ΠΑΦΟΣ – ΑΠΟΣΤΟΛΗ. Περίπου 17 εκατ. άνθρωποι ζουν σε περισσότερα από 4.000 νησιά σε 16 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης – περίπου 120 από αυτά στην Ελλάδα. Εκτιμάται ότι 95 εκατ. άνθρωποι σε 22 ευρωπαϊκές χώρες ζουν κατά μήκος της ευρωπαϊκής ακτογραμμής. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι κοινότητες αυτές έρχονται επιτέλους στο προσκήνιο των ευρωπαϊκών πολιτικών, με την έγκριση των πρώτων κοινοτικών στρατηγικών για τα νησιά και τον παράκτιο χώρο. Για χώρες όπως η Ελλάδα, οι στρατηγικές αυτές αποτελούν μια τεράστια ευκαιρία, καθώς συνεπάγονται την ανακατεύθυνση πόρων από το επόμενο ΕΣΠΑ σε συγκεκριμένες πολιτικές.
Οι πρώτες στρατηγικές της Ε.Ε. για τα νησιά και τον παράκτιο χώρο παρουσιάστηκαν χθες στην Πάφο, στην τελευταία επίσημη εκδήλωση της κυπριακής προεδρίας της Ε.Ε. «Για τα νησιωτικά κράτη, οι προκλήσεις της νησιωτικότητας είναι μια πραγματικότητα. Αντικατοπτρίζεται στην πρόσβαση στις αγορές, στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, στους υδατικούς πόρους, στις υποδομές, στην καθημερινή ζωή. Η κατάρτιση των στρατηγικών αυτών είναι ένα ουσιαστικό βήμα προς μια ολιστική προσέγγιση, με τελικό στόχο μια πιο συνεκτική Ευρώπη», ανέφερε ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης. «Οσοι προέρχονται από νησιά γνωρίζουν», πρόσθεσε ο πρωθυπουργός της Μάλτας Ρόμπερτ Αμπέλα. «Η γεωγραφία επηρεάζει τον τρόπο που ζούμε, πώς δουλεύει η οικονομία, πόσο γρήγορα επηρεαζόμαστε από κάθε εξωτερικό σοκ. Στα νησιά υπάρχουν λιγότερες επιλογές και υψηλότερο κόστος».
Θα προσπαθήσουμε το μεταφορικό ισοδύναμο να γίνει κοινοτική πολιτική, σημειώνει ο υφυπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής Στέφανος Γκίκας.
Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι νησιωτικές κοινωνίες είναι εντυπωσιακά κοινές. «Πριν από λίγες ημέρες, στο νησί από όπου κατάγομαι δώσαμε μάχη στο δημοτικό συμβούλιο για να μην κλείσει το σχολείο», ανέφερε η Ερικα Ενγκλουντ, διευθύντρια της Ενωσης Φινλανδικών Νησιών (FOSS). «Αυτό μοιάζει με τοπικό θέμα, αλλά για εμάς δεν είναι, είναι θέμα επιβίωσης της κοινότητας. Συχνά οι αποφάσεις λαμβάνονται από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν ούτε καν τους περιορισμούς που θέτει ο καιρός στις μετακινήσεις και τι σημαίνει ένας πολυήμερος αποκλεισμός».
Τι περιλαμβάνουν οι νέες κοινοτικές στρατηγικές; Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: στην οικονομική ανάπτυξη (που περιλαμβάνει τη συνδεσιμότητα, την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία), στην ενεργειακή ασφάλεια και την περιβαλλοντική προστασία, στην κοινωνική διάσταση (που αφορά το δημογραφικό, την υγεία, την εκπαίδευση, αλλά και την προσιτή κατοικία) και στην ασφάλεια και αντιμετώπιση κρίσεων. «Θα συσταθεί ένα συντονιστικό πλαίσιο για να στηριχθούν τα κράτη-μέλη στην εφαρμογή πολιτικών», ανέφερε ο Ραφαέλε Φίτο, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπεύθυνος για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις. «Για παράδειγμα, η Ε.Ε. θα στηρίξει τη βελτίωση των μεταφορών και των ψηφιακών υποδομών, τα έργα για την ενεργειακή ασφάλεια των νησιών, τα έργα για την ασφάλεια και την ετοιμότητα».
Οσον αφορά τη στρατηγική για τον παράκτιο χώρο, αυτή θέτει πολλές προτεραιότητες: την ενδυνάμωση των παράκτιων κοινωνιών μέσω του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, την υποστήριξη της «μπλε βιοοικονομίας», την υποστήριξη της δημιουργίας ενός συστήματος πιστοποίησης μονάδων «μπλε άνθρακα» (blue carbon credits) που θα λειτουργήσει ως μέσο χρηματοδότησης και την αύξηση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή. «Η στρατηγική περιλαμβάνει 13 στοχευμένες δράσεις για τη βελτίωση της υλοποίησης των στρατηγικών για την ευημερία, την ανθεκτικότητα και την κατοικησιμότητα των παράκτιων περιοχών», ανέφερε ο Κώστας Καδής, Ευρωπαίος επίτροπος για την Αλιεία και τους Ωκεανούς. «Για παράδειγμα, η πιστοποίηση της δέσμευσης ρύπων θα δημιουργήσει οικονομική αξία για τις παράκτιες κοινότητες. Η Ε.Ε. θα χρηματοδοτήσει έργα ανάπτυξης καινοτομίας για τις θαλάσσιες συγκοινωνίες, για τα σκάφη διπλής χρήσης (λ.χ. για αλιεία και τουρισμό). Θα δώσει έμφαση στη στήριξη των κοινωνιών, στην εκπαίδευση, στην κατάρτιση, στις δεξιότητες, ώστε οι νεότερες γενιές να μείνουν συνδεδεμένες με την οικονομική και κοινωνική ζωή των περιοχών στις οποίες γεννήθηκαν. Οι ερευνητικοί φορείς μπορούν να συμβάλουν στο πρόγραμμα “OceanEye”, για την παρακολούθηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η εφαρμογή του πλαισίου θα ξεκινήσει άμεσα, παρέχοντας ένα σαφέστερο πλαίσιο στήριξης των παράκτιων και νησιωτικών περιοχών».
Στην παρουσίαση των στρατηγικών, την Ελλάδα εκπροσώπησε ο Στέφανος Γκίκας, υφυπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής. «Για εμάς είναι μια πολύ σημαντική εξέλιξη», λέει στην «Κ». «Παλεύουμε χρόνια για να ενσωματώσουμε στοιχεία των εθνικών μας πολιτικών για τη νησιωτικότητα στις ευρωπαϊκές πολιτικές. Η έγκριση των στρατηγικών είναι μια τεράστια ευκαιρία για να βελτιώσουμε τις συνθήκες στα νησιά και στις παράκτιες περιοχές και να αντιμετωπίσουμε προκλήσεις. Στην επόμενη χρηματοδοτική περίοδο θα διοχετευτούν πόροι προς τα νησιά για την ενεργειακή μετάβαση, τη συνδεσιμότητα, τις υποδομές. Θα προσπαθήσουμε επίσης το μεταφορικό ισοδύναμο να γίνει κοινοτική πολιτική και πρωτοβουλίες όπως τα “GReco Islands” να επεκταθούν σε όλα τα νησιά. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια κοινή νησιωτική πολιτική που να αντιμετωπίζει τις προ-κλήσεις της νησιωτικότητας».
