Ο τελευταίος μεγάλος ασφαλιστικός νόμος που ψηφίστηκε σε αυτή τη χώρα, μνημονιακός, ήταν ο νόμος Κατρούγκαλου. Μεγάλο μέρος της σημερινής βιωσιμότητας του ασφαλιστικού βασίζεται στις δικές του παραδοχές. Περιελάμβανε ωστόσο και πολλές υπερβολές. Κάποιες από τις οποίες μας ακολουθούν έως τις μέρες μας.
Μεταξύ άλλων ο νόμος Κατρούγκαλου είχε προβλέψει το 2016, όταν ψηφίστηκε, ότι τρία χρόνια μετά τον θάνατο του συζύγου ή της συζύγου, η σύνταξη χηρείας θα έπρεπε να μειωθεί από το 70% στο 35%. Μια διάταξη σκληρή, που χτυπούσε τους ανθρώπους πάνω στην πιο δύσκολη στιγμή της ζωής τους, αμέσως μετά την απώλεια του συζύγου τους, δημιουργώντας τους προβλήματα επιβίωσης. Η συγκεκριμένη διάταξη είχε δημιουργήσει μια μόνιμη αίσθηση ανασφάλειας για μία δεκαετία. Χιλιάδες άνθρωποι δεν γνώριζαν τι θα συμβεί στη σύνταξή τους. Αν θα τους ζητηθούν αναδρομικά, αν θα μπορούν να προγραμματίσουν τη ζωή τους. Το κράτος αντί να προσφέρει σιγουριά σε εργαζομένους με πληρωμένες εισφορές, παρήγε αβεβαιότητα.
Η σημερινή κυβέρνηση, το αρμόδιο υπουργείο Εργασίας επέλεξε να διορθώσει αυτή την αδικία έστω και τώρα, δέκα χρόνια μετά. Προφανώς με κόστος. Το ασφαλιστικό δεν είναι ανεξάντλητο πηγάδι. Κάθε πρόσθετη δαπάνη επιβαρύνει τις μακροπρόθεσμες προβολές του συστήματος. Ωστόσο, δεκάδες χιλιάδες δικαιούχοι δεν θα δουν ποτέ τη σύνταξή τους να περικόπτεται. Οσοι είχαν ήδη υποστεί τη μείωση, θα αποκατασταθούν. Κανείς δεν θα βρεθεί αντιμέτωπος με αναδρομικές απαιτήσεις. Λίγο προεκλογικό, αλλά ξεκάθαρα δίκαιο.
Βεβαίως η συζήτηση δεν σταματάει εδώ. Κάθε αλλαγή που ξηλώνει διατάξεις του νόμου πάνω στον οποίο βασίζεται η σημερινή βιωσιμότητα του ασφαλιστικού μάς αφορά όλους. Σε μια χώρα που γερνάει, με λιγότερους εργαζομένους να καλούνται να στηρίξουν περισσότερους συνταξιούχους, κανείς δεν μπορεί να υποτιμάει τη σημασία της δημοσιονομικής ισορροπίας. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό ότι πρώτα προέκυψαν επιπλέον έσοδα στο σύστημα από την εκτεταμένη εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας και μετά ελήφθη η απόφαση για την απαλοιφή των περικοπών από τις συντάξεις χηρείας. Το πρώτο τετράμηνο τα έσοδα των ασφαλιστικών ταμείων ήταν υψηλότερα κατά 517 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου. «Ασπρισε» ένα μέρος του ασφαλιστικού συστήματός μας και αυτομάτως προέκυψε χώρος για κατάργηση άδικων ρυθμίσεων. Οπως ακριβώς προκύπτει δημοσιονομικός χώρος κάθε φορά που αυξάνουν τα έσοδα από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο μάθημα για την οικονομική πολιτική της χώρας. Δεν μπορείς να χρηματοδοτείς κοινωνικές πολιτικές μόνο αυξάνοντας φόρους και κόβοντας συντάξεις. Πρέπει να διευρύνεις τη βάση, να περιορίζεις τη φοροδιαφυγή και να καταγράφεις την πραγματική οικονομική δραστηριότητα. Και τότε υπάρχει χώρος για την αποκατάσταση μιας αδικίας.
