Η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης αποδίδει καρπούς στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, όμως δεν αρκεί για να αλλάξει τη δομή του ελληνικού φορολογικού συστήματος. Παρά την επέκταση των ηλεκτρονικών βιβλίων myDATA, τις νέες ψηφιακές διαδικασίες στις συναλλαγές και την ενίσχυση των φορολογικών ελέγχων, η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει ένα από τα πιο επιβαρυμένα φορολογικά μοντέλα στην Ευρώπη.
Η ετήσια έκθεση φορολογίας 2026 της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογίας και Τελωνειακής Ενωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σκιαγραφεί μια εικόνα με έντονες αντιθέσεις. Από τη μια πλευρά αναγνωρίζεται η πρόοδος στον εκσυγχρονισμό της φορολογικής διοίκησης και στη βελτίωση της εισπραξιμότητας. Από την άλλη, όμως, αναδεικνύονται τρεις χρόνιες αδυναμίες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν το ελληνικό φορολογικό μοντέλο. Η υπερφορολόγηση της εργασίας, η υπερβολική εξάρτηση από τους έμμεσους φόρους και η πολύ υψηλή συμβολή των περιβαλλοντικών φόρων στα δημόσια έσοδα.
Το πλέον ανησυχητικό εύρημα αφορά τη φορολόγηση της εργασίας. Ο έμμεσος φορολογικός συντελεστής (Implicit Tax Rate on Labour) διαμορφώθηκε το 2024 στο 44,8%, το υψηλότερο επίπεδο μεταξύ των 27 κρατών-μελών.
Ο δείκτης αποτυπώνει το συνολικό φορολογικό κόστος της απασχόλησης, καθώς περιλαμβάνει τον φόρο εισοδήματος, τις ασφαλιστικές εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών, καθώς και κάθε άλλη επιβάρυνση που συνδέεται με τη μισθωτή εργασία. Στην πράξη, σχεδόν τα μισά χρήματα που δαπανάει μια επιχείρηση για την απασχόληση ενός εργαζομένου καταλήγουν στα δημόσια ταμεία μέσω φόρων και εισφορών.
Η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι αισθητή. Στην Ε.Ε. ο αντίστοιχος δείκτης διαμορφώνεται στο 37,1%, γεγονός που αποτυπώνει το σημαντικά υψηλότερο φορολογικό βάρος που σηκώνουν οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα.
Ανάλογη είναι και η εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία του ΟΟΣΑ. Για έναν άγαμο εργαζόμενο με μέσο μισθό η συνολική φορολογική επιβάρυνση έφθασε το 2025 στο 39,3% του κόστους εργασίας, έναντι 35,1% στις χώρες του ΟΟΣΑ.
Η έκθεση επισημαίνει ακόμη ότι η προοδευτική αύξηση των πραγματικών οριακών φορολογικών συντελεστών στα υψηλότερα εισοδήματα ενδέχεται να λειτουργεί αποτρεπτικά για την αύξηση της απασχόλησης και των αποδοχών. Σημειώνεται πάντως ότι η κυβέρνηση προχώρησε φέτος σε αλλαγές στις φορολογικές κλίμακες των υψηλότερων εισοδημάτων.
Υψηλός ΦΠΑ
Η δεύτερη διαπίστωση της έκθεσης αφορά τη διάρθρωση των φορολογικών εσόδων. Η Ελλάδα εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην έμμεση φορολογία, με τον ΦΠΑ να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο.
Από το 2014 μέχρι σήμερα η χώρα κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση συμμετοχής του ΦΠΑ στο συνολικό φορολογικό μείγμα μεταξύ όλων των κρατών-μελών, κατά 3,1 ποσοστιαίες μονάδες. Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει ότι τα δημόσια έσοδα εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από την κατανάλωση.
Παράλληλα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις μόνο τρεις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης όπου το ποσοστό των ειδικών φόρων κατανάλωσης δεν υποχώρησε τα τελευταία χρόνια, αντίθετα με τη γενικότερη ευρωπαϊκή τάση. Με βασικό συντελεστή ΦΠΑ 24%, η Ελλάδα παραμένει μεταξύ των χωρών με την υψηλότερη φορολογία στην κατανάλωση, επιβαρύνοντας περισσότερο τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
• Καύσιμα. Ακόμη ένα στοιχείο που ξεχωρίζει στην ευρωπαϊκή έκθεση είναι η συμβολή των περιβαλλοντικών φόρων στα δημόσια έσοδα. Με έσοδα που αντιστοιχούν στο 3,8% του ΑΕΠ, η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της σχετικής κατάταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Η επίδοση αυτή συνδέεται κυρίως με τη φορολόγηση των καυσίμων και της ενέργειας.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι παρότι οι περιβαλλοντικοί φόροι αποτελούν εργαλείο της πράσινης μετάβασης, η υπερβολική εξάρτηση από αυτούς μπορεί να αυξήσει σημαντικά το ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονων ανατιμήσεων.
• Ακίνητα. Στην αντίθετη κατεύθυνση κινείται η φορολογία της ακίνητης περιουσίας, της οποίας η συμμετοχή στο συνολικό φορολογικό μείγμα έχει περιοριστεί σε σχέση με το 2014, αν και εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει το 6,6% των συνολικών φορολογικών εσόδων.
