Υπήρχε μια εποχή που κατά την προεκλογική περίοδο στην Ελλάδα τα κόμματα μπορούσαν να λένε και να υπόσχονται ό,τι ήθελαν. Και οι πολίτες αποφάσιζαν με το ένστικτο, τις προσωπικές προτιμήσεις ή την ιδεολογία τους. Συνήθως μετά τις εκλογές έκαναν «ταμείο» για το εάν έπεσαν μέσα ή έξω στην επιλογή τους και αν αυτά που τους υπόσχονταν ήταν και ρεαλιστικά για να υλοποιηθούν. Για πολλές δεκαετίες, όλη αυτή η διαδικασία χαρακτηριζόταν από μια ανεμελιά. Ψήφιζαν βάσει των υποσχέσεων και «μαύριζαν» στις επόμενες εκλογές στην περίπτωση που αυτές δεν υλοποιούνταν. Δημιουργείτο προφανώς και μια ζημιά, αλλά τη διαχειριζόμασταν, ως μέρος της πολιτικής κανονικότητας. Ολα αυτά σοβάρεψαν ξαφνικά με τις εκλογές του 2015 και την επικράτηση του ΣΥΡΙΖΑ. Η αναντιστοιχία των υποσχέσεων σε σχέση με αυτά που ήταν ρεαλιστικό να υλοποιηθούν ήταν τόσο μεγάλη, που απείλησε την οικονομική ακεραιότητα όλων μας. Η ζημιά, λόγω και των έκτακτων συνθηκών που προϋπήρχαν, ξεπέρασε κάθε προηγούμενο.
Εκτοτε προέκυψε η ανάγκη της κοστολόγησης των προγραμμάτων. Θα περίμενε κανείς ότι κάτι τέτοιο θα αποτελούσε προτεραιότητα για όλους. Επειτα από χρόνια με κάποια καθυστέρηση δημιουργήθηκε μια προαιρετική διαδικασία με επίκεντρο το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, το οποίο αναζητεί τρόπο να εφαρμοστεί. Στην πράξη διαπιστώνεται ότι η διαδικασία που επελέγη δεν λειτουργεί. Τα κόμματα συνεχίζουν να λένε ότι θέλουν και τα νούμερα που ακούγονται συνεχίζουν να μπερδεύουν, παρά να διευκολύνουν τους πολίτες για να αντιληφθούν το δίκαιο ή το επικίνδυνο των επιλογών τους.
Για μια χώρα με αυτό το ιστορικό θα περίμενε κανείς ότι κάτι μάθαμε. Σε άλλες χώρες η κοστολόγηση των προεκλογικών εξαγγελιών έχει μεταφερθεί εν μέρει ή εν όλω σε ανεξάρτητους θεσμούς, ώστε η συζήτηση να μη γίνεται με τους αριθμούς που παρουσιάζει κάθε κόμμα. Το πιο ενδιαφέρον παράδειγμα είναι αυτό της Ολλανδίας. Το Γραφείο για την Ανάλυση Οικονομικών Πολιτικών (CPB) αναλύει πριν από τις βουλευτικές εκλογές τα προγράμματα των κομμάτων. Το σημαντικό είναι ότι δεν υπολογίζει απλώς πόσα ευρώ κοστίζει κάθε υπόσχεση. Εξετάζει συνολικά τις συνέπειες του προγράμματος, για την ευστάθεια των δημοσιονομικών, την ανάπτυξη, την επίπτωση στην απασχόληση και την ανεργία και στην αγοραστική δύναμη διαφορετικών κατηγοριών νοικοκυριών. Δημοσιεύει, μάλιστα, συγκριτική έκθεση, ώστε οι πολίτες να συγκρίνουν τα προγράμματα με κοινή μεθοδολογία και κοινό οικονομικό σενάριο.
Στις τελευταίες εκλογές του Φεβρουαρίου συμμετείχαν στη διαδικασία τα περισσότερα κόμματα με μία από τις εξαιρέσεις να είναι το εθνικολαϊκιστικό κόμμα του Βίλντερς. Γενικά έχει παρατηρηθεί ότι στις περισσότερες χώρες όπου εφαρμόζεται ο συγκεκριμένος έλεγχος, τα κόμματα που τον απεχθάνονται είναι συνήθως αυτά που λέμε λαϊκιστικά και αυτό ίσως να λέει και πολλά για τη δική μας περίπτωση.
