Από το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν, η ζήτηση για πετρέλαιο έχει μειωθεί κατά 9% στην Κίνα. Πρόκειται για μια τεράστια μείωση, αν αναλογιστεί κανείς ότι κατά τη διάρκεια της μεγάλης ύφεσης που προκάλεσε η παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση του 2008, η παγκόσμια ζήτηση για πετρέλαιο μειώθηκε μόνο κατά 2%.
Σε αντίθεση με ό,τι συνέβη τότε, η Κίνα δεν βιώνει κάποια οικονομική κατάρρευση. Και αυτό παρότι ο πλανήτης αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ όλων των εποχών και η Κίνα είναι ο Νο 1 αγοραστής του ιρανικού πετρελαίου.
Μάλιστα η Κίνα δεν πέτυχε αυτή τη μείωση της ζήτησης πετρελαίου μέσω της επιβολής δελτίου ή άλλων κρατικών μέτρων για τον περιορισμό της κατανάλωσης. Αντ’ αυτού, ήρθε ως αποτέλεσμα αλλαγών στη συμπεριφορά των καταναλωτών, καθώς οι Κινέζοι εγκαταλείπουν τα αυτοκίνητα βενζίνης για ηλεκτροκίνητα και δημόσια μέσα μεταφοράς και ανταλλάσσουν τα μακρινά ταξίδια με πιο κοντινούς προορισμούς.
Παρόμοιες αλλαγές, ωστόσο, συμβαίνουν και αλλού. Στην Ευρώπη, η JPMorgan διαπιστώνει ότι οι νέες ταξινομήσεις αυτοκινήτων βρίσκονται σε υψηλά επτά ετών, με ώθηση από τις πωλήσεις υβριδικών. Σε ένα περιβάλλον ακριβότερης βενζίνης, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα γίνονται ακόμα πιο ελκυστικά γιατί το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρώπη μειώνεται λόγω των τεράστιων επενδύσεων που έγιναν στις ΑΠΕ την τελευταία δεκαετία.
Τέτοιες αλλαγές στη ζήτηση για πετρέλαιο είναι πλέον ορατές σε όλο τον κόσμο και, σύμφωνα με το CNN, λαμβάνουν μόνιμο χαρακτήρα, αφού αναμένεται να διατηρηθούν και μετά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Πρακτικά, ο πόλεμος στο Ιράν φέρνει τον πλανήτη πιο κοντά στο λεγόμενο «peak oil», το σημείο όπου ο κόσμος αρχίζει την απεξάρτησή του από το πετρέλαιο.
Ασφαλώς, η τάση δεν είναι ομοιόμορφη παντού. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων δεν έχουν αυξηθεί σημαντικά, καθώς καταργήθηκαν τα σχετικά κίνητρα.
Ομως, μια μόνιμη μείωση στη χρήση πετρελαίου, ακόμη και μόνο σε ορισμένους τομείς δύο μεγάλων οικονομιών, αρκεί για να μειώσει τη συνολική ζήτηση αρκετά, ώστε να μην ανακάμψει ποτέ πλήρως, εκτιμά η Νατάσα Κάνεβα, επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων της JPMorgan.
«Η ιστορία δείχνει ότι οι προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις συχνά έφερναν μειώσεις στη ζήτηση βενζίνης που είχαν διάρκεια, και αυτό το επεισόδιο μπορεί να μην αποδειχθεί διαφορετικό», λέει.
Κατά τη διάρκεια της πετρελαϊκής κρίσης του 1973, ο κόσμος προσαρμόστηκε με αξιοσημείωτους και μόνιμους τρόπους.
Οι χώρες συνεργάστηκαν για να σχηματίσουν τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), ο οποίος συντόνιζε και ήλεγχε τις χώρες-μέλη στην προσπάθειά τους να μειώσουν την εξάρτησή τους από το πετρέλαιο.
Οσο περισσότερο διαρκεί ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, τόσο πιο μόνιμες θα είναι πολλές από τις αλλαγές.
Ο αριθμός των πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και τα διαθέσιμα μέσα μαζικής μεταφοράς αυξήθηκαν απότομα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας, ενώ εφαρμόστηκαν νέα πρότυπα για την αποδοτικότητα των οχημάτων και τη μόνωση των κατοικιών.
Οι ΗΠΑ και άλλες χώρες δημιούργησαν στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου. Το αμερικανικό Κογκρέσο ίδρυσε το υπουργείο Ενέργειας και μείωσε το εθνικό όριο ταχύτητας στα 55 μίλια την ώρα.
Ετσι, η δεκαετία του 1970 έφερε τη μεγαλύτερη μείωση στη ζήτηση ορυκτών καυσίμων που έχει καταγραφεί στην αμερικανική ιστορία. Αλλά και άλλες κρίσεις προκάλεσαν μόνιμες αλλαγές. Η πανδημία, για παράδειγμα, δημιούργησε μια νέα κανονικότητα τηλεργασίας, μειώνοντας μόνιμα τον αριθμό των εργαζομένων που μετακινούνται, αλλά και την ανάγκη για χώρους γραφείων.
Αλλά και μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η Ε.Ε. δημιούργησε κανονισμούς που μείωσαν απότομα την εξάρτησή της από το φυσικό αέριο υπέρ των ΑΠΕ.
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει μειώσει σημαντικά την παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου. Τον Μάρτιο η ζήτηση μειώθηκε κατά 2,8 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Τον Απρίλιο ήταν 4,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Και τον Μάιο 5,6 εκατ.
Οπως σημειώνει το CNN, ο πλανήτης δεν έχει φτάσει ακόμα στη μείωση της ζήτησης κατά 10 εκατ. βαρέλια την ημέρα που προκάλεσε η πανδημία. Αλλά πλησιάζει.
Αυτή η μείωση της ζήτησης θα αντιστραφεί σε ένα μεγάλο μέρος της, αλλά όχι συνολικά.
Σύμφωνα με τον IEA, η ζήτηση θα είναι κατά μέσον όρο 418.000 λιγότερα βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων διύλισης την ημέρα μέχρι το τέλος του έτους. Από τις 180.000 βαρέλια/ημέρα που «εξατμίστηκαν» από τη ζήτηση βενζίνης στην κινεζική αγορά, το 70% δεν θα επιστρέψει ποτέ, προέβλεψε η JPMorgan.
«Μόλις οι καταναλωτές στραφούν σε ηλεκτρικά οχήματα, η αλλαγή τείνει να είναι μόνιμη», εξηγεί η Κάνεβα.
Αυτή τη στιγμή δεν είναι σαφές πότε θα ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Οσο περισσότερο διαρκεί ο αποκλεισμός τους, τόσο πιο μόνιμες θα είναι πολλές από τις αλλαγές.
Ασφαλώς, το πετρέλαιο δεν πρόκειται να εξαφανιστεί από την παγκόσμια οικονομία. Εργοστάσια και σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής χρειάζονται πετρέλαιο για να λειτουργήσουν, γι’ αυτό και η ζήτηση είναι αρκετά ανελαστική σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.
Επιπλέον, μέρος από τη μείωση της ζήτησης θα αντιστραφεί τα επόμενα ένα – δύο χρόνια από την προσπάθεια των χωρών να αποκαταστήσουν τα στρατηγικά αποθέματά τους μόλις ανοίξουν ξανά τα Στενά.
