Ενα νέο πλαίσιο κινήτρων που φιλοδοξεί να ενεργοποιήσει αδρανή ακίνητα, να αξιοποιήσει δημόσια γη και να αυξήσει την προσφορά προσιτής κατοικίας σε μια αγορά που εξακολουθεί να πιέζεται από τις υψηλές τιμές και τη μειωμένη διαθεσιμότητα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ο νόμος του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας που ψηφίστηκε την Τρίτη από τη Βουλή.
Στον πυρήνα της νέας στεγαστικής στρατηγικής βρίσκονται:
• Η πλήρης φοροαπαλλαγή στα μισθώματα ακινήτων που διατίθενται για κοινωνική κατοικία ή στέγες υποστηριζόμενης διαβίωσης.
• Η δημιουργία περίπου 2.000 κοινωνικών κατοικιών σε ανενεργά στρατόπεδα.
• Η επιτάχυνση των αλλαγών χρήσης γης και κτιρίων για κατοικία.
• Η αναμόρφωση του Προγράμματος Δημογραφικής Ανάπτυξης με πιο ελκυστικούς όρους μετεγκατάστασης.
Πρόκειται για ένα πακέτο παρεμβάσεων που επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη φορολογική πολιτική και τις πολεοδομικές ρυθμίσεις ως μοχλό αύξησης της προσφοράς κατοικιών, αντί να στηρίζεται αποκλειστικά σε επιδοτήσεις προς τη ζήτηση.
Αν και ο δημόσιος διάλογος επικεντρώθηκε κυρίως στις μόνιμες παρεμβάσεις για τα άτομα με αναπηρία, το οικονομικό ενδιαφέρον του νομοσχεδίου βρίσκεται στις διατάξεις που επιχειρούν να αυξήσουν το διαθέσιμο στεγαστικό απόθεμα, να κινητοποιήσουν ιδιωτικά κεφάλαια και να αξιοποιήσουν δημόσια περιουσία μέσα από ένα πλέγμα φορολογικών και πολεοδομικών κινήτρων.
Κεντρική παρέμβαση αποτελεί η δημιουργία περίπου 2.000 κοινωνικών κατοικιών μέσω της αξιοποίησης ανενεργών στρατοπέδων σε συνεργασία με το υπουργείο Εθνικής Αμυνας. Η πρώτη φάση του προγράμματος, όπως επισήμανε και η αρμόδια υπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου, αφορά εκτάσεις σε Αχαρνές, Θεσσαλονίκη και Πάτρα, όπου προβλέπεται η ανάπτυξη κατοικιών μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης με χρηματοδότηση από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο.
Παράλληλα, ο νόμος επιχειρεί να απελευθερώσει πρόσθετο στεγαστικό απόθεμα μέσω ταχύτερων διαδικασιών αλλαγής χρήσης γης και υφιστάμενων κτιρίων. Σε περιοχές όπου μέχρι σήμερα επιτρεπόταν κυρίως βιοτεχνική δραστηριότητα, θα είναι πλέον ευκολότερη η μετατροπή των ακινήτων σε κατοικίες, μειώνοντας σημαντικά τον χρόνο αδειοδότησης. Ωστόσο, η δυνατότητα αυτή συνοδεύεται από μια κρίσιμη ασφαλιστική δικλίδα: τα ακίνητα που θα ενταχθούν στη συγκεκριμένη διαδικασία δεν θα μπορούν να διατεθούν στη βραχυχρόνια μίσθωση.
Το σημαντικότερο οικονομικό κίνητρο αφορά το φορολογικό σκέλος. Για πρώτη φορά θεσπίζεται απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος επί των μισθωμάτων για επιχειρήσεις που διαθέτουν ακίνητη περιουσία (κατασκευαστικές εταιρείες, εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων κ.ά.), δήμους, περιφέρειες και λοιπούς φορείς που διαθέτουν ακίνητα είτε για στέγες υποστηριζόμενης διαβίωσης (χώροι που διατίθενται για τη μόνιμη διαμονή ατόμων ηλικίας άνω των 18 ετών με αναπηρία) είτε για κοινωνική κατοικία. Το άρθρο 54 του νόμου ορίζει συγκεκριμένα πως, από το φορολογικό έτος 2026 και εφεξής, το εισόδημα που αποκτούν τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου δήμων και περιφερειών και ιδίως οι αναπτυξιακοί οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, από την εκμίσθωση ή υπεκμίσθωση ακινήτων τα οποία εντάσσονται σε προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης, δεν θα φορολογείται για όσο χρόνο διαρκεί αυτή. Οπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, η δημοσιονομική επιβάρυνση της συγκεκριμένης παρέμβασης, επί του παρόντος, αφορά το υπό υλοποίηση πρόγραμμα «Κοινωνική στέγαση ευάλωτων ομάδων στους δήμους Αθηναίων και Θεσσαλονίκης» με αντικείμενο 50 διαμερίσματα κοινωνικής μίσθωσης. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι μέσω της συγκεκριμένης ρύθμισης μπορεί να δημιουργηθεί ένα νέο μοντέλο συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στον τομέα της κοινωνικής κατοικίας.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η αναμόρφωση του Προγράμματος Δημογραφικής Ανάπτυξης, το οποίο αποκτά περισσότερο αναπτυξιακό χαρακτήρα. Το πρόγραμμα επεκτείνεται σε τουλάχιστον οκτώ νέες περιφερειακές ενότητες που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση, ενώ απλοποιούνται οι προϋποθέσεις συμμετοχής ώστε περισσότερα νοικοκυριά να μπορούν να μετακινηθούν σε περιοχές που αντιμετωπίζουν δημογραφικό πρόβλημα.
