ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Περισσότερο χρόνο και περισσότερα οικονομικά κίνητρα στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες για να μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα δίνει η Κομισιόν με την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS), που παρουσίασε χθες μαζί με το νέο σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό. Οι Βρυξέλλες επιχειρούν να απαντήσουν σε ένα δύσκολο ερώτημα: πώς η Ευρώπη θα πετύχει τους κλιματικούς της στόχους, χωρίς να αποδυναμώσει τη βιομηχανία της.
Παρότι οι προτάσεις για την αναθεώρηση του ETS έγιναν υπό την πίεση αρκετών κυβερνήσεων να προστατευθεί η ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών, η Κομισιόν επιμένει ότι οι περιβαλλοντικοί στόχοι δεν αλλάζουν, καθώς δηλαδή η Ευρωπαϊκή Ενωση εξακολουθεί να επιδιώκει μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά 90% έως το 2040 και κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Εκείνο που αλλάζει είναι η «διαδρομή» ως προς την επίτευξη των στόχων.
Η σημαντικότερη αλλαγή της νομοθετικής πρότασης αφορά το ETS, μέσω του οποίου οι βιομηχανίες, οι ηλεκτροπαραγωγοί, η ναυτιλία και οι αερομεταφορές πληρώνουν για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Συγκεκριμένα, η Κομισιόν προτείνει να επιβραδυνθεί μετά το 2030 ο ρυθμός μείωσης των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών, δίνοντας περισσότερο χρόνο στις ενεργοβόρες βιομηχανίες να προσαρμοστούν. Παράλληλα, παρατείνει έως το 2038 τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων σε κλάδους, που αντιμετωπίζουν διεθνή ανταγωνισμό, ενώ από το 2036 ανοίγει τον δρόμο για περιορισμένη χρήση διεθνών πιστώσεων άνθρακα.
Την ίδια στιγμή, επιχειρεί να αλλάξει τη φιλοσοφία του συστήματος, καθώς τουλάχιστον το 50% των εσόδων από το ETS θα πρέπει να επιστρέφει στους κλάδους που καλύπτει το σύστημα για επενδύσεις στην απανθρακοποίηση. Δημιουργείται επίσης Τράπεζα Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης ύψους 100 δισ. ευρώ και επενδυτικός μηχανισμός 30 δισ. ευρώ για επιτάχυνση έργων καθαρής τεχνολογίας. Ο επίτροπος για το Κλίμα Βόπκε Χούκστρα υποστήριξε ότι το ETS μετατρέπεται από εργαλείο επιβολής κόστους σε «κινητήρα επενδύσεων και καινοτομίας», επιμένοντας ότι η πρόταση παραμένει συμβατή με τους κλιματικούς στόχους.
Το σχέδιο εξηλεκτρισμού
Παράλληλα, η Κομισιόν παρουσίασε σχέδιο για την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού της ευρωπαϊκής οικονομίας, θεωρώντας ότι η φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια είναι προϋπόθεση για τη μείωση του κόστους παραγωγής.
Με την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS) οι στόχοι δεν αλλάζουν, αλλά περιορίζεται η πίεση στις ενεργοβόρες βιομηχανίες.
Βασικός στόχος είναι το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική κατανάλωση να αυξηθεί από περίπου 23% σήμερα στο 46% έως το 2040. Προβλέπονται επενδύσεις στα δίκτυα, στην αποθήκευση ενέργειας, στους έξυπνους μετρητές, στις αντλίες θερμότητας και στην ηλεκτροκίνηση.
Οι Βρυξέλλες συνδέουν ανοιχτά την ενεργειακή μετάβαση με τη γεωπολιτική ασφάλεια με τον επίτροπο Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν να επαναλαμβάνει χθες ότι η κρίση στα Στενά του Ορμούζ κόστισε στην Ευρώπη περισσότερα από 50 δισ. ευρώ σε ακριβότερες εισαγωγές ενέργειας, χωρίς να αυξηθούν οι ποσότητες φυσικού αερίου. «Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα είναι ακριβή», ήταν το βασικό μήνυμα.
Η Ελλάδα ήταν μεταξύ των χωρών, πάντως, που πίεσαν για αλλαγές στο ETS, υποστηρίζοντας ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να συνοδεύεται από μεγαλύτερη στήριξη της βιομηχανίας. Μαζί με ακόμη εννέα κράτη-μέλη ζήτησε και τελικά απέσπασε περισσότερη «ευελιξία» για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, μεγαλύτερη αξιοποίηση των εσόδων του ETS για επενδύσεις και παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών.
Η ναυτιλία
Σε ό,τι αφορά τη ναυτιλία, η Κομισιόν διατηρεί και ενισχύει την ένταξη του κλάδου στο ETS, αλλά παράλληλα δημιουργεί ειδικό μηχανισμό στήριξης για την απανθρακοποίησή του (Sustainable Maritime Alternative Propulsion – SMAP), διαθέτοντας 110 εκατ. δικαιώματα εκπομπών για την περίοδο 2028-2040 προκειμένου να χρηματοδοτηθούν επενδύσεις σε καθαρότερα καύσιμα, ηλεκτροκίνηση και άλλες τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών.
Ταυτόχρονα, προτείνει μέτρα για να περιοριστεί η παράκαμψη του συστήματος μέσω λιμένων εκτός Ε.Ε., διευρύνοντας τον κατάλογο των λιμένων υψηλού κινδύνου και εισάγοντας μηχανισμό, που περιορίζει τη μεταφόρτωση εμπορευματοκιβωτίων σε γειτονικούς λιμένες εκτός Ενωσης. Προβλέπεται, επίσης, παράταση έως το 2035 ορισμένων εξαιρέσεων για μικρά νησιά, τις αποκεντρωμένες περιοχές και μικρά πλοία, ενώ επεκτείνεται έως το 2038 η πρόσθετη κατανομή δικαιωμάτων σε κράτη-μέλη με ιδιαίτερα υψηλό διοικητικό βάρος από την εφαρμογή του συστήματος.
Παράλληλα, η Επιτροπή ενισχύει τη διάσταση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Συγκεκριμένα, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού συνεχίζεται και διευρύνεται ώστε να χρηματοδοτεί, δηλαδή πέρα από τα ενεργειακά έργα, και επενδύσεις βιομηχανικής απανθρακοποίησης, όπως έργα δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα. Για τον σκοπό αυτό δεσμεύονται 280 εκατ. δικαιώματα εκπομπών, με δικαιούχους τις 12 χώρες του Ταμείου, καθώς και την Ελλάδα και την Πορτογαλία. Παράλληλα, διατηρείται η αναδιανομή του 10% των δικαιωμάτων δημοπράτησης προς τα χαμηλότερου εισοδήματος κράτη-μέλη (solidarity share), με τη νέα πρόταση να προβλέπει ότι οι σχετικοί πόροι θα πρέπει να επενδύονται υποχρεωτικά σε δράσεις, που συνδέονται με τους στόχους του ETS και την ενεργειακή μετάβαση.
