Σε ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία σύνδεσης της επαγγελματικής εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας εξελίσσεται ο θεσμός της μαθητείας, με το υπουργείο Εργασίας και τη ΔΥΠΑ να επενδύουν σε ένα μοντέλο «κατάρτισης κατά παραγγελίαν», το οποίο φέρνει κοντά τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οδηγεί ακόμη και σε απορρόφηση των αποφοίτων που αγγίζει το 100%.
Για τη νέα σχολική χρονιά, έχει αποφασιστεί η λειτουργία 50 Επαγγελματικών Σχολών Μαθητείας της ΔΥΠΑ (ΕΠΑΣ), και ήδη έχει ξεκινήσει η υποβολή ηλεκτρονικών αιτήσεων 2026-2027. Οι σχολές προσφέρουν αμειβόμενη και ασφαλισμένη μαθητεία σε 36 ειδικότητες υψηλής ζήτησης, από τη ναυπηγική βιομηχανία και τη μηχανοσύνθεση αεροσκαφών μέχρι τα logistics, την κυβερνοασφάλεια, τη νοσηλευτική και τον τουρισμό. Δικαίωμα συμμετοχής έχουν νέοι ηλικίας 15 έως 29 ετών που διαθέτουν τουλάχιστον απολυτήριο Γυμνασίου, ενώ το πρόγραμμα συνδυάζει θεωρητική εκπαίδευση με εργασία σε πραγματικές συνθήκες παραγωγής.
Το μοντέλο αυτό θεωρείται από το υπουργείο Εργασίας κρίσιμο για την αντιμετώπιση του ελλείμματος τεχνικών και εξειδικευμένων επαγγελματιών που καταγράφεται σε πολλούς κλάδους της οικονομίας. Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως έχει επισημάνει ότι η στενή συνεργασία με επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες ανάγκες σε προσωπικό επιτρέπει τη δημιουργία στοχευμένων προγραμμάτων εκπαίδευσης, τα οποία οδηγούν σχεδόν αυτόματα στην επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι σχολές μαθητείας που λειτουργούν δίπλα σε μεγάλα ναυπηγεία, όπου η εκπαίδευση σχεδιάστηκε με βάση τις ανάγκες της ναυπηγοεπισκευαστικής βιομηχανίας και είχε ως αποτέλεσμα την απορρόφηση της συντριπτικής πλειονότητας των καταρτιζομένων. Αντίστοιχες πρωτοβουλίες έχουν αναπτυχθεί και σε άλλους τομείς, όπως η αεροναυπηγική και η ξυλεία, αποδεικνύοντας ότι όταν η κατάρτιση σχεδιάζεται σε άμεση συνάρτηση με τις ανάγκες των επιχειρήσεων, η μετάβαση από τη σχολή στην εργασία γίνεται σχεδόν χωρίς κενά.
Καταλυτικής σημασίας για χιλιάδες νέους αλλά και παλαιότερους αποφοίτους θεωρείται και η νέα διάταξη που περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο για τις αμοιβές, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση. Η ρύθμιση προβλέπει ότι ο χρόνος μαθητείας θα μπορεί πλέον να αναγνωρίζεται ως επαγγελματική εμπειρία για σκοπούς αδειοδότησης, πιστοποίησης και επαγγελματικής εξέλιξης.
Μέχρι σήμερα πολλοί απόφοιτοι επαγγελματικών σχολών, παρά το γεγονός ότι είχαν ήδη εργαστεί στο πλαίσιο της μαθητείας τους, υποχρεώνονταν να συγκεντρώσουν εκ νέου χρόνο προϋπηρεσίας ή να επαναλάβουν πρακτική άσκηση για να αποκτήσουν επαγγελματικά δικαιώματα. Με τη νέα πρόβλεψη, η εμπειρία που αποκτάται κατά τη διάρκεια της φοίτησης έχει θεσμική αξία και μπορεί να συνυπολογίζεται στις απαιτούμενες προϋποθέσεις. Πρόκειται για μια αλλαγή που αναμένεται να επιταχύνει την επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων, να μειώσει τη γραφειοκρατία και να ενισχύσει περαιτέρω την ελκυστικότητα της μαθητείας, αναγνωρίζοντας στην πράξη ότι η εργασία σε πραγματικές συνθήκες αποτελεί ουσιαστική επαγγελματική εμπειρία και όχι απλώς μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η ρύθμιση δεν αφορά μόνο όσους αποφοιτούν τα επόμενα χρόνια, αλλά και παλαιότερους αποφοίτους των ΕΠΑΣ Μαθητείας της ΔΥΠΑ. Με τον τρόπο αυτό δίνεται η δυνατότητα και σε χιλιάδες επαγγελματίες που έχουν ήδη ολοκληρώσει τη φοίτησή τους να αξιοποιήσουν θεσμικά την εμπειρία που απέκτησαν μέσω της μαθητείας τους.
