή μετάβαση από την αμοιβαία καχυποψία και τη δογματική αντιπαράθεση προς τη διεξαγωγή θεσμικού διαλόγου και τη συνεργασία σε ανθρωπιστικά και κοινωνικά ζητήματα.
Για πολλούς ερευνητές η αφετηρία για την εξομάλυνση των σχέσεων των δύο Εκκλησιών έγινε με τη συνάντηση του Οικουμενικού Πατριάρχη Αθηναγόρα Α΄ και του Πάπα Παύλου ΣΤ΄ τον Ιανουάριο του 1964 στην Ιερουσαλήμ. Σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1965, οι δύο πλευρές ήραν τα αναθέματα του Σχίσματος του 1054, ανοίγοντας τον δρόμο για τη διεξαγωγή ενός γόνιμου διαλόγου μεταξύ τους.
Το 1999 εκφράστηκε από την πλευρά της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας η επιθυμία του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄ να επισκεφθεί την Ελλάδα, πραγματοποιώντας μια στάση στη χώρα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στους Αγίους Τόπους. Παρότι δεν κατέστη εφικτό να επισκεφθεί τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή την Ελλάδα, δύο χρόνια αργότερα, το 2001, ο ποντίφικας πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στη χώρα. Επρόκειτο για την πρώτη επίσκεψη του προκαθήμενου της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στον ελλαδικό χώρο για περισσότερα από 1.000 χρόνια.
Στις 11.30 το πρωί της Παρασκευής 4 Μαΐου 2001, ο ποντίφικας έφθασε στον νέο αερολιμένα των Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος», όπου τον υποδέχθηκε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Παπανδρέου. Στη συνέχεια μετέβη στο Προεδρικό Μέγαρο, όπου τον καλωσόρισε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωστής Στεφανόπουλος.
Η συνάντησή του με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας διεξήχθη σε εγκάρδιο κλίμα, δείγμα του αμοιβαίου σεβασμού των δύο ανδρών, οι οποίοι είχαν συναντηθεί στο Βατικανό λίγους μήνες πριν, στο πλαίσιο επίσημης επίσκεψης του Στεφανόπουλου. Ακολούθησαν ολιγόλεπτες συναντήσεις του ποντίφικα με την πολιτική ηγεσία της χώρας και τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κώστα Καραμανλή.
Μετά τις συναντήσεις του στο Προεδρικό Μέγαρο, ο Ιωάννης Παύλος Β΄ μετέβη στην Αρχιεπισκοπή, όπου είχε προγραμματιστεί συνάντησή του με τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλο.
Οπως αναφέρει το εκτενές ρεπορτάζ της «Καθημερινής» στο φύλλο της 5ης Μαΐου 2001, κατά τη συνάντησή τους στο Αρχιεπισκοπικό Μέγαρο, στην προσφώνησή του ο προκαθήμενος της Εκκλησίας της Ελλάδος Χριστόδουλος αναφέρθηκε στην απάθεια της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στο δράμα της Κύπρου και δικαιολόγησε τις αντιδράσεις μερίδας του ελληνικού λαού στην επίσκεψή του, ζητώντας τη συγγνώμη της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας για όσα υπέστησαν οι ελληνορθόδοξοι από τους καθολικούς από την περίοδο των Σταυροφοριών έως τον 20ό αιώνα.
Στην αντιφώνησή του ο ποντίφικας ζήτησε συγχώρεση από τον Θεό για τα λάθη τα οποία έγιναν από την πλευρά της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας εις βάρος του ανατολικού χριστιανισμού, καθώς και των Σταυροφοριών. Ο προκαθήμενος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας τόνισε ακόμη ότι «δεν μπορεί ποτέ να λησμονήσει η παγκόσμια Εκκλησία το γεγονός ότι η ελληνική χριστιανοσύνη τής κληροδότησε τον πλούτο των πρωτοχριστιανικών πατέρων και μια ανεξάντλητη παράδοση η οποία εξακολουθεί να την ακολουθεί και σήμερα».
Το απόγευμα της ίδιας ημέρας, ο Πάπας Ρώμης και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών βρέθηκαν στον Αρειο Πάγο, όπου ο Απόστολος Παύλος δίδαξε τη χριστιανική πίστη στους Αθηναίους. Σε κοινή τους δήλωση, οι δύο ιεράρχες εξέφρασαν την αγωνία τους για τους πολέμους που διεξάγονταν στον κόσμο, καταδικάζοντας κάθε μορφή βίας, και την ανησυχία τους για τη θέση της χριστιανικής θρησκείας στο διεθνές περιβάλλον του 21ου αιώνα. Κλείνοντας την κοινή τους δήλωση, ο Πάπας και ο Αρχιεπίσκοπος ευχήθηκαν «να πλεονάσει η αγάπη μεταξύ τους αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο». Παρόντες σε αυτήν την τελετή ήταν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κ. Στεφανόπουλος, ο πρωθυπουργός Κ. Σημίτης, ο δήμαρχος Αθηναίος Δ. Αβραμόπουλος, μέλη του υπουργικού συμβουλίου, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κ. Καραμανλής, βουλευτές και άλλοι επίσημοι προσκεκλημένοι.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
